Το Δικαστήριο της ΕΕ βάζει όρο-κλειδί στις άδειες έργων σε Natura

Μέχρι πρόσφατα, μια ελληνική αρχή μπορούσε να κρίνει ένα αιολικό ή έναν δρόμο μέσα σε προστατευόμενη περιοχή στηριγμένη σε μια γενική περιγραφή του τύπου «εδώ υπάρχει σημαντική φύση». Στις 16 Ιουλίου 2026 το Δικαστήριο της ΕΕ (ΔΕΕ) έκρινε ότι αυτό δεν αρκεί: χωρίς εκ των προτέρων θεσπισμένους, ειδικούς στόχους διατήρησης για τη συγκεκριμένη περιοχή, η αδειοδότηση στερείται νόμιμης βάσης (infocuria.curia.europa.eu). Στην πράξη, σημαίνει ότι μια γενική περιβαλλοντική μελέτη δεν αρκεί πια για να πάρει άδεια μια ανεμογεννήτρια μέσα σε δίκτυο Natura 2000.

Η ιστορία ξεκινά από την Ιρλανδία. Δύο εθνικά δικαστήρια έστειλαν στο ΔΕΕ το ίδιο ερώτημα (υποθέσεις C-27/25 και C-356/25), και οι δύο αφορούσαν αιολικά έργα σε περιοχές όπου δεν είχαν οριστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης (williamfry.com).

Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός

Στον πυρήνα βρίσκεται το άρθρο 6(3) της οδηγίας για τους οικοτόπους. Σκεφτείτε το σαν προληπτικό έλεγχο ασφαλείας πριν από επέμβαση σε νοσοκομείο. Πρώτα γίνεται ένα γρήγορο φιλτράρισμα: «μπορούμε να αποκλείσουμε ότι θα ενοχλήσει τους ασθενείς;». Αν όχι, ακολουθεί πλήρης, ειδική αξιολόγηση. Οι στόχοι διατήρησης είναι ο ιατρικός φάκελος του συγκεκριμένου θαλάμου: ποια είδη και οικότοποι προστατεύονται εκεί, σε ποια κατάσταση, και απέναντι σε ποιον πήχη κρίνεται η βλάβη (ec.europa.eu). Χωρίς αυτόν τον φάκελο, δεν ξέρεις τι ακριβώς μετράς.

Αυτή η λογική της προφύλαξης δεν είναι καινούρια. Το ΔΕΕ την είχε θέσει ήδη από το 2004, στην υπόθεση Waddenzee: άδεια δίνεται μόνο όταν δεν μένει «καμία εύλογη επιστημονική αμφιβολία» για βλάβη (eur-lex.europa.eu). Αυτό που προσθέτει η φετινή απόφαση είναι ρητό. Τη βεβαιότητα αυτή δεν μπορείς να την αποδείξεις αν λείπουν οι στόχοι της συγκεκριμένης περιοχής. Έτσι ένα διοικητικό κενό μετατρέπεται σε πρόβλημα νομιμότητας της ίδιας της άδειας. Νομικοί σχολιαστές τη διαβάζουν ως σαφή απόφαση και «αισθητή απόκλιση» από την πιο ελαστική πρόταση της γενικής εισαγγελέα, που είχε αφήσει περιθώριο για συναγόμενους στόχους (williamfry.com).

Γιατί αφορά την Ελλάδα

Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία απέναντι στην εύκολη ανάγνωση ότι «όλες οι άδειες Natura είναι στον αέρα». Δεν είναι. Η Ελλάδα έκανε το βασικό κανονιστικό βήμα από το 2023, με οριζόντιες υπουργικές αποφάσεις για στόχους διατήρησης, ενώ το ΥΠΕΝ αναφέρει ότι εγκεκριμένες Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες καλύπτουν πλέον 311 περιοχές, το 73,35% της έκτασης Natura (ypen.gov.gr).

Το πρόβλημα είναι διπλό. Πρώτον, η χώρα βρίσκεται ήδη υπό πίεση: το ΔΕΕ την είχε καταδικάσει το 2020 (υπόθεση C-849/19) για ελλιπή μέτρα διατήρησης, και τον Ιούνιο 2025 η Κομισιόν έστειλε προειδοποιητική επιστολή, με τα αναγκαία μέτρα να εκκρεμούν για 239 περιοχές Natura (europarl.europa.eu). Δεύτερον, ακόμη κι εκεί που οι στόχοι υπάρχουν στα χαρτιά, δεν υπάρχει ένα ενιαίο, εύχρηστο δημόσιο αποθετήριο όπου ένας μελετητής ή πολίτης να πληκτρολογεί έναν κωδικό Natura και να βλέπει ποιοι ακριβώς στόχοι ισχύουν. Η απόφαση δεν προσθέτει απλώς πίεση σε ένα σύστημα που καθυστερεί. Βρίσκει ένα σύστημα που ήδη στερείται διαφάνειας.

Το τεστ γίνεται απτό σε συγκεκριμένους φακέλους. Το καθαρότερο παράδειγμα που εντοπίστηκε είναι ένας Αιολικός Σταθμός Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) 27 μεγαβάτ στη θέση Μελισσοβούνι, στον Δήμο Ερυμάνθου: σε δημόσια διαβούλευση, με 7 ανεμογεννήτριες εντός Ειδικής Ζώνης Διατήρησης (ΕΖΔ) και Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) «Όρος Ερύμανθος» (agrotypos.gr). Ακριβώς ο τύπος εκκρεμούς φακέλου όπου η διοίκηση θα κληθεί να δείξει τεκμηρίωση δεμένη με συγκεκριμένους στόχους, όχι γενικές αναφορές προστασίας.

Και δεν είναι γενικό μπλόκο. Για περιοχές με επαρκείς στόχους η αδειοδότηση συνεχίζει κανονικά, ενώ το άρθρο 6(4) αφήνει εξαιρετική οδό για έργα υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος (eur-lex.europa.eu). Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις υποδέχτηκαν την απόφαση ως ορόσημο (ekathimerini.com).

Το πρακτικό αποτύπωμα φαίνεται πρώτα σε εκκρεμείς άδειες: αιτήματα συμπλήρωσης, πιο επιφυλακτικές γνωμοδοτήσεις, καθυστερήσεις. Για επενδυτές σε αιολικά κοντά σε προστατευόμενες περιοχές, ο κίνδυνος δεν είναι πια απλώς η καθυστέρηση. Είναι μια άδεια που, αν δεν πατά σε ειδικούς στόχους, μπορεί να καταρρεύσει στο πρώτο δικαστήριο. Ο φάκελος του Μελισσοβουνίου θα δείξει πρώτος αν η απόφαση αλλάζει όντως την πρακτική.