Δικαστήριο 36 κρατών για τη ρωσική εισβολή: Το ελληνικό μήνυμα στην Τουρκία

Στις 15 Μαΐου 2026, στο Κισινάου, 36 κράτη και η ΕΕ υπέγραψαν τη συμφωνία λειτουργίας του Ειδικού Δικαστηρίου για το «έγκλημα της επιθετικότητας» κατά της Ουκρανίας (Council of Europe). Στην ίδια λίστα βρίσκονται η Ελλάδα και η Κύπρος, μαζί με Γαλλία, Γερμανία, Βρετανία, Αυστραλία και Κόστα Ρίκα (gr.euronews). Πριν φανταστεί κανείς τον Πούτιν στο εδώλιο: δεν πρόκειται να βρεθεί εκεί σύντομα. Και όμως, η Αθήνα έχει σοβαρό λόγο να συνυπογράφει.

Ξεκινάμε από αυτό που το tribunal δεν μπορεί να κάνει. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC) έχει ήδη ανοιχτή την υπόθεση της Ουκρανίας, αλλά κενό δικαιοδοσίας για το ίδιο το έγκλημα της εισβολής: η Ρωσία δεν είναι μέρος του Καταστατικού της Ρώμης και κάθε παραπομπή μέσω ΟΗΕ μπλοκάρεται από το ρωσικό βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας (ICC Ukraine situation, EEAS). Το νέο δικαστήριο καλύπτει αυτό το κενό. Δεν λύνει όμως τις ασυλίες της εν ενεργεία «τρόικας» (πρόεδρος, πρωθυπουργός, ΥΠΕΞ) ούτε το πρόβλημα της σύλληψης (Euronews). Η Νυρεμβέργη λειτούργησε επειδή οι κατηγορούμενοι ήταν ήδη στα χέρια των Συμμάχων. Ο Μιλόσεβιτς έφτασε στη Χάγη αφού έπεσε από την εξουσία και τον παρέδωσαν οι ίδιοι οι Σέρβοι. Όσο ο Πούτιν κάθεται στο Κρεμλίνο, το ρεαλιστικό αποτέλεσμα είναι νομική απομόνωση και περιορισμός κινήσεων — όχι παρουσία στο εδώλιο.

Γιατί η Αθήνα μπαίνει με τα δύο πόδια

Η ελληνική υπογραφή δεν είναι απλή φιλοουκρανική χειρονομία· είναι κατάθεση νομικού δόγματος. Το βασικό επιχείρημα του tribunal — ότι η ένοπλη βία δεν παράγει νόμιμο τίτλο και τα σύνορα δεν αλλάζουν μονομερώς — είναι ακριβώς το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί η Αθήνα για την Κύπρο μετά το 1974, για τα όρια στο Αιγαίο και για την «Γαλάζια Πατρίδα». Ο Γιώργος Γεραπετρίτης το είπε ρητά: «οποιαδήποτε μονομερής δραστηριότητα είναι καταδικασμένη να αποτύχει» και τα μονομερή μέτρα έχουν μόνο εσωτερική ισχύ, χωρίς διεθνή εφαρμογή (News247, Το Βήμα).

Με άλλα λόγια, κάθε υπογραφή υπό τον Πούτιν είναι έμμεση υπογραφή και κατά της Άγκυρας. Όσο η διεθνής κοινότητα οικοδομεί νομική αρχιτεκτονική που τιμωρεί την αλλαγή συνόρων διά της βίας, τόσο δυσκολεύει η αναγνώριση οποιουδήποτε τετελεσμένου — από τα ρωσικά εδάφη στην Ντονμπάς μέχρι τις τουρκικές μονομερείς οριοθετήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ίδια λογική εξηγεί γιατί συμμετέχει και η Λευκωσία, και γιατί απουσιάζουν Ουγγαρία, Σλοβακία, Τουρκία και αρκετά βαλκανικά κράτη (DW). Η νομιμοποίηση είναι ευρεία, όχι καθολική.

Υπάρχει και η ρωσική αντίκρουση, που έχει νομικό πυρήνα: ότι ΕΕ και Συμβούλιο της Ευρώπης δεν υποκαθιστούν τον ΟΗΕ, ότι πρόκειται για επιλεκτική ad hoc δικαιοσύνη, και ότι το όλο εγχείρημα είναι πολιτικό εργαλείο της Δύσης (Current Time). Το επιχείρημα της επιλεκτικότητας δεν είναι ασήμαντο, αλλά η αρχιτεκτονική του δικαστηρίου το αναγνωρίζει: υπάρχει για να καλύψει συγκεκριμένο κενό, όχι για να δώσει άμεσο show trial.

Ο πραγματικός πυρήνας: 150.000 αιτήσεις αποζημίωσης

Το κομμάτι της ιστορίας που χάνεται στους τίτλους είναι ότι το tribunal δεν στέκεται μόνο του. Συνοδεύεται από δύο πυλώνες: το Register of Damage, που έχει ήδη συγκεντρώσει πάνω από 150.000 αιτήσεις Ουκρανών για ζημιές από τον πόλεμο, και τη μελλοντική International Claims Commission που υπογράφηκε από την ΕΕ και 35 κράτη τον Δεκέμβριο του 2025 (EEAS, RBC Ukraine). Το Κίεβο παρουσιάζει το tribunal ως μοχλό για «δίκαιη και διαρκή ειρήνη» — όχι ως εναλλακτική της ειρήνης, αλλά ως κόκκινη γραμμή απέναντι σε «ειρήνη χωρίς ευθύνη» (President of Ukraine, Interfax-Ukraine).

Εδώ κρύβεται το πραγματικό διακύβευμα για όσους παρακολουθούν τις διαπραγματεύσεις Τραμπ-Πούτιν. Αν στο τραπέζι κάποια στιγμή προκύψει συμφωνία που αναγνωρίζει ρωσικά κατεχόμενα ως νέο status quo, η Ευρώπη θα έχει ήδη φτιάξει παράλληλη υποδομή που λέει το αντίθετο: ότι υπάρχουν θύματα, υπάρχουν αριθμοί, υπάρχουν αξιώσεις. Και ότι η αναγνώριση δεν αγοράζεται φθηνά. Το ερώτημα είναι αν αυτή η νομική υποδομή θα κρατήσει τη συνοχή της όταν η πολιτική πίεση για κλείσιμο του πολέμου θα γίνει αφόρητη — ή αν θα μείνει ως ένα ηθικό κατάλοιπο που κανείς δεν θα τολμήσει να εκτελέσει.