Διευρύνθηκε το εξωτερικό έλλειμμα παρά τον ισχυρό τουρισμό

Ο τουρισμός έφερε φέτος περισσότερα χρήματα: 13,5 δισ. ευρώ ταξιδιωτικές εισπράξεις στο επτάμηνο Ιανουαρίου-Ιουλίου, αυξημένες κατά 12% από πέρυσι, με 8,6% περισσότερες αφίξεις (Ναυτεμπορική, Mononews). Είναι τα χρήματα που αφήνουν στη χώρα οι επισκέπτες από το εξωτερικό. Κι όμως ο συνολικός λογαριασμός της Ελλάδας με τον έξω κόσμο (αν δηλαδή εισπράττει από το εξωτερικό περισσότερα από όσα του πληρώνει) δεν έκλεισε: άνοιξε. Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών του επταμήνου έφτασε τα 9,3 δισ. ευρώ, περίπου 1,5 δισ. πάνω από πέρυσι (News.gr, Euronews).

Αυτό μοιάζει με παράδοξο, γιατί η κοινή λογική λέει ότι μια πιο δυνατή σεζόν θα έπρεπε να μικραίνει το εξωτερικό έλλειμμα. Στην προηγούμενη μέτρηση, με στοιχεία ως τον Ιούνιο, το έλλειμμα διευρυνόταν ήδη λόγω των εισοδημάτων και όχι του τουρισμού (To Brief). Τα νέα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος (21 Σεπτεμβρίου) κάνουν την εικόνα πιο καθαρή.

Ξεκίνα από τα δύο σκέλη που δούλεψαν υπέρ της χώρας. Οι υπηρεσίες, με τον τουρισμό μπροστά, αύξησαν το πλεόνασμά τους. Και το εμπόριο αγαθών βελτιώθηκε: οι εξαγωγές αυξήθηκαν 16,1% έναντι 5,8% των εισαγωγών σε τρέχουσες τιμές (Ναυτεμπορική, Newsit). Το εντυπωσιακό +16,1% όμως φουσκώνει από τις τιμές. Αν αφαιρεθεί η επίδρασή τους (σε σταθερές τιμές), οι εξαγωγές ανέβηκαν 4,9% και οι εισαγωγές μόλις 0,6%. Δηλαδή η βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου είναι πραγματική, δεν είναι απλώς ακριβότερα προϊόντα.

Πού άνοιξε πραγματικά το έλλειμμα

Αφού και οι υπηρεσίες και τα αγαθά πίεζαν το έλλειμμα προς τα κάτω, το τράβηξαν προς τα πάνω δύο λιγότερο ορατές γραμμές του λογαριασμού: το πρωτογενές (όπου μετριούνται τόκοι, μερίσματα και κέρδη) και, κυρίως, το δευτερογενές εισόδημα. Το δευτερογενές εισόδημα είναι οι τρέχουσες μεταβιβάσεις χωρίς άμεσο αντάλλαγμα, όπως μεταβιβάσεις της ΕΕ, εμβάσματα, φόροι και κοινωνικές παροχές. Στο επτάμηνο πέρασε από πλεόνασμα σε έλλειμμα, κυρίως επειδή μειώθηκαν οι καθαρές εισπράξεις των τομέων εκτός του Δημοσίου και δευτερευόντως επειδή αυξήθηκαν οι καθαρές πληρωμές της γενικής κυβέρνησης (Insider). Αυτή η ανατροπή, μαζί με την επιδείνωση του πρωτογενούς εισοδήματος, εξηγεί το μεγαλύτερο μέρος της διεύρυνσης.

Το βάρος όμως δεν έπεσε εκεί που θα το περίμενε κανείς. Οι καθαρές πληρωμές τόκων, μερισμάτων και κερδών μειώθηκαν στο επτάμηνο και συγκράτησαν το έλλειμμα· το φορτίο το σήκωσαν τα «λοιπά πρωτογενή εισοδήματα», των οποίων οι καθαρές εισπράξεις κόπηκαν περίπου στη μέση (News.gr, PowerGame).

Το κενό καλύφθηκε από ξένα κεφάλαια: στις άμεσες επενδύσεις υπήρξε καθαρή εισροή, ενώ μη κάτοικοι τοποθέτησαν περίπου 8,7 δισ. ευρώ σε ελληνικά ομόλογα και έντοκα και 2,8 δισ. σε μετοχές (Liberal, PowerGame). Είναι ένδειξη εμπιστοσύνης στα ελληνικά περιουσιακά στοιχεία, αλλά οι μελλοντικές αποδόσεις αυτών των τοποθετήσεων θα φεύγουν ως εισόδημα προς το εξωτερικό τα επόμενα χρόνια.

Πόσο ανησυχητικό είναι, τελικά; Το ποσό του επταμήνου δεν πρέπει να πολλαπλασιαστεί μηχανικά για όλο το έτος, γιατί ο τουρισμός συγκεντρώνει τα έσοδά του το καλοκαίρι ενώ οι εισαγωγές και οι μεταβιβάσεις ακολουθούν άλλο ημερολόγιο. Το σωστό μέτρο είναι το έλλειμμα ως ποσοστό του ΑΕΠ σε ετήσια βάση: η Κομισιόν, στον έλεγχο μακροοικονομικών ανισορροπιών, βάζει όριο συναγερμού το -4% του ΑΕΠ (Κομισιόν), κι εκεί η Ελλάδα κινείται εδώ και χρόνια χειρότερα, γύρω στο 6% (Eurostat). Το εξωτερικό ισοζύγιο παραμένει προειδοποιητικό μέγεθος, χωρίς όμως το συγκεκριμένο επτάμηνο να αποδεικνύει από μόνο του κρίση χρηματοδότησης.

Ο τουρισμός έκανε τη δουλειά του και το εμπόριο βελτιώθηκε, κι όμως το εξωτερικό έλλειμμα μεγάλωσε κατά 1,5 δισ. Όποιος περιμένει ότι μια δυνατή σεζόν κλείνει μόνη της τον λογαριασμό της χώρας με το εξωτερικό, κοιτάζει το λάθος νούμερο. Φέτος τον λογαριασμό τον έκριναν οι μεταβιβάσεις και τα εισοδήματα, όχι οι επισκέπτες.