Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο σε αμερικανική μαύρη λίστα

Στις 9 Οκτωβρίου οι ΗΠΑ πέρασαν από τις κυρώσεις σε στελέχη του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ) σε κυρώσεις κατά του ίδιου του θεσμού (Al Jazeera). Την ίδια μέρα όμως εξέδωσαν άδεια που αφήνει νόμιμους τους μισθούς, τα ενοίκια και τις εισφορές των κρατών μελών του Δικαστηρίου ως τις 7 Απριλίου 2027 (άδεια 13). Η άμεση πίεση στη Χάγη δεν είναι η διακοπή λειτουργίας. Είναι η ημερομηνία λήξης.

Το νομικό εργαλείο είναι το διάταγμα 14203, που υπέγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ το 2025 (Federal Register). Βάσει αυτού, η OFAC, η υπηρεσία του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών που εφαρμόζει τις κυρώσεις, έγραψε το Δικαστήριο στον κατάλογο SDN, τη λίστα αποκλεισμένων προσώπων και οντοτήτων. Ό,τι ανήκει στο ΔΠΔ υπό αμερικανική δικαιοδοσία παγώνει, και οι Αμερικανοί, πρόσωπα, τράπεζες και εταιρείες, απαγορεύεται κατά κανόνα να συναλλάσσονται μαζί του (OFAC). Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο παρουσίασε το μέτρο ως άμυνα της αμερικανικής κυριαρχίας. Η πρόεδρος του Δικαστηρίου Τομόκο Ακάνε μίλησε για απόπειρα παρεμπόδισης της δικαιοσύνης και δήλωσε, μαζί με την αναπληρώτρια εισαγγελέα Ναζχάτ Σαχίμ Καν, ότι το έργο θα συνεχιστεί (UPI).

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη το ξέρουν ήδη όσοι κυρώθηκαν ατομικά τους προηγούμενους μήνες (To Brief). Ο ασκών καθήκοντα εισαγγελέα Μάμε Μαντιάι Νιάνγκ είπε στο AFP ότι δυσκολεύτηκε να κλείσει μεταφορές και ξενοδοχεία και να κάνει τραπεζικές πράξεις (AFP). Η διαφορά τώρα είναι ότι στο στόχαστρο μπαίνει ο ίδιος ο εργοδότης: αυτός που πληρώνει μισθούς, νοικιάζει γραφεία και αγοράζει λογισμικό.

Τι μένει ανοιχτό και ως πότε

Η άδεια 13, με λήξη στις 00:01 ώρα ανατολικής ακτής των ΗΠΑ της 7ης Απριλίου 2027, επιτρέπει τις «συνήθεις και αναγκαίες» συναλλαγές για τη συνέχιση ή την ομαλή παύση των λειτουργιών του Δικαστηρίου (άδεια 13). Το κείμενο κατονομάζει μισθούς και υγειονομική κάλυψη του προσωπικού, λογαριασμούς, φόρους, ασφάλιση, ακόμη και τη χρήση των δεσμευμένων λογαριασμών του ίδιου του ΔΠΔ για αυτές τις πληρωμές. Μετά την ημερομηνία αυτή, χωρίς παράταση ή νέα άδεια, οι πράξεις που στηρίζονται σε αυτήν μένουν ακάλυπτες.

Οι άλλες τρεις άδειες δεν έχουν ημερομηνία λήξης. Η 14 καλύπτει email, τηλεδιασκέψεις, φιλοξενία ιστοτόπων και εταιρικό λογισμικό για οικονομικά, προσωπικό, κυβερνοασφάλεια και αποθήκευση δεδομένων, η 15 τις συντάξεις και η 16 τη συνέχιση της κράτησης και τη φροντίδα εννέα κατονομαζόμενων κρατουμένων (άδεια 14, άδεια 16). Η απουσία λήξης δεν τις κάνει ανέκκλητες, και καμία δεν υποχρεώνει έναν ιδιώτη πάροχο να συνεχίσει να εξυπηρετεί το Δικαστήριο.

Η διαφορά για τη δικαιοδοσία

Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι μια συνθήκη που δεν έχει υπογράψει δεν μπορεί να δίνει σε διεθνές δικαστήριο εξουσία επί Αμερικανών. Το άρθρο 12 του Καταστατικού της Ρώμης επιτρέπει στο ΔΠΔ να εξετάζει εγκλήματα σε έδαφος κράτους μέλους, ανεξαρτήτως της υπηκοότητας του υπόπτου (Καταστατικό της Ρώμης). Το αντεπιχείρημα: το κράτος όπου έγινε η πράξη έχει έτσι κι αλλιώς ποινική δικαιοδοσία στο έδαφός του, και η άσκησή της μέσω του Δικαστηρίου δεν δεσμεύει τις ΗΠΑ. Στο τραπέζι βρίσκονται η έρευνα για το Αφγανιστάν και τα εντάλματα για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον Γιοάβ Γκάλαντ (Al Jazeera), ενώ δίωξη Αμερικανού πολίτη δεν έχει καταγραφεί. Οι κυρώσεις δεν ακυρώνουν καμία δικαστική απόφαση· στοχεύουν την ικανότητα του θεσμού να εργάζεται.

Οκτώ σύμμαχοι, Καναδάς, Δανία, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ιαπωνία, Ολλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο, δήλωσαν ότι διαφωνούν έντονα και προειδοποίησαν για σοβαρές επιπτώσεις αν τα μέτρα εφαρμοστούν πλήρως, υποσχόμενοι διάλογο ενόψει της συνέλευσης των κρατών μελών τον Δεκέμβριο (κοινή δήλωση). Η υπόθεση «αν» δείχνει πού τοποθετούν τον κίνδυνο: στο τι θα ακολουθήσει τις άδειες. Το Βέλγιο ζήτησε να εξεταστεί ο ευρωπαϊκός κανονισμός θωράκισης απέναντι σε εξωεδαφικές κυρώσεις και η Κομισιόν δήλωσε έτοιμη για μέτρα, χωρίς όμως να έχει ενεργοποιηθεί κάτι (Reuters).

Η Ελλάδα, ως κράτος μέλος, έχει από το Καταστατικό υποχρέωση συνεργασίας σε έρευνες και διώξεις, από αιτήματα σύλληψης και παράδοσης ως τη δικαστική συνδρομή (Καταστατικό της Ρώμης). Δεν ήταν στους υπογράφοντες της 9ης Οκτωβρίου, αν και είχε συνυπογράψει κοινή δήλωση στήριξης του Δικαστηρίου τον Φεβρουάριο του 2025 (δήλωση 2025)· ειδική ελληνική κυβερνητική αντίδραση δεν εντοπίστηκε δημόσια. Η ελληνική έκθεση είναι νομική και διπλωματική: η Αθήνα οφείλει συνεργασία σε ένα δικαστήριο που, όπου αγγίζει αμερικανικό σύστημα, λειτουργεί πλέον με αμερικανική άδεια.

Ως σήμερα δεν έχει καταγραφεί δημόσια ούτε διακοπή έρευνας ούτε αποτυχημένη πληρωμή εξαιτίας της νέας εγγραφής. Αυτό δεν αποδεικνύει αντοχή, αποδεικνύει σχεδιασμό: η Ουάσιγκτον δεν έκλεισε το Δικαστήριο, του έβαλε ημερομηνία λήξης και κράτησε για τον εαυτό της το δικαίωμα να την ανανεώνει.