Οι διεθνείς τιμές τροφίμων σε υψηλό τριετίας

Ο βασικός δείκτης του ΟΗΕ για τις διεθνείς τιμές τροφίμων, ο FAO Food Price Index (ένα μηνιαίο «καλάθι» χονδρικών τιμών για σιτηρά, έλαια, γαλακτοκομικά, κρέας και ζάχαρη), ανέβηκε τον Ιούλιο στις 131,1 μονάδες, το υψηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο 2023, δηλαδή υψηλό τριετίας (FAO, Reuters). Την ίδια στιγμή, στην Ελλάδα η κατηγορία «τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά» αυξήθηκε μόλις 0,4% τον Ιούλιο, από 2,7% τον Ιούνιο (ProtoThema/ΕΛΣΤΑΤ). Δύο δείκτες, δύο αντίθετες κατευθύνσεις. Η εξήγηση αυτού του χάσματος είναι στην ουσία η ιστορία.

Η διεθνής άνοδος δεν ήταν οριζόντια. Την τράβηξαν τρεις κατηγορίες: τα σιτηρά στις 113,8 μονάδες (+3,4% τον μήνα, με το σιτάρι +5,8%), τα φυτικά έλαια στις 195,7 (+2,0%, υψηλό από τον Ιούνιο 2022) και η ζάχαρη στις 95,0 (+5,6%) (FAO, UN News). Αντίθετα, το κρέας υποχώρησε 2,8% και τα γαλακτοκομικά 0,7% (The Guardian). Οι αιτίες είναι διαφορετικές για κάθε ομάδα: στα σιτηρά μέτρησαν ο καιρός και οι διαταραχές στις εξαγωγές της Μαύρης Θάλασσας, στα έλαια η σύνδεση με την ενέργεια μέσω βιοκαυσίμων (φοινικέλαιο, σογιέλαιο, ακριβότερο αργό), στη ζάχαρη ο καύσωνας στην ΕΕ και ο ανταγωνισμός «ζάχαρη ή αιθανόλη» στη Βραζιλία (CGTN).

Μια σύνδεση που γίνεται εύκολα λάθος αφορά το Στενό του Ορμούζ, που κυριαρχεί στα πρωτοσέλιδα. Μόλις το 2% του θαλάσσιου όγκου που περνά από εκεί είναι φορτία χύδην (Knowledge4Policy), οπότε η επίδρασή του στα τρόφιμα είναι έμμεση, μέσω ενέργειας, λιπασμάτων, ναύλων και ασφαλίστρων (UNCTAD). Το άμεσο σοκ στα σιτηρά έρχεται από τη Μαύρη Θάλασσα, όπου οι αποστολές ήταν πάνω από 40% χαμηλότερες από πέρυσι (IFPRI).

Γιατί το ράφι αργεί

Ο δείκτης FAO μετρά διεθνείς τιμές πρώτων υλών, όχι την τιμή στο ελληνικό σούπερ μάρκετ. Ανάμεσα στα δύο μεσολαβούν συμβόλαια, αποθέματα, μεταφορικά, ενέργεια, μεταποίηση, ΦΠΑ και περιθώρια. Η αλυσίδα είναι «διεθνείς τιμές → farm-gate → τιμές παραγωγού → ράφι», και το ράφι είναι το τελευταίο στάδιο (Banco de España). Γι' αυτό η μετάδοση στην Ευρωζώνη τείνει να κορυφώνεται περίπου έναν χρόνο μετά το σοκ, όχι τον ίδιο μήνα. Υπάρχει και μια κρίσιμη ασυμμετρία: οι αυξήσεις περνούν καθαρότερα από τις μειώσεις, άρα η αποκλιμάκωση αργεί περισσότερο από την ανατίμηση (ECB).

Πιο γρήγορα περνούν προϊόντα με μεγάλη έκθεση σε διεθνές commodity και μικρά αποθέματα: καφές, κακάο, ζάχαρη και γλυκά, σπορέλαια. Πιο αργά και «αραιωμένα» περνούν όσα η πρώτη ύλη είναι μικρό μέρος της τελικής τιμής: ψωμί, ζυμαρικά, τυποποιημένα. Στην Ελλάδα, η πιο ευάλωτη αλυσίδα ξεκινά από τις εισαγόμενες ζωοτροφές (καλαμπόκι, σόγια) που τροφοδοτούν πουλερικά, χοιρινό και γάλα (To Vima). Το ελαιόλαδο, αντίθετα, ακολουθεί τη μεσογειακή σοδειά, όχι το «καλάθι» σπορελαίων του FAO.

Στα σημερινά νούμερα, το υψηλό του δείκτη είναι σήμα κόστους στην πηγή, όχι απόδειξη ότι το ταμείο του σούπερ μάρκετ ήδη ακρίβυνε. Το ελληνικό HICP μόλις αποκλιμακώθηκε στο 2,7% τον Ιούλιο, από 3,9% (Eurostat), και δημόσιο στοιχείο για τιμές εισαγωγών ή τιμές παραγωγού τροφίμων του Ιουλίου δεν υπάρχει ακόμη. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ο δείκτης του FAO, αλλά ποιος πληρώνει όταν η άνοδος τελικά φτάσει. Το φτωχότερο 20% των νοικοκυριών δίνει 33,5% των δαπανών του μόνο σε τρόφιμα, έναντι 12,7% για το πλουσιότερο 20% (ΕΛΣΤΑΤ, ΟΤ). Τον Ιούλιο ο ελληνικός πληθωρισμός υποχωρούσε (To Brief), όμως το επόμενο κύμα κόστους έρχεται από έξω με καθυστέρηση μηνών, και θα το νιώσουν πρώτοι αυτοί που ήδη ξοδεύουν το ένα τρίτο του εισοδήματός τους στο πιάτο.