Η διέλευση στον Ορμούζ κοστίζει 440 κιλά ουρανίου

Πριν συζητήσουμε ποιος υπογράφει τι, ο πιο αληθινός αριθμός της κρίσης δεν είναι πολιτικός, είναι ασφαλιστικός. Όταν τα Στενά του Ορμούζ άρχισαν να μυρίζουν πόλεμο, το πρόσθετο ασφάλιστρο πολέμου για ένα τάνκερ-γίγας (VLCC) εκτινάχθηκε από το 0,1%-0,3% της αξίας του πλοίου στο 2,5%-5%. Δηλαδή 2,5 έως 7,5 εκατομμύρια δολάρια επιπλέον κόστος ανά διέλευση (S&P Global). Αυτό είναι το πραγματικό νόμισμα της διαπραγμάτευσης. Όχι το πετρέλαιο σκέτο, αλλά το ασφάλιστρο που μετράει η κάθε φόρτωση.

Υπό αυτό το πρίσμα, η αρχιτεκτονική της συμφωνίας που συζητούν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη γίνεται κατανοητή σαν μια ακραία ανταλλαγή. Από τη μία πλευρά, 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%. Αν εμπλουτιστεί περαιτέρω, αρκεί θεωρητικά για περίπου δέκα πυρηνικά όπλα (Straits Times/Reuters). Από την άλλη, η ομαλοποίηση της ναυσιπλοΐας στον στενότερο πετρελαϊκό διάδρομο του πλανήτη και η σταδιακή αποδέσμευση των κεφαλαίων που ασφυκτιά η Τεχεράνη.

Πώς δουλεύει η «καζακική λύση»

Η τεχνική διέξοδος που εξετάζεται περνά από το Καζακστάν, και όχι τυχαία. Στο Oskemen λειτουργεί ήδη από το 2019 η Τράπεζα Χαμηλά Εμπλουτισμένου Ουρανίου του ΔΟΑΕ, μια αποθήκη 90 μετρικών τόνων εξαφθοριούχου ουρανίου (η αέρια μορφή του πριν τον εμπλουτισμό) που ανήκουν στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας και προορίζονται ως δικλείδα ασφαλείας για ειρηνικούς αντιδραστήρες (IAEA). Ο γενικός διευθυντής του ΔΟΑΕ Ραφαέλ Γκρόσι έχει αφήσει ανοιχτό ότι η Αστάνα είναι «πρόθυμη να βοηθήσει» αν υπάρξει συμφωνία.

Προσοχή όμως. Το Ulba δεν είναι έτοιμο «ντουλάπι» για το ιρανικό υλικό. Είναι σχεδιασμένο για χαμηλά εμπλουτισμένο ουράνιο, όχι για κάτι τόσο κοντά στο ουράνιο οπλικού βαθμού. Για να γίνει δεκτό το ιρανικό 60%, θα χρειαζόταν νέο τριμερές νομικό πλαίσιο Ιράν, Καζακστάν και ΔΟΑΕ, ειδικοί κανόνες φύλαξης, εξαιρέσεις από κυρώσεις για τη μεταφορά, και προσυμφωνημένη μοίρα του υλικού: αποθήκευση, αραίωση σε χαμηλότερο εμπλουτισμό, ή υπό όρους επιστροφή (Times of Central Asia).

Πριν φύγει όμως οποιοδήποτε κιλό, χρειάζεται κάτι πιο βασικό: η αρχική καταγραφή. Δηλαδή ο ΔΟΑΕ να ξαναμπεί στις ιρανικές εγκαταστάσεις, να μετρήσει, να δειγματίσει, να σφραγίσει και να ξαναπιάσει τη «συνεχή γνώση» (continuity of knowledge) τού τι υπάρχει και τι κινείται, μια εικόνα που έχει χαθεί τους τελευταίους μήνες (IAEA). Χωρίς αυτό το βήμα, καμία μεταφορά δεν είναι επαληθεύσιμη.

Δύο φάσεις, δύο ρολόγια

Το σχήμα που διαρρέει είναι διφασικό. Πρώτη φάση, 60 ημέρες: παράταση εκεχειρίας, ελεύθερη διέλευση στον Ορμούζ, μερική οικονομική ανάσα (Reuters via The Star, To Brief). Δεύτερη φάση: πυρηνικό σκέλος με επιθεωρήσεις, φυσική διάθεση του ουρανίου και μόνιμη άρση κυρώσεων. Ο Τραμπ το έχει συνοψίσει στο δικό του δόγμα: «no dust, no deal». Χωρίς απομάκρυνση, καταστροφή ή επαληθευμένη εξουδετέρωση του εμπλουτισμένου υλικού, δεν υπάρχει υπογραφή (Le Monde).

Εδώ μπαίνει το ιρανικό veto. Επίσημη πηγή στην Τεχεράνη δήλωσε στο Reuters ότι «η Ιρανική Δημοκρατία δεν έχει συμφωνήσει να παραδώσει το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιό της» (Boereport/Reuters). Η διάκριση είναι κρίσιμη. «Πάγωμα εμπλουτισμού» σημαίνει να σταματήσει η μελλοντική παραγωγή. «Παράδοση αποθέματος» σημαίνει να χαθεί το ήδη συσσωρευμένο πυρηνικό διαπραγματευτικό χαρτί. Το πρώτο είναι διαπραγματεύσιμο, το δεύτερο πλήττει την ίδια τη λογική επιβίωσης του καθεστώτος. Και η απόφαση δεν ανήκει στο ΥΠΕΞ Αραγτσί, αλλά στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας και τους Φρουρούς της Επανάστασης που ελέγχουν φυσικά το υλικό.

Η σκιά του Ισραήλ

Παράλληλα, το Ισραήλ έχει ήδη χαράξει τη δική του κόκκινη γραμμή: όχι απλώς μεταφορά ουρανίου, αλλά διάλυση των εγκαταστάσεων εμπλουτισμού και απομάκρυνση όλου του εμπλουτισμένου υλικού από ιρανικό έδαφος (Xinhua). Η ισραηλινή λογική είναι απλή. Μια ενδιάμεση συμφωνία που σφραγίζει 440 κιλά αλλά αφήνει άθικτους τους φυγοκεντρητές, τις υπόγειες εγκαταστάσεις και την τεχνογνωσία, αφήνει το Ιράν «κράτος-κατώφλι»: ένα βήμα πριν τη βόμβα, με δυνατότητα επαναφοράς όποτε θελήσει (Jerusalem Post).

Γι' αυτό η Ιερουσαλήμ φοβάται περισσότερο μια συμφωνία παρά μια κατάρρευση. Αν η Ουάσιγκτον υπογράψει για τον Ορμούζ πριν λυθεί το πυρηνικό σκέλος, η μόνη επιλογή του Νετανιάχου για να ακυρώσει τη συμφωνία είναι αυτή που πάντα κρατάει στο τραπέζι: ένα νέο πλήγμα. Όσο τα ασφάλιστρα στον Ορμούζ μένουν πάνω από τα προ κρίσης επίπεδα, η αγορά μάς λέει τι πραγματικά πιστεύει για το πόσο κοντά είμαστε σε υπογραφή και πόσο μακριά από την επόμενη φωτιά.