Διαρροή: ευρωπαϊκό σχέδιο για ηλικιακά όρια στα social media

Δύο 14χρονοι, την ίδια μέρα, σε δύο χώρες της Ευρώπης. Στην Αθήνα, ο ένας βλέπει να του ετοιμάζεται κλειστή πόρτα στα κοινωνικά δίκτυα. Ο άλλος, κάπου αλλού στην ΕΕ, ίσως κρατήσει τον λογαριασμό του, αλλά με τους γονείς του να τον ανοίγουν και να τον επιβλέπουν. Πίσω από τη διαφορά βρίσκεται ένα υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκό σχέδιο, άτυπα γνωστό ως «EU KIDS Act», που διέρρευσε αυτή την εβδομάδα και επιχειρεί να ορίσει, ηλικία προς ηλικία, τι επιτρέπεται σε ένα παιδί στο διαδίκτυο.

Το σχέδιο, όπως το περιέγραψαν AFP και Euronews, δεν είναι ένα σκέτο «όχι κάτω των 15». Είναι μια κλίμακα. Κάτω των 3 ετών, καμία πρόσβαση στις καλυπτόμενες υπηρεσίες. Από 3 έως 12, μόνο παιδικές υπηρεσίες με λογαριασμό που ελέγχει πλήρως ο γονέας. Στα 13–14, ένας «εισαγωγικός» λογαριασμός που τον ανοίγει και τον εποπτεύει ο γονέας, με περιορισμένες λειτουργίες, επαφές και χρόνο. Και μόνο στα 15 ο έφηβος αποκτά δικό του, αυτόνομο λογαριασμό, με τις προστασίες ανηλίκων να συνεχίζουν μέχρι την ενηλικίωση (AFP, Euronews, PPC Land).

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη για ένα παιδί; Πάρε τον 16χρονο με τον αυτόνομο λογαριασμό: το feed του θα έχει σημεία διακοπής αντί για ατελείωτη κύλιση, οι άγνωστοι δεν θα μπορούν να τον προσεγγίσουν, και οι προτάσεις δεν θα κυνηγούν απλώς πόσο χρόνο κρατούν την προσοχή του. Το σχέδιο αποδίδεται ότι κόβει επίσης τις τεχνητές ειδοποιήσεις και ορισμένους μηχανισμούς ανταμοιβής για παιδιά, με τους λογαριασμούς ιδιωτικούς εξ ορισμού (AFP, Euronews).

Πολλά από αυτά δεν είναι εντελώς νέα: υπάρχουν ήδη ως κατευθύνσεις εφαρμογής του DSA (κατευθυντήριες), του κανονισμού που έβαλε πρόσφατα ChatGPT, Reddit και Roblox στο αυστηρότερο ευρωπαϊκό καθεστώς εποπτείας (To Brief). Η νέα φιλοδοξία είναι μεγαλύτερη εξειδίκευση και ευρύτερη κάλυψη.

Εδώ όμως το σχέδιο «χορεύει»: οι δύο περιγραφές χωρίζουν στο ποιος μπαίνει πού. Το AFP βάζει και τα chatbots και τα παιχνίδια μέσα στους εποπτευόμενους λογαριασμούς των 13–14· το Euronews περιορίζει το ηλικιακό όριο σε κοινωνικά δίκτυα και βίντεο, και αφήνει παιχνίδια, chatbots και ψηφιακούς «συντρόφους» τεχνητής νοημοσύνης κυρίως στους κανόνες ασφαλούς σχεδιασμού (AFP, Euronews). Για τα παιχνίδια πάντως περιγράφεται και ένας πιο συγκεκριμένος μηχανισμός: ηλικιακή κατάταξη του κάθε τίτλου και έλεγχος πριν από τη λήψη στο κατάστημα εφαρμογών (Reuters). Για τα chatbots, μόνο το επίσημο κείμενο θα δείξει σε ποια κατηγορία μπαίνουν.

Πώς ελέγχεις την ηλικία χωρίς να δείχνεις ταυτότητα

Το πιο δύσκολο κομμάτι είναι πρακτικό: πώς επιβεβαιώνεις την ηλικία χωρίς να μετατρέψεις κάθε είσοδο σε επίδειξη ταυτότητας. Η ιδέα μοιάζει με το βραχιολάκι σε μια συναυλία. Ένας έμπιστος φορέας ελέγχει μία φορά την ηλικία σου και σου δίνει μια «απόδειξη»: μια ψηφιακή βεβαίωση που δεν πλαστογραφείται και κάθεται σε μια εφαρμογή-πορτοφόλι στο κινητό. Μετά, κάθε πλατφόρμα ρωτά μόνο το ελάχιστο («15 και άνω;») και ελέγχει αν το βραχιολάκι είναι γνήσιο, χωρίς ποτέ να μάθει το όνομα ή την ημερομηνία γέννησής σου (ευρωπαϊκό πρότυπο). Για να μη γίνει το ίδιο το βραχιολάκι ιχνηλάτης, η απόδειξη δεν πρέπει να κουβαλά έναν σταθερό κωδικό που ενώνει τις επισκέψεις σου σε διαφορετικά sites (τεχνικό μοντέλο απειλών).

Ακόμη κι έτσι, μένουν κενά: ο δανεισμός συσκευής ή κωδικού, η πρόσβαση χωρίς συμβατό κινητό, το να αποδείξεις ότι ένας ενήλικος είναι όντως ο κηδεμόνας. Και τα πρώτα πραγματικά δεδομένα είναι μικτά: στην Αυστραλία, όπου ισχύει όριο 16, η Meta δήλωσε ότι αφαίρεσε πάνω από 750.000 λογαριασμούς, όμως μελέτη βρήκε ότι πάνω από το 85% των κάτω των 16 συνέχιζε να χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες (Meta, μελέτη στο BMJ). Η Κομισιόν έχει ήδη ανοιχτό τεχνικό πρότυπο και έχει συστήσει στα κράτη να διαθέτουν λύσεις έως το τέλος του 2026 (σύσταση).

Για μια ελληνική οικογένεια, το εθνικό σχέδιο και η ευρωπαϊκή διαρροή δεν λένε το ίδιο πράγμα. Η Ελλάδα έχει ανακοινώσει πλήρη αποκλεισμό των κάτω των 15 από τα κοινωνικά δίκτυα, με στόχο την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ η διαρροή αφήνει στους 13–14 έναν εποπτευόμενο λογαριασμό αντί για πόρτα κλειστή (ελληνική κυβέρνηση, Euronews). Προς το παρόν, τίποτα δεν αλλάζει σήμερα: το ευρωπαϊκό κείμενο αναμένεται στις 17 Σεπτεμβρίου, η Κομισιόν δεν το σχολιάζει (AFP), και το ελληνικό 2027 παραμένει ανακοινωμένος στόχος, όχι ψηφισμένος νόμος.