Δασμός 50% σε καναδικά προϊόντα μετά το ναυάγιο συμφωνίας

Μια σχεδόν κλεισμένη εμπορική συμφωνία ανάμεσα σε δύο από τους στενότερους συμμάχους στον κόσμο διαλύθηκε την τελευταία στιγμή. Στη θέση της μπήκε ένας πρόσθετος δασμός 50% σε καναδικά προϊόντα αξίας περίπου 20 δισ. δολαρίων. Το βράδυ της Παρασκευής 21 Αυγούστου ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ ανέστειλε τις διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, και στις 12:01 τα ξημερώματα του Σαββάτου οι αμερικανικοί δασμοί ενεργοποιήθηκαν (pm.gc.ca, PBS). Η κλιμάκωση έρχεται μετά από μήνες εμπορικού πολέμου (To Brief). Το πραγματικό διακύβευμα πλέον είναι ένα: αν η τήρηση των κανόνων του βορειοαμερικανικού εμπορίου αρκεί ακόμη για σταθερή πρόσβαση στην αμερικανική αγορά.

Δύο εκδοχές που δεν συμπίπτουν

Οι δύο πλευρές συμφωνούν μόνο σε ένα σημείο: λίγες μέρες νωρίτερα υπήρχε ένα σχεδόν έτοιμο κείμενο, «υπό την οριστικοποίηση των εγγράφων» όπως το είχε πει ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ, παγώνοντας για τρεις ημέρες την προθεσμία. Από εκεί και πέρα, οι αφηγήσεις αποκλίνουν. Ο Κάρνεϊ λέει ότι οι ΗΠΑ πρόσθεσαν στο φινάλε όρους που ο Καναδάς δεν μπορούσε να δεχτεί, χαρακτηρίζοντας τους νέους δασμούς «λάθος υπολογισμό». Ο Αμερικανός εκπρόσωπος Εμπορίου Τζέιμισον Γκριρ αντιστρέφει την κατηγορία: υποστηρίζει ότι η Ουάσιγκτον πρόσφερε στον Καναδά «την καλύτερη μεταχείριση από κάθε μεγάλο εξαγωγέα», με μειώσεις σε χάλυβα, αλουμίνιο, αυτοκίνητα και ξυλεία, και ότι η Οτάβα ήρθε με νέες απαιτήσεις και υπαναχωρήσεις (Politico, BBC). Ποιος άλλαξε τελευταίος τους όρους δεν έχει αποδειχθεί δημόσια: η καναδική εκδοχή κατονομάζει συγκεκριμένα σημεία, η αμερικανική μένει αόριστη.

Πού πραγματικά χάλασε

«Οι ΗΠΑ ζήτησαν πάρα πολλά και πρόσφεραν πολύ λίγα», είπε ο Κάρνεϊ στην Οτάβα, και το εξειδίκευσε σε τρία πεδία που στον Καναδά θεωρούνται ζήτημα κυριαρχίας. Το πρώτο ήταν μια διατύπωση που θα περιόριζε την ικανότητα του Καναδά να υπογράφει μόνος του εμπορικές συμφωνίες με τρίτες χώρες, δηλαδή να επιλέγει ο ίδιος τον οικονομικό του προσανατολισμό. Το δεύτερο, η αυτοκινητοβιομηχανία: η διαφωνία αφορούσε ποια οχήματα και ποιο καναδικό περιεχόμενο θα αναγνωρίζονταν, με ειδικό αγκάθι τα φορτηγά μεσαίου και μεγάλου τονάζ. Το τρίτο, πιέσεις σε προστασίες για τη γλώσσα και τον πολιτισμό, ιδίως τα γαλλικά του Κεμπέκ, που στον Καναδά είναι θεσμικά κατοχυρωμένο δικαίωμα και όχι απλή αγορά (Vancouver CityNews, Global News).

Το ακριβές αμερικανικό κείμενο δεν έχει δημοσιευθεί. Όλα αυτά στέκουν ως καναδική εκδοχή, όχι ως επιβεβαιωμένο έγγραφο.

Βαρύς συντελεστής, στενό κομμάτι

Ο δασμός δεν πέφτει σε όλο το εμπόριο Καναδά–ΗΠΑ. Πιάνει συγκεκριμένες κατηγορίες που ορίζουν τρεις προεδρικές πράξεις (proclamations) της 20ής Ιουλίου: αλκοολούχα, γαλακτοκομικά και ένα ευρύ, διάσπαρτο καλάθι από έπιπλα και τσιμέντο μέχρι εξοπλισμό χόκεϊ (whitehouse.gov). Σε μέγεθος, τα 20 δισ. δολάρια αντιστοιχούν περίπου στο 5% των καναδικών εξαγωγών αγαθών προς τις ΗΠΑ (CNBC, Yahoo Finance), δηλαδή πολύ βαρύς συντελεστής σε ένα περιορισμένο τμήμα του εμπορίου.

Το βάρος δεν μοιράζεται ομοιόμορφα. Πιο εκτεθειμένες είναι τρεις επαρχίες: το Οντάριο με τον μεγαλύτερο απόλυτο όγκο λόγω βιομηχανίας, το Κεμπέκ με την υψηλότερη πραγματική επιβάρυνση σε γαλακτοκομικά, έπιπλα και ηλεκτρονικά, και η Βρετανική Κολομβία με τη μεγαλύτερη σχετική έκθεση στο ξύλο και το χαρτί (RBC). Ο λογαριασμός πληρώνεται πρώτα στο τελωνείο από τον Αμερικανό εισαγωγέα· στους δασμούς του 2018 το κόστος πέρασε στους εισαγωγείς και οι όγκοι δεν επανήλθαν πλήρως ούτε μετά την άρση (Statistics Canada).

Γιατί, όμως, αγγίζει τους κανόνες κυριαρχίας μια διαφωνία για δασμούς; Το εργαλείο που χρησιμοποιεί η Ουάσιγκτον λέγεται Section 338, ένα άρθρο του αμερικανικού εμπορικού νόμου που επιτρέπει πρόσθετους δασμούς σε χώρες που κρίνονται ότι εισάγουν διακρίσεις. Ο δασμός αυτός εφαρμόζεται ανεξάρτητα από το αν ένα προϊόν πληροί τους κανόνες καταγωγής της USMCA/CUSMA, της τριμερούς συμφωνίας που οργανώνει το βορειοαμερικανικό εμπόριο. Δηλαδή ένα καναδικό προϊόν που κανονικά θα περνούσε χωρίς δασμό μπορεί παρ' όλα αυτά να χρεωθεί το πρόσθετο 50% (CSIS).

Αυτό αλλάζει το έδαφος της αναθεώρησης. Η USMCA μπαίνει φέτος σε υποχρεωτική εξαετή αναθεώρηση, που άνοιξε την 1η Ιουλίου, και η αμερικανική ατζέντα την έχει ήδη μετατοπίσει από τα δασμολόγια σε ζητήματα «οικονομικής ασφάλειας»: κανόνες καταγωγής, κρίσιμα ορυκτά, έλεγχος επενδύσεων (congress.gov/CRS). Στο τραπέζι της αναθεώρησης κρίνεται πια πόσο ελεύθερος θα είναι ο Καναδάς να ορίζει τις εξωτερικές συμφωνίες και τις εσωτερικές πολιτικές του χωρίς να ρισκάρει την πρόσβαση στην αμερικανική αγορά. Η πρόσβαση αυτή παύει να είναι συμβατικό δικαίωμα και γίνεται προεδρική παραχώρηση υπό αίρεση.

Για την Ελλάδα και την ευρωζώνη το άμεσο κανάλι είναι ασθενές. Η ΕΚΤ βλέπει κυρίως πιο αδύναμη εξωτερική ζήτηση και υψηλότερη αβεβαιότητα, χωρίς καθαρό πληθωριστικό κραδασμό (ECB). Η σημασία είναι θεσμική: αν η συμμόρφωση με τους κανόνες δεν εγγυάται πια σταθερή πρόσβαση, οι υπογραφές σε εμπορικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ βαραίνουν λιγότερο.

Τα καναδικά αντίμετρα, προς το παρόν, είναι προαναγγελία. Ο Κάρνεϊ δεσμεύτηκε για απάντηση «δολάριο προς δολάριο» σε χάλυβα, γαλακτοκομικά, ηλεκτρικές συσκευές και ηλεκτρονικά (pm.gc.ca). Στο μεταξύ, η Ουάσιγκτον απειλεί με νέα μέτρα και ο Γκριρ λέει ότι δεν υπάρχουν προγραμματισμένες συνομιλίες (BBC, CNBC). Στις 8 Σεπτεμβρίου θα φανεί αν ο Καναδάς επιστρέφει στο τραπέζι, όπως προβλέπει η Ουάσιγκτον· μέχρι τότε ο κατάλογος των καναδικών αντιποίνων δεν έχει ακόμη ούτε μία γραμμή προϊόντος.