Δάσκαλοι και νοσηλευτές αμείβονται λιγότερο απ' ό,τι το 2009

Η ελληνική οικονομία μεγαλώνει, οι εργαζόμενοι παράγουν περισσότερα, και όμως ένας δάσκαλος αμείβεται σήμερα λιγότερο απ' ό,τι πριν από τη χρεοκοπία. Το πραγματικό του ωρομίσθιο (δηλαδή αυτό που όντως αγοράζει η αμοιβή του μετά τον πληθωρισμό) έπεσε από τα 17,2 ευρώ το 2009 στα 10,8 ευρώ το 2024 (Kerkyra). Αυτή η αποσύνδεση, ανάπτυξη από τη μία, φτωχότερη εργασία από την άλλη, είναι το κεντρικό εύρημα της νέας Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ και αφορά ακριβώς τους κλάδους που κρατούν όρθιο το κράτος.

Δύο νούμερα δείχνουν τι συμβαίνει. Μεταξύ 2019 και 2024 η παραγωγικότητα της εργασίας αυξήθηκε κατά 1,2%, ενώ το πραγματικό ωρομίσθιο μειώθηκε κατά 4,7% (Greek City Times). Ο εργαζόμενος έβγαλε περισσότερη αξία ανά ώρα, αλλά πήρε λιγότερα. Το κενό δεν εξαφανίστηκε, μετακινήθηκε: το μερίδιο των κερδών στο ΑΕΠ ανέβηκε στο 50,2% από 48,3%, ενώ το μερίδιο της εργασίας υποχώρησε στο 35% από 36,8% (Greek City Times). Η ανάπτυξη πήγε κάπου, απλώς όχι στον μισθό.

Στο σύνολο της οικονομίας, ο μέσος πραγματικός μισθός στα 14.998 ευρώ το 2025 παραμένει 31% κάτω από το 2009, παρότι σε ονομαστικά ευρώ έχει ανακάμψει (Powergame, Insider). Αυτό δεν είναι ζήτημα ψυχολογίας ή αίσθησης. Στοιχεία της Eurostat έδειξαν ήδη ότι ένας στους δύο Έλληνες δεν μπορεί να καλύψει έκτακτο έξοδο (To Brief). Τώρα η έκθεση του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ δείχνει πού χτυπά αυτή η πίεση: στους μισθούς των σχολείων και των νοσοκομείων.

Γιατί χάνουν περισσότερο η παιδεία και η υγεία

Στην υγεία και την κοινωνική μέριμνα το πραγματικό ωρομίσθιο έπεσε στα 8 ευρώ από 12,5 ευρώ το 2009, απώλεια περίπου 36% (Meaculpa). Πρόκειται για κλάδους όπου ο μισθός καθορίζεται κυρίως από το κράτος ή από κατακερματισμένες μικρές μονάδες, χωρίς ισχυρή κλαδική σύμβαση να πιέζει προς τα πάνω. Και εδώ είναι ο θεσμικός πυρήνας της ιστορίας: η κάλυψη των εργαζομένων από συλλογικές συμβάσεις στην Ελλάδα βρίσκεται στο 33,6% το 2023/24 (OECD), όταν η ευρωπαϊκή Οδηγία θεωρεί το 80% το κατώφλι κάτω από το οποίο ένα κράτος οφείλει να καταρτίσει σχέδιο δράσης ενίσχυσης των διαπραγματεύσεων (EUR-Lex).

Όταν λείπει αυτός ο μηχανισμός, η αύξηση της παραγωγικότητας δεν «μεταφράζεται» αυτόματα σε αμοιβή. Ο κάθε εργαζόμενος διαπραγματεύεται μόνος του, κουβαλώντας ατομικά το ρίσκο της ανεργίας και της εποχικότητας. Γι' αυτό και η υστέρηση δεν είναι ανεκδοτολογική: ακαδημαϊκή ανάλυση με στοιχεία Eurostat δείχνει ότι το 2023 οι πραγματικοί μισθοί είχαν πέσει σε κάθε κλάδο σε σχέση με το 2009, στις περισσότερες περιπτώσεις πάνω από 20% (Oxford Academic).

Πανευρωπαϊκό σοκ, ελληνική αφετηρία

Και δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Η ΕΚΤ καταγράφει ότι η πραγματική αμοιβή ανά εργαζόμενο στην ευρωζώνη παρέμενε στις αρχές του 2025 περίπου 0,5% κάτω από το επίπεδο του 2021 (ECB). Η διαφορά της Ελλάδας είναι η βάση από την οποία ξεκίνησε. Η μέση αμοιβή σε μονάδες αγοραστικής δύναμης έπεσε από το 91,8% του ευρωπαϊκού μέσου το 2009 στο 59,1% το 2024 (OT). Αλλού το σοκ ήρθε σε μισθούς κοντά στον μέσο όρο. Εδώ ήρθε πάνω σε μια βάση ήδη συμπιεσμένη επί μία δεκαετία από την εσωτερική υποτίμηση των μνημονίων.

Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η οικονομία αναπτύσσεται, αλλά ποιος εισπράττει την ανάπτυξη. Όσο η αμοιβή στα σχολεία και τα νοσοκομεία μένει ένα τρίτο πίσω από το 2009, το κράτος στηρίζεται στους ανθρώπους που το κρατούν όρθιο πληρώνοντάς τους λιγότερο απ' ό,τι πριν χρεοκοπήσει.