Χρυσά νομίσματα και εκβιασμοί συμμάχων: Πώς ο πρόεδρος Τραμπ προσωποποιεί τις ΗΠΑ

Ο Ντόναλντ Τραμπ κοίταξε την Ιαπωνέζα πρωθυπουργό Σανάε Τακάιτσι στο Οβάλ Γραφείο και της είπε: «Ποιος ξέρει καλύτερα από την Ιαπωνία τι σημαίνει αιφνιδιασμός; Γιατί δεν μας είπατε για το Περλ Χάρμπορ;» (NBC News). Η Τακάιτσι άνοιξε διάπλατα τα μάτια, πήρε μια βαθιά ανάσα και δεν απάντησε (CBS News). Η ερώτηση αφορούσε τη μη ενημέρωση των συμμάχων πριν από το χτύπημα στο Ιράν. Η απάντηση ήταν ένα ιστορικό τραύμα 85 ετών, μετατραπέμενο σε εργαλείο πίεσης σε ζωντανή μετάδοση.

Την ίδια ημέρα, μια ομοσπονδιακή επιτροπή τεχνών — αποτελούμενη αποκλειστικά από διορισμένους του Τραμπ — ενέκρινε ομόφωνα χρυσό νόμισμα 24 καρατίων με τη μορφή του προέδρου, για τα 250 χρόνια ανεξαρτησίας (PBS NewsHour). Η ανεξάρτητη Citizens Coinage Advisory Committee, θεσμός του Κογκρέσου, είχε αρνηθεί να το εξετάσει. Ο αντιπρόεδρός της, Ντόναλντ Σκαρίντσι, δήλωσε: «Μόνο χώρες που κυβερνώνται από βασιλιάδες ή δικτάτορες βάζουν τον ζωντανό ηγέτη τους στα νομίσματα» (Al Jazeera). Το βίντεο της συνεδρίασης στην οποία καταγράφηκαν οι αντιρρήσεις εξαφανίστηκε από το κανάλι YouTube του U.S. Mint (The Handbasket).

Εκβιασμός κατά παραγγελία

Το σχόλιο για το Περλ Χάρμπορ ανήκει σε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο διπλωματικού εκβιασμού. Όταν η Μαδρίτη αρνήθηκε τη χρήση βάσεων για τον πόλεμο στο Ιράν, ο Τραμπ απείλησε με πλήρες εμπορικό εμπάργκο (OPB/AP). Και στις δύο περιπτώσεις, ο στόχος ήταν υλικός: πολεμικά πλοία και αντιαεροπορικά συστήματα στα Στενά του Ορμούζ. Η Ισπανία δέχτηκε οικονομική απειλή. Η Ιαπωνία δέχτηκε ψυχολογική — η υπενθύμιση του Περλ Χάρμπορ λειτουργεί ως υπόμνηση εξάρτησης: η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα προστατεύει το Τόκιο από την Κίνα, και αυτή η προστασία έχει τίμημα. Η Τακάιτσι εξήγησε ότι το ειρηνικό Σύνταγμα της Ιαπωνίας δεν επιτρέπει αποστολή σε ζώνη σύγκρουσης. Ο Τραμπ απάντησε ότι η Ιαπωνία «ανταποκρίνεται, σε αντίθεση με το ΝΑΤΟ» (CNBC). Το βράδυ, στο δείπνο, η Τακάιτσι τον αποκάλεσε «best buddy». Η ταπείνωση μετατράπηκε σε υποταγή μέσα σε δώδεκα ώρες.

Η Ελλάδα βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά αυτού του φάσματος — όχι ως στόχος πίεσης, αλλά ως σύμμαχος που ήδη ανταποκρίθηκε. Η πυροβολαρχία Patriot της ΕΛΔΥΣΑ κατέρριψε δύο ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους στη Σαουδική Αραβία αυτή την εβδομάδα — πρώτη φορά που ευρωπαϊκή χώρα πυροβολεί σε μάχη εκτός ΝΑΤΟ (To Brief). Στη λογική της Ουάσιγκτον, η Αθήνα ανήκει στην κατηγορία που «ανταποκρίνεται» — σε αντίθεση με την Ισπανία ή τη Γερμανία. Αυτή η ετικέτα προσφέρει στρατηγικό κεφάλαιο, αλλά και δέσμευση: όσο πιο βαθιά μπαίνεις, τόσο πιο δύσκολο είναι να αρνηθείς την επόμενη αίτηση.

Το πρόσωπο στο νόμισμα

Εκεί κλείνει ο κύκλος με τα χρυσά νομίσματα. Η Citizens Coinage Advisory Committee υπάρχει από το 2003, ειδικά για να αποτρέπει τέτοιες αποφάσεις — η αμερικανική παράδοση απαγορεύει τη χάραξη ζώντων ηγετών στα νομίσματα, ακριβώς επειδή οι ιδρυτές ήθελαν να ξεχωρίσουν τη δημοκρατία τους από τις μοναρχίες. Η λύση ήταν απλή: η ανεξάρτητη επιτροπή παρακάμφθηκε και η Commission of Fine Arts — στελεχωμένη εξ ολοκλήρου από πρόσωπα του Λευκού Οίκου — ψήφισε ομόφωνα. Ο θεσμικός φραγμός δεν καταργήθηκε· αντικαταστάθηκε από πιστούς.

Τα δύο γεγονότα φαίνονται ασύνδετα. Ένα σχόλιο σε διπλωματική συνάντηση και ένα αναμνηστικό νόμισμα. Όμως ακολουθούν την ίδια λογική: η αμερικανική ισχύς — διπλωματική, στρατιωτική, θεσμική — περνά ολοένα και περισσότερο μέσα από ένα μόνο πρόσωπο. Οι σύμμαχοι δεν διαπραγματεύονται με θεσμούς αλλά με μια προσωπικότητα. Και οι εσωτερικοί θεσμοί δεν ελέγχουν αλλά υπηρετούν. Η διάκριση ανάμεσα στο κράτος και στον ηγέτη στενεύει — και αυτό ενδιαφέρει κάθε χώρα που στηρίζει την ασφάλειά της στην αμερικανική εγγύηση.