Χωριό της Βόλβης χωρίς πόσιμο νερό λόγω ουρανίου

Στη Νυμφόπετρα, ένα χωριό του Δήμου Βόλβης λίγα χιλιόμετρα ανατολικά της Θεσσαλονίκης, οι κάτοικοι ζουν εδώ και περίπου δύο εβδομάδες με νερό που τρέχει από τη βρύση αλλά δεν πίνεται. Η τοπική Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης (ΔΕΥΑ Βόλβης), σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Υγείας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, έβγαλε οδηγία να μη χρησιμοποιείται το νερό του δικτύου για πόση και μαγείρεμα, ύστερα από ελέγχους που έδειξαν αυξημένες τιμές ουρανίου και φθοριούχων (ProtoThema, SKAI). Το επεισόδιο φαίνεται τοπικό. Δεν είναι.

Πρώτα το πράγμα καθαυτό, γιατί ο πανικός εδώ είναι κακός σύμβουλος. Το ουράνιο και τα φθοριούχα δεν είναι «δηλητήριο στιγμής». Βρίσκονται φυσικά στα υπόγεια νερά, ανάλογα με τα πετρώματα, και αντιμετωπίζονται ως χημικές παράμετροι με όρια για ασφαλή μακροχρόνια κατανάλωση (European Commission). Η ευρωπαϊκή Οδηγία 2020/2184 βάζει όριο 1,5 mg/L για τα φθοριούχα και 30 μg/L για το ουράνιο (EUR-Lex). Γι' αυτό η κρίσιμη διάκριση είναι η κατάποση: απαγορεύεται η πόση και το μαγείρεμα, αλλά το πλύσιμο μπορεί να επιτραπεί, αφού εκεί δεν καταπίνεις νερό.

Στη Νυμφόπετρα, όταν το ουράνιο υποχώρησε, η κοινότητα επέτρεψε ξανά την προσωπική υγιεινή, κρατώντας την απαγόρευση μόνο για κατανάλωση (ProtoThema). Η μοναδική δημόσια τιμή που έχει διαρρεύσει είναι ουράνιο 35 έναντι ορίου 30. Για τα φθοριούχα, ούτε αριθμός ούτε πρωτογενές δελτίο αναλύσεων έχει δημοσιευτεί, κι αυτή η αδιαφάνεια είναι από μόνη της μέρος της ιστορίας.

Γιατί ένα χωριό γίνεται καθρέφτης

Η περίπτωση της Νυμφόπετρας φωτίζει τη συνολική κρίση των υποδομών νερού στη χώρα. Πέφτει πάνω στη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση που έχει επιχειρηθεί ποτέ στο ελληνικό νερό. Το νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος, που κατατέθηκε στη Βουλή, επεκτείνει τις αρμοδιότητες της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ και προκαλεί ήδη έντονες αντιδράσεις από τις δημοτικές επιχειρήσεις, που μιλούν για αναγκαστικές συγχωνεύσεις και δικαστικές προσφυγές (To Brief). Το ίδιο κείμενο διευρύνει τη χωρική αρμοδιότητα της ΕΥΑΘ στις Περιφερειακές Ενότητες Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής και προβλέπει ειδικό συντονιστή για Λαγκαδά και Βόλβη (Naftemporiki). Με απλά λόγια, το χωριό που σήμερα δεν έχει πόσιμο νερό μπαίνει αύριο στο νέο θεσμικό πεδίο ενός μεγάλου παρόχου.

Το επιχείρημα υπέρ της συγκέντρωσης είναι σοβαρό. Το ελληνικό σύστημα είναι κατακερματισμένο σε πάνω από 740 φορείς, με απώλειες δικτύου γύρω στο 35% και επενδυτικές ανάγκες που φτάνουν τα 10 δισ. ευρώ (EY). Μια μικρή ΔΕΥΑ σπάνια έχει τα εργαστήρια, την τηλεμετρία και τον ισολογισμό για να ανιχνεύσει έγκαιρα μια αστοχία γεώτρησης και να τροφοδοτήσει αλλιώς. Η κλίμακα, θεωρητικά, φέρνει ανθεκτικότητα.

Ποιος πληρώνει την ανθεκτικότητα

Εδώ κρύβεται η σύγκρουση. Το κόστος της πολυετούς παραμέλησης των δικτύων δεν εξαφανίζεται, μοιράζεται σε δύο ταμεία. Το παρελθόν το αναλαμβάνει εν μέρει ο φορολογούμενος: το κράτος καλύπτει μέρος των παλαιών χρεών των ΔΕΥΑ, με αναφορά σε περίπου 200 εκατ. ευρώ για τη μετάβαση (Newsit). Το μέλλον, όμως, το πληρώνει ο καταναλωτής και ο ιδιοκτήτης, μέσα από ρυθμιζόμενες χρεώσεις υπό τη ΡΑΑΕΥ και την αρχή της ανάκτησης κόστους, δηλαδή τιμολόγια που ενσωματώνουν τις επενδύσεις (ΥΠΕΝ). Οι δημοτικές επιχειρήσεις χάνουν έλεγχο και τοπική λογοδοσία (ΕΔΕΥΑ).

Στη Νυμφόπετρα, το άμεσο κόστος το σηκώνουν ήδη τα νοικοκυριά, αγοράζοντας εμφιαλωμένο για πόση και μαγείρεμα, χωρίς κανείς φορέας να έχει δημοσιοποιήσει το ημερήσιο βάρος τους. Η προτεινόμενη μόνιμη λύση, ένα σύστημα αντίστροφης ώσμωσης, κοστίζει επίσης, και το ερώτημα είναι σε ποιον λογαριασμό θα εμφανιστεί.

Το τεστ, λοιπόν, είναι απλό και μετρήσιμο. Αν η συγκέντρωση φέρει τακτικές μετρήσεις, εφεδρική τροφοδοσία και έργα με χρονοδιάγραμμα και στόχους, τότε η Νυμφόπετρα θα ήταν το τελευταίο χωριό που έμεινε δύο εβδομάδες με ουράνιο στη βρύση. Αν φέρει μόνο αλλαγή φορέα και ακριβότερο λογαριασμό, θα έχει απλώς αλλάξει το όνομα πάνω από την ίδια τρύπα.