Αυτοδιοικητικές: μία Κυριακή, όριο 42%, και τυφλή δεύτερη ψήφος

Η αλλαγή στον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, που παρακολουθούμε από την κατάθεση του νομοσχεδίου (To Brief), έγινε νόμος. Η Βουλή ενέκρινε στις 26 Ιουνίου τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης με τις ψήφους της ΝΔ και την αντιπολίτευση απέναντι (Capital). Η τομή είναι εκλογική στην καρδιά της: από τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028 ο δεύτερος γύρος, η «δεύτερη Κυριακή» που εδώ και δεκαετίες έκρινε δημάρχους και περιφερειάρχες, καταργείται (News247).

Πώς θα στηθεί η κάλπη

Στο εξής όλα κρίνονται σε μία Κυριακή. Στο ψηφοδέλτιο ο εκλογέας δηλώνει πρώτη επιλογή συνδυασμού και μπορεί να δηλώσει και δεύτερη, εναλλακτική ψήφο (Zougla). Αν κάποιος συνδυασμός πιάσει 42% συν μία ψήφο, εκλέγεται αμέσως και η εναλλακτική ψήφος δεν ενεργοποιείται καν (Protothema).

Αν κανείς δεν φτάσει το όριο, δεν στήνονται ξανά κάλπες την επόμενη εβδομάδα. Ανοίγει μια δεύτερη φάση καταμέτρησης: κρατούνται μόνο οι δύο πρώτοι συνδυασμοί, και στα ποσοστά τους προστίθενται οι δεύτερες προτιμήσεις όσων ψήφισαν τους αποκλεισμένους συνδυασμούς. Όποιος βγει μπροστά, εκλέγεται (Pelop). Ο δεύτερος γύρος δηλαδή δεν εξαφανίζεται· μετατρέπεται από νέα ψηφοφορία σε λογιστική ανακατανομή ψήφων που έχουν ήδη δηλωθεί.

Εδώ είναι το πραγματικό βάρος της αλλαγής. Στο παλιό σύστημα η δεύτερη επιλογή ήταν ενημερωμένη: ο πολίτης έβλεπε πρώτα ποιοι είναι οι δύο φιναλίστ, ποιες συμμαχίες κλείνουν στο μεσοδιάστημα, και μετά αποφάσιζε. Τώρα προδηλώνει στα τυφλά, πριν μάθει το τελικό δίπολο. Καταργείται όχι μόνο μια κάλπη, αλλά η εβδομάδα δημόσιου συντονισμού όπου οι μικρές παρατάξεις μετατρέπονταν σε ρυθμιστή.

Γι' αυτό και η ισχύς των μικρών συνδυασμών μετατοπίζεται. Πρέπει πλέον να δείξουν με ποιους είναι συμβατοί πριν από την κάλπη, αλλιώς οι ψηφοφόροι τους κινδυνεύουν να μην επηρεάσουν τη δεύτερη καταμέτρηση. Ακόμη και ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, που δεν αντιστάθηκε στη λογική, παραδέχτηκε ότι οι συνεργασίες δεν χάνονται αλλά μεταφέρονται στην προεκλογική φάση (ERT).

Τι μένει αναπάντητο για τον ψηφοφόρο

Το πιο πρακτικό κενό αφορά όσους θα κρατήσουν το ψηφοδέλτιο στο χέρι. Πώς θα διαχειριστεί ένας ηλικιωμένος ή ένας ψηφοφόρος με δυσκολία στις σύνθετες διαδικασίες μια κάλπη με πρώτη και δεύτερη προτίμηση; Στη δημόσια συζήτηση δεν εμφανίστηκε τεχνική μελέτη για άκυρα, χρόνο καταμέτρησης ή προσβασιμότητα (CNN Greece). Η κυβέρνηση εξήγησε γιατί θεωρεί το σύστημα πιο «καθαρό», πολύ λιγότερο πώς θα αποφευχθούν τα λάθη στην πράξη.

Η σύγκρουση

Η κυβέρνηση υπερασπίζεται τη ρύθμιση ως μηχανισμό μεγαλύτερης συμμετοχής. Ο Θοδωρής Λιβάνιος υποστήριξε ότι ο β' γύρος «έχει κλείσει τον κύκλο του», επικαλούμενος περιπτώσεις όπου η συμμετοχή έπεσε ακόμη και στο 15%, και ότι στόχος είναι να σταματήσουν τα «παζάρια» ανάμεσα στις δύο Κυριακές (Newsit). Παράλληλα προβάλλει τον Κώδικα ως μεγάλη κωδικοποίηση, 774 άρθρα που ενσωματώνουν περίπου 2.000 διάσπαρτες διατάξεις (Newsbeast).

Η αντιπολίτευση το διαβάζει αντίστροφα. Το ΠΑΣΟΚ κατέθεσε ένσταση αντισυνταγματικότητας για τα άρθρα 54, 56 και 57, την οποία η κυβερνητική πλειοψηφία απέρριψε στις 25 Ιουνίου (Enikos). Από τον ΣΥΡΙΖΑ, ο Θεόφιλος Ξανθόπουλος υποστήριξε ότι το σύστημα «ενισχύει ανισοτιμία ψήφου» (Ethnos).

Ο Νίκος Ανδρουλάκης πήγε ένα βήμα παραπέρα, δίνοντας δέσμευση που σπάνια ακούγεται για ψηφισμένο νόμο: «Επειδή μεσολαβούν εκλογές, το ΠΑΣΟΚ δεν θα επιτρέψει να εφαρμοστεί αυτός ο κατάπτυστος εκλογικός νόμος» (Iefimerida).

Τι σήμαινε ο παλιός γύρος, το θυμίζει η Θεσσαλονίκη του 2023: ο Κωνσταντίνος Ζέρβας βγήκε πρώτος με 27,34%, αλλά μία εβδομάδα μετά ο Στέλιος Αγγελούδης κέρδισε με 67,3% (Wikipedia). Η δέσμευση Ανδρουλάκη βάζει το σύστημα σε εκκρεμότητα: ένας εκλογικός νόμος που η αξιωματική αντιπολίτευση και άλλα κόμματα απειλούν να καταργήσουν πριν καν εφαρμοστεί δύσκολα προσφέρει τη σταθερότητα που υπόσχεται.