Ο Άρειος Πάγος δικαίωσε τον στατιστικό της κρίσης

Δεκαπέντε χρόνια μετά, ο άνθρωπος που το 2010 ανακοίνωσε ότι το ελληνικό έλλειμμα ήταν πολύ μεγαλύτερο απ' όσο έδειχναν τα μέχρι τότε επίσημα στοιχεία δικαιώθηκε οριστικά. Στις 11 Αυγούστου, ο Άρειος Πάγος ακύρωσε την ποινική καταδίκη του Ανδρέα Γεωργίου, πρώην προέδρου της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) (eKathimerini, American Statistical Association). Η απόφαση 922/2026 κλείνει μια υπόθεση που από την αρχή αφορούσε λιγότερο τους ίδιους τους αριθμούς και περισσότερο το ποιος έχει δικαίωμα να τους υπογράψει.

Η υπόθεση ήταν στην πραγματικότητα δύο. Η κατηγορία ότι ο Γεωργίου φούσκωσε τεχνητά το έλλειμμα σε βάρος του Δημοσίου ακολούθησε τη δική της δικαστική διαδρομή και έκλεισε με οριστική απαλλαγή το 2019 (Le Monde, MacroPolis). Αυτό που έκλεισε τώρα ήταν η άλλη καταδίκη, για κάτι φαινομενικά τεχνικό: παράβαση καθήκοντος.

Η διαφορά είναι όλη η ουσία. Στις 10 Νοεμβρίου 2010, ο Γεωργίου διαβίβασε στη Eurostat, τη στατιστική υπηρεσία της ΕΕ, τα αναθεωρημένα στοιχεία της περιόδου 2006-2009 χωρίς προηγούμενη ψηφοφορία του διοικητικού συμβουλίου της ΕΛΣΤΑΤ. Το 2017 ένα εφετείο τον καταδίκασε σε δύο χρόνια φυλάκιση με τριετή αναστολή, κρίνοντας ότι όφειλε πρώτα να ζητήσει την έγκριση του συμβουλίου (eKathimerini, Le Monde). Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι αυτή η ερμηνεία του νόμου ήταν εσφαλμένη. Η Eurostat είχε άλλωστε ήδη επικυρώσει τα στοιχεία· το ερώτημα που έμενε ήταν αν ο επικεφαλής μιας ανεξάρτητης αρχής χρειάζεται την ψήφο ενός συλλογικού οργάνου για να στείλει δεδομένα που ο ευρωπαϊκός έλεγχος είχε ήδη δεχτεί.

Το φθινόπωρο του 2010, η εκτίμηση για το έλλειμμα του 2009 είχε ήδη εκτιναχθεί από περίπου 3,7% του ΑΕΠ που προβλεπόταν αρχικά, στο τελικό 15,4% (EUobserver, Eurostat). Πάνω σε αυτόν τον αριθμό στήθηκε η δημοσιονομική αφετηρία των μνημονίων. Αν λοιπόν ο άνθρωπος που υπέγραψε τα επικυρωμένα νούμερα μπορούσε να καταδικαστεί ποινικά για τον τρόπο που τα έστειλε, το μήνυμα προς κάθε μελλοντικό στατιστικό γινόταν σαφές: καθυστέρησε, ζήτησε καλύψεις, προσάρμοσε. Γι' αυτό στάθηκαν δημόσια στο πλευρό του δεκάδες πρώην επικεφαλής στατιστικών υπηρεσιών, αλλά και η τότε Επίτροπος Marianne Thyssen. Εκείνη είχε δηλώσει ότι τα ελληνικά στοιχεία ήταν πλήρως αξιόπιστα (EUobserver).

Πώς η υπόθεση πέρασε από το Στρασβούργο

Η δικαίωση δεν ήρθε από μόνη της. Στις 14 Μαρτίου 2023, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε την Ελλάδα στην υπόθεση Γεωργίου κατά Ελλάδας, κρίνοντας ότι παραβιάστηκε το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη (HUDOC). Ο Άρειος Πάγος δεν είχε αιτιολογήσει επαρκώς γιατί αρνήθηκε να ρωτήσει το Δικαστήριο της ΕΕ πώς ερμηνεύονται οι ευρωπαϊκοί κανόνες στατιστικής ανεξαρτησίας. Το Στρασβούργο δεν αθώωσε κανέναν και δεν είπε ότι οι αριθμοί ήταν σωστοί· υπέδειξε ως θεραπεία την επανάληψη της εθνικής διαδικασίας (Nomarchia). Αυτή η επανάληψη οδήγησε στην 922/2026.

Το νομικό κενό που φώτισε η υπόθεση έχει και μια χρονική ειρωνεία. Ο νόμος 3832/2010 όριζε τον πρόεδρο ανώτατο όργανο της ΕΛΣΤΑΤ (ΦΕΚ). Τη ρητή όμως πρόβλεψη ότι ο επικεφαλής έχει «αποκλειστική ευθύνη» για τις μεθόδους και τον χρόνο δημοσίευσης, η Ευρώπη την πρόσθεσε μόλις το 2015 (Κανονισμός 2015/759), ενώ η δίωξη του Γεωργίου ήταν ήδη σε εξέλιξη. Με άλλα λόγια, ο κανόνας διορθώθηκε ώστε να μην ξανασυμβεί αυτό ακριβώς για το οποίο διώχθηκε.

Το πραγματικό κόστος των δεκαπέντε ετών δεν χρεώνεται μόνο σε έναν άνθρωπο. Όσο κρατούσε η υπόθεση, το ερώτημα «μπορεί ένας Έλληνας στατιστικός να δημοσιεύσει έναν δυσάρεστο αριθμό χωρίς να κινδυνεύσει;» έμενε αναπάντητο, και η ίδια η ΕΚΤ συνέδεσε ρητά την ελληνική εμπειρία με την ανάγκη να θωρακιστεί η στατιστική ανεξαρτησία σε όλη την Ευρώπη (ECB). Η αξιοπιστία των αριθμών με τους οποίους μια χώρα δανείζεται δεν εξαρτάται από το πόσο βολικοί είναι, αλλά από το αν αυτός που τους μετράει μπορεί να τους στείλει χωρίς να φοβάται. Ο Άρειος Πάγος χρειάστηκε δεκαπέντε χρόνια για να επιβεβαιώσει κάτι που θα έπρεπε να ήταν αυτονόητο.