Το «Αρχιπέλαγος» καταγγέλλει τουρκικές μηχανότρατες νότια της Σάμου

Ένα θαλάσσιο ερευνητικό ινστιτούτο με έδρα τη Σάμο, το «Αρχιπέλαγος», καταγγέλλει ότι τέσσερις τουρκικές μηχανότρατες ψαρεύουν επί μία εβδομάδα μέσα σε ελληνικά χωρικά ύδατα, στο θαλάσσιο τρίγωνο ανάμεσα σε Σάμο, Φούρνους και Πάτμο (Newsbomb). Η υπόθεση ακουμπά δύο ευαίσθητα σημεία μαζί: την ικανότητα της Ελλάδας να επιτηρεί τα σύνορά της στο ανατολικό Αιγαίο και την προστασία ενός βυθού που το ίδιο το ελληνικό κράτος έχει κηρύξει απαγορευμένο για συρόμενα αλιευτικά εργαλεία.

Σύμφωνα με την καταγγελία, οι μηχανότρατες χρησιμοποιούν ως αφετηρία μια μικρή τσέπη διεθνών υδάτων νότια της Σάμου, έκτασης περίπου 8 επί 13 χιλιομέτρων (samos24). Από εκεί, λέει το Ινστιτούτο, κινούνται γύρω από Φούρνους, Αρκιούς, Πάτμο και Αγαθονήσι, φτάνοντας ως την προστατευόμενη θαλάσσια ζώνη των Φούρνων. Το «Αρχιπέλαγος» επικαλείται μαρτυρίες αλιέων και δικών του ερευνητικών σκαφών, ανάμεσά τους μια καταγραφή στις 14:25 μιας τράτας που φέρεται να αλιεύει εντός ελληνικών χωρικών υδάτων (samos24).

Εδώ χρειάζεται φρένο. Δεν εντοπίστηκαν δημόσια στίγματα AIS (του αυτόματου συστήματος αναγνώρισης πλοίων), φωτογραφίες ή βίντεο, ούτε επίσημη επιβεβαίωση από το Λιμενικό ή το ΥΠΕΞ. Το ρεπορτάζ στηρίζεται αποκλειστικά στην καταγγελία. Άρα το σωστό ρήμα είναι «καταγγέλλει», όχι «αποδείχθηκε». Ο αριθμός των σκαφών, η διάρκεια των επτά ημερών και το αν βρίσκονταν όντως εντός της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης παραμένουν, προς το παρόν, μη ανεξάρτητα επιβεβαιωμένα.

Το κρίσιμο δεν είναι νομικό, είναι επιχειρησιακό. Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας ορίζει ρητά ότι όταν ξένο πλοίο αλιεύει μέσα στα χωρικά ύδατα, η διέλευσή του παύει να είναι «αβλαβής», οπότε το παράκτιο κράτος έχει πλήρη βάση για έλεγχο και επιβολή (UNCLOS). Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός Ελέγχου της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να διαθέτουν σύστημα επιθεώρησης και κυρώσεων (EUR-Lex). Το δικαίωμα, δηλαδή, υπάρχει. Το ζήτημα είναι αν η καταγραφή μιας παραβίασης μετατρέπεται σε νηοψία και κύρωση ή μένει διοικητικός φάκελος. Το «Αρχιπέλαγος» ισχυρίζεται ότι, παρά την παρουσία σκαφών του Λιμενικού και της Frontex στην περιοχή, δεν υπήρξε ουσιαστική επέμβαση (Newsbomb).

Η Άγκυρα δεν σχολίασε δημόσια το επεισόδιο, έχει όμως έτοιμο πλαίσιο απάντησης. Το τουρκικό ΥΠΕΞ έχει χαρακτηρίσει τους ελληνικούς αλιευτικούς χάρτες «άνευ ισχύος» και «φανταστικά θαλάσσια σύνορα», υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα ρυθμίζει παράνομα την αλιεία πέρα από τα 6 ναυτικά μίλια (Sabah, BBC Türkçe). Το αντεπιχείρημα δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι τα σκάφη ήταν εκτός ελληνικών υδάτων. Του αρκεί να αμφισβητήσει το εύρος της ελληνικής δικαιοδοσίας. Είναι η ίδια λογική με την οποία η Τουρκία αντιμετωπίζει τα θαλάσσια πάρκα, τους χάρτες αλιείας και ακόμη τα υπεράκτια αιολικά που σχεδιάζει σε περιοχές του Αιγαίου (To Brief). Κάθε ελληνικό τεχνικό ή περιβαλλοντικό εργαλείο μετατρέπεται, στην τουρκική ανάγνωση, σε διαφορά περί θαλάσσιας δικαιοδοσίας (Al-Monitor).

Και εδώ κρύβεται το πραγματικό διακύβευμα. Η μηχανότρατα δεν είναι ουδέτερη μέθοδος. Είναι συρόμενο εργαλείο βυθού, και το ευρωπαϊκό δίκαιο απαγορεύει τη χρήση του πάνω από λιβάδια Ποσειδωνίας και ευάλωτους οικοτόπους, γιατί η ζημιά αφορά τον ίδιο τον πυθμένα, όχι μόνο τα ψάρια που αφαιρούνται (EUR-Lex). Στους Φούρνους Κορσεών, το υπουργείο Περιβάλλοντος έχει απαγορεύσει τα συρόμενα εργαλεία ακριβώς για να προστατέψει αποικίες κοραλλιών βαθιών νερών (Liberal). Αν επιβεβαιωθεί σύρσιμο τράτας μέσα σε τέτοιον βυθό, η φθορά είναι μη αναστρέψιμη. Ποσοτικά τεκμηριωμένη ζημιά από αυτό το επεισόδιο, όμως, δεν υπάρχει, και οι φωνές που θα την αποδείκνυαν λείπουν από τη συζήτηση: οι τοπικοί ψαράδες και οι επιστήμονες βυθού (Greenpeace).

Η ελληνική απάντηση κινείται προς τα Βρυξέλλες. Ο υπουργός Ναυτιλίας Βασίλης Κικίλιας έχει ζητήσει παρέμβαση του Επιτρόπου Αλιείας για την παράνομη αλιεία τουρκικών σκαφών (ΥΝΑΝΠ). Το πρόβλημα είναι ότι η ευρωπαϊκοποίηση απαντά στο νομικό σκέλος, όχι στο επιχειρησιακό. Το ερώτημα που περιμένει απάντηση από το Λιμενικό δεν είναι αν η Ελλάδα έχει δικαιοδοσία γύρω από τη Σάμο. Είναι γιατί, σε αυτό το τρίγωνο νησιών, η καταγραφή μιας παραβίασης παράγεται πιο γρήγορα από την αποτροπή της.