Αρχείο Οξφόρδης: 112 αλλοδαποί πέθαναν υπό ελληνική κράτηση

Τουλάχιστον 112 αλλοδαποί πέθαναν από το 2000 ενώ βρίσκονταν στα χέρια της ελληνικής αστυνομίας, σύμφωνα με αρχείο που δημοσίευσαν στις 10 Νοεμβρίου ερευνητές της Οξφόρδης. Οι 34 από αυτούς τους θανάτους είχαν καταγραφεί από δημοσιογράφους, οργανώσεις και ελεγκτικούς φορείς, αλλά δεν εμφανίζονταν στα στατιστικά που έδωσε η ΕΛΑΣ στους ίδιους τους ερευνητές (Oxford Law Blog).

Το αρχείο δεν αφορά όσους πέθαναν περνώντας τα σύνορα. Μετρά ανθρώπους που είχαν ήδη συλληφθεί, για μεταναστευτικούς ή για ποινικούς λόγους, και πέθαναν σε τμήματα, σε προαναχωρησιακά κέντρα, σε μεταγωγές ή σε νοσοκομεία όσο παρέμεναν κρατούμενοι. Όσοι πέθαναν μετά την αποφυλάκισή τους μένουν έξω.

Πώς μετρήθηκαν οι νεκροί

Το αρχείο έφτιαξαν η Ανδριανή Φιλή, ο Στέργιος Μαγκριώτης και η Alice Troy-Donovan. Στις 20 Οκτωβρίου 2025 κατέθεσαν αιτήματα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα και τον Ιανουάριο του 2026 πήραν από την ΕΛΑΣ τέσσερις πίνακες (Detention Landscapes). Δύο αφορούν θανάτους και αυτοκτονίες σε αστυνομικά τμήματα το 2000–2024, ένας θανάτους κατά ή μετά τη μεταφορά σε νοσοκομείο το 2012–2024 και ένας θανάτους σε προαναχωρησιακά κέντρα (ΠΡΟΚΕΚΑ) το 2013–2024. Οι ερευνητές τους διασταύρωσαν με εκθέσεις διεθνών φορέων, αρχεία Τύπου, υλικό οργανώσεων και μαρτυρίες πρώην κρατουμένων.

Κατά την ανάρτηση, 84 θάνατοι συνέβησαν σε αστυνομικά τμήματα και 27 σε ΠΡΟΚΕΚΑ, τα κλειστά κέντρα όπου κρατούνται άνθρωποι πριν από την απέλασή τους· για έναν θάνατο του 2024 δεν είναι γνωστός ούτε ο τόπος ούτε η ημερομηνία (Oxford Law Blog). Επίσημες πηγές κατέγραψαν ως αιτία την αυτοκτονία σε 44 περιπτώσεις και παθολογικά αίτια σε 20, ενώ σε 36 οι αρχές δεν έδωσαν καμία αιτία (Oxford Law Blog).

Τα επίσημα στοιχεία δεν συμφωνούν ούτε μεταξύ τους. Ο πίνακας αυτοκτονιών της ΕΛΑΣ καταγράφει τον θάνατο ενός αλλοδαπού στην Αθήνα το 2002, ενώ ο πίνακας όλων των θανάτων αλλοδαπών υπό αστυνομική κράτηση γράφει μηδέν για την ίδια χρονιά (πίνακας αυτοκτονιών). Σε 25 περιπτώσεις η αστυνομία έδωσε μόνο έτος και περιφέρεια. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η απουσία των 34 από τους πίνακες δεν αποδεικνύει ότι οι θάνατοι δεν καταγράφηκαν ποτέ εσωτερικά, και παρουσιάζουν το 112 ως κατώτατο όριο, όχι πλήρη απογραφή (Oxford Law Blog).

Όταν ζήτησαν διευκρινίσεις, η ΕΛΑΣ επικαλέστηκε την εμπιστευτικότητα εκκρεμών ερευνών. Μετά από παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη απάντησε ότι τα στοιχεία δεν τηρούνται ψηφιακά και ότι η αναλυτικότερη επεξεργασία τους θα προκαλούσε «υπέρμετρο διοικητικό φόρτο» (Oxford Law Blog). Στις 13 Νοεμβρίου 2025 αρνήθηκε το υλικό της διοικητικής εξέτασης για τον θάνατο του Ahmed Abdel Wahed στο ΠΡΟΚΕΚΑ Παρανεστίου στις 28 Μαρτίου 2025 (έγγραφο ΕΛΑΣ), και στις 16 Μαρτίου 2026 επανέλαβε την άρνηση, επικαλούμενη μυστική ποινική προανάκριση και πειθαρχική έρευνα (έγγραφο ΕΛΑΣ).

Τα ονόματα

Η ανάρτηση κατονομάζει, μεταξύ άλλων, τον Jadeous Kotseva στο ΑΤ Βύρωνα το 2004 και τον Nezam Hakimi στο κέντρο κράτησης της Κορίνθου το 2013, για τον οποίο, κατά τους ερευνητές, αναφορές έκαναν λόγο για ανεπαρκή θεραπεία. Για τον Fata Abdul, που πέθανε σε κέντρο κράτησης της Θεσσαλονίκης το 2015, δημοσιεύματα ανέφεραν ότι είχε περάσει έναν μήνα σε απομόνωση. Ο Hashir Latif πέθανε το 2025, αφού κηρύχθηκε εγκεφαλικά νεκρός μετά από απόπειρα αυτοκτονίας στην Αμυγδαλέζα (Oxford Law Blog).

Η πληρέστερα τεκμηριωμένη υπόθεση είναι του Μοχάμεντ Καμράν Ασίκ, 37χρονου Πακιστανού. Από τις 13 έως τις 21 Σεπτεμβρίου 2024 κρατήθηκε διαδοχικά στα τμήματα Πατησίων, Γαλατσίου, Ομόνοιας, Κολωνού και Αγίου Παντελεήμονα, με μία διακοπή περίπου μίας ώρας, και βρέθηκε νεκρός στο τελευταίο (Εφ.Συν.). Σε πόρισμα της 26ης Μαΐου 2026, ο Συνήγορος του Πολίτη βρήκε «σαφείς ενδείξεις πειθαρχικής ευθύνης» για τους αστυνομικούς του Αγίου Παντελεήμονα, που κατά το πόρισμα δεν προστάτευσαν την υγεία του όταν επιδεινώθηκε και τον άφησαν αβοήθητο (πόρισμα Συνηγόρου). Κατέγραψε ενδείξεις ότι μέρος των κακώσεων προκλήθηκε σε προηγούμενα τμήματα και ότι η έλλειψη εσωτερικών καμερών δυσκόλεψε την έρευνα. Το πόρισμα στάλθηκε στην ΕΛΑΣ για πειθαρχικό έλεγχο, με υπόδειξη να διαβιβαστεί στην εισαγγελία (Dnews).

Τι βρήκαν οι ελεγκτές

Η Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT) επισκέφθηκε ελληνικά κρατητήρια τον Ιανουάριο του 2025. Για τον Καμράν κατέγραψε εκτεταμένους μώλωπες, ανέφερε ότι παρά τα επανειλημμένα αιτήματά της δεν της δόθηκε η νεκροψία και ζήτησε τα αποτελέσματα της διοικητικής και της ποινικής έρευνας. Για αρκετούς θανάτους που εξέτασε έκρινε ότι θα μπορούσαν να είχαν αποτραπεί: οι έλεγχοι ανά 30 έως 40 λεπτά συχνά δεν γίνονταν, και κρατούμενοι σε κίνδυνο έμεναν επί ώρες χωρίς επιτήρηση (έκθεση CPT). Στο τμήμα μεταγωγών Χανίων, κρατούμενος με κοιλιακό πόνο και αίμα στα ούρα ζητούσε επανειλημμένα εξέταση χωρίς ανταπόκριση, ώσπου οι γιατροί της αντιπροσωπείας έκριναν ότι χρειαζόταν επειγόντως νοσηλεία και χειρουργείο.

Η Επιτροπή συνέστησε γραπτό πρωτόκολλο σε κάθε τμήμα για κρατουμένους υψηλού κινδύνου. Έκρινε τα περισσότερα τμήματα που επισκέφθηκε ακατάλληλα για κράτηση πάνω από 24 ώρες και επανέλαβε ότι όσοι κρατούνται με βάση τη μεταναστευτική νομοθεσία πρέπει να μεταφέρονται έγκαιρα σε ειδικές εγκαταστάσεις (έκθεση CPT). Σημείωσε πάντως ότι οι περισσότεροι κρατούμενοι δήλωσαν σωστή μεταχείριση και ότι ανακαινισμένα τμήματα της Αττικής βελτιώθηκαν (CPT).

Στον Συνήγορο έφτασαν το 2025 20 υποθέσεις θανάτων κρατουμένων, ανεξαρτήτως ιθαγένειας: 15 από αστυνομικά τμήματα, τρεις από ΠΡΟΚΕΚΑ και δύο από τμήματα μεταγωγών (in.gr). Σε υπόθεση αυτοκτονίας κρατουμένου, η ένορκη διοικητική εξέταση της αστυνομίας επιστράφηκε δύο φορές: είχε δεχθεί χωρίς αιτιολόγηση ότι η αστυνομικός υπηρεσίας δεν μπορούσε να τον επιτηρεί, χωρίς να εξετάσει ασφαλέστερη εναλλακτική (Εφ.Συν.).

Η ΕΛΑΣ υπάγεται στο Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, και ο ν. 5226/2025 ανέθεσε στο ίδιο υπουργείο και στην ΕΛΑΣ τις ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης μεταναστών (ΦΕΚ). Στις 10 Νοεμβρίου, κυβέρνηση και υπουργείο δεν απάντησαν άμεσα στο αίτημα του Reuters για σχόλιο (Ναυτεμπορική/Reuters). Η ΕΛΑΣ κρατά τα κλειδιά των κελιών. Το πληρέστερο δημόσιο μέτρημα όσων πέθαναν μέσα σε αυτά το έκαναν όμως τρεις ερευνητές, με αιτήσεις πρόσβασης σε έγγραφα.