Άνθρωπος θα κρίνει το κλείσιμο λογαριασμού διανομέα

Η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως παρουσίασε στις 2 Νοεμβρίου στο Υπουργικό Συμβούλιο σχέδιο νόμου για όσους δουλεύουν μέσω ψηφιακών πλατφορμών, όπως η efood και η Wolt (Κυβερνητική ανακοίνωση). Το σχέδιο προβλέπει ότι, όταν η πλατφόρμα διευθύνει και ελέγχει τη δουλειά, η σχέση θα θεωρείται εξαρτημένη εργασία, εκτός αν η πλατφόρμα αποδείξει το αντίθετο. Προβλέπει επίσης ότι κάθε απόφαση να περιοριστεί ή να κλείσει ένας λογαριασμός θα περνά από άνθρωπο (Αθήνα 9.84, Υπουργείο Εργασίας).

Πρόκειται για παρουσίαση σχεδίου, όχι για ψηφισμένο νόμο· το πλήρες κείμενο δεν έχει δημοσιευθεί. Η Κεραμέως είπε ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι «εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο» για την παραγωγικότητα. Πρόσθεσε όμως ότι χρειάζονται «δικλείδες ασφαλείας» για τους εργαζομένους (ΕΡΤ). Το σχέδιο ενσωματώνει την ευρωπαϊκή οδηγία 2024/2831 για την εργασία σε πλατφόρμες. Δημιουργεί και μητρώο στο ΕΡΓΑΝΗ, όπου οι πλατφόρμες θα δηλώνουν ποιους απασχολούν (Υπουργείο Εργασίας).

Από το «ανεξάρτητος» στο «μισθωτός, εκτός αν»

Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά το ποιος πρέπει να αποδείξει τι. Σήμερα το άρθρο 69 του νόμου 4808/2021 θεωρεί εξ αρχής ανεξάρτητο τον εργαζόμενο σε πλατφόρμα όταν ισχύουν τέσσερις όροι: επιλογή ωρών, απόρριψη δουλειών, συνεργασία με άλλες πλατφόρμες, χρήση αντικαταστάτη (Euro2day). Η οδηγία ξεκινά από την αντίθετη αφετηρία. Αν τα πραγματικά περιστατικά δείχνουν ότι η πλατφόρμα διευθύνει και ελέγχει τη δουλειά, η σχέση τεκμαίρεται εξαρτημένη εργασία και η πλατφόρμα πρέπει να αποδείξει το αντίθετο (EUR-Lex).

Το τεκμήριο είναι «μαχητό», δηλαδή μπορεί να ανατραπεί με αποδείξεις. Δεν μετατρέπει αυτομάτως κάθε διανομέα σε μισθωτό, και η οδηγία δεν ορίζει πόσα κριτήρια πρέπει να συντρέχουν. Αν όμως μια σχέση αναγνωριστεί ως εξαρτημένη, η πλατφόρμα μπορεί να αποκτήσει τις υποχρεώσεις εργοδότη για μισθοδοσία και ασφάλιση. Τον Οκτώβριο η υπουργός είχε παραλάβει πόρισμα επιτροπής για το θέμα (To Brief), όμως ούτε εκείνο ούτε η ελληνική διάταξη έχουν δημοσιευθεί.

Το δεύτερο σκέλος αφορά τη στιγμή που κλείνει ο λογαριασμός, κάτι που για έναν διανομέα σημαίνει πρακτικά ότι μένει χωρίς δουλειά. Σύμφωνα με την οδηγία, αυτή την απόφαση την παίρνει άνθρωπος. Αν ο εργαζόμενος ζητήσει επανεξέταση, δικαιούται τεκμηριωμένη γραπτή απάντηση μέσα σε δύο εβδομάδες. Αν η απόφαση παραβίαζε δικαιώματα, η πλατφόρμα πρέπει να τη διορθώσει ή, όπου αυτό δεν γίνεται, να αποζημιώσει. Τα δικαιώματα αυτά καλύπτουν και όσους δεν έχουν αναγνωριστεί ως μισθωτοί.

Η οδηγία απαγορεύει επίσης στους αλγορίθμους να παρακολουθούν τη συναισθηματική κατάσταση ή τις ιδιωτικές συνομιλίες του εργαζομένου. Δεν επιτρέπεται ούτε να προβλέπουν αν θα απεργήσει. Το ελληνικό σχέδιο πηγαίνει και πέρα από τις πλατφόρμες, με ένα ευρύτερο σκέλος για τη χρήση αλγορίθμων σε κάθε εργασία (Euro2day). Τι ακριβώς θα οφείλει κάθε εργοδότης δεν έχει διευκρινιστεί. Στο ίδιο κείμενο μπαίνουν και δύο αλλαγές στις άδειες. Καταργείται η αναμονή ενός έτους ανάμεσα σε γονικές άδειες για διαφορετικά παιδιά. Καταργείται και η προϋπόθεση των έξι μηνών στον ίδιο εργοδότη για την άδεια φροντιστή (ΕΡΤ).

Τι έδειξε η Ισπανία

Η Ισπανία δείχνει ότι ένας τέτοιος κανόνας μετρά μόνο αν συνοδεύεται από ελέγχους. Εκεί ο νόμος Ley Rider εισήγαγε ανάλογο τεκμήριο για τους διανομείς. Σύμφωνα με στοιχεία του ισπανικού υπουργείου Εργασίας που μετέδωσε το elDiario.es, οι επιθεωρήσεις τακτοποίησαν σχεδόν 46.000 διανομείς το 2024-2025 και επέβαλαν πρόστιμα 224 εκατ. ευρώ. Η Glovo προσέλαβε ως μισθωτούς 14.000 διανομείς μόλις το καλοκαίρι του 2025, χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου (EFE).

Στην Ελλάδα το ζήτημα των ελέγχων μένει προς το παρόν χωρίς απάντηση. Η παρουσίαση δεν ανέφερε ποιος θα ελέγχει το μητρώο ούτε ποιες κυρώσεις θα επιβάλλονται. Στην Αθήνα, 14 σωματεία έκαναν στάση εργασίας έξω από το υπουργείο στις 22 Οκτωβρίου και ζήτησαν ισχυρότερες εγγυήσεις (Το Βήμα). Η efood και η Wolt δεν έχουν τοποθετηθεί δημόσια για το σχέδιο.

Η προθεσμία για να ενσωματωθεί η οδηγία λήγει στις 2 Δεκεμβρίου 2026. Για συμβάσεις που τρέχουν ήδη τότε, το τεκμήριο θα ισχύει από εκείνη την ημερομηνία και μετά (EUR-Lex). Το πλήρες κείμενο αναμένεται σε δημόσια διαβούλευση «τις επόμενες ημέρες» (Ημερησία). Ένα μήνα πριν από την προθεσμία, η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει μόνο την κατεύθυνση. Το κείμενο θα δείξει αν ο διανομέας θα σταματήσει να αποδεικνύει μόνος του ότι η εφαρμογή είναι το αφεντικό του.