Ανταρσία στρατιωτών ταρακούνησε την πρωτεύουσα του Νίγηρα

Λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 29ης Αυγούστου, στη Νιαμέι, πρωτεύουσα του Νίγηρα, στρατιώτες στασίασαν και άνοιξαν πυρ γύρω από τη Βάση 101, τη στρατιωτική εγκατάσταση δίπλα στο αεροδρόμιο της πόλης. Πρόκειται για ανταρσία μέσα στις ίδιες τις ένοπλες δυνάμεις μιας χώρας του Σαχέλ, της ημιάγονης ζώνης στα νότια της Σαχάρας, που κυβερνά στρατιωτική χούντα από το 2023. Αυτό ακριβώς το καθεστώς κατέλαβε την εξουσία υποσχόμενο ασφάλεια.

Γύρω στις 08:00 το πρωί, η κρατική τηλεόραση και το ραδιόφωνο βγήκαν προσωρινά εκτός αέρα. Κάτοικοι ανέφεραν στρατιώτες να αποκλείουν τους δρόμους προς την προεδρία και την εθνική τηλεόραση, γυρίζοντας τα οχήματα πίσω (Le Figaro). Η Télé Sahel επανήλθε αργότερα το πρωί (Ouest-France).

Η επίσημη εκδοχή ήρθε νωρίς το πρωί, με ένα ανακοινωθέν που διαβάστηκε στη δημόσια τηλεόραση και έφερε την υπογραφή του υπουργού Άμυνας, στρατηγού Σαλιφού Μοντί. Μιλούσε για «ομάδα στρατιωτών σε ρήξη με τον στρατιωτικό κανονισμό» που κράτησε ομήρους συναδέλφους τους στη Βάση 101 και άνοιξε πυρ κατά «ορισμένων ευαίσθητων σημείων». Η «άμεση αντίδραση» των δυνάμεων ασφαλείας, είπε, περιόρισε το ξέσπασμα και το κράτος «ανακτά σταδιακά τον έλεγχο» (Le Monde).

Το ανακοινωθέν, όμως, δεν κατονόμασε το προεδρικό μέγαρο ως στόχο. Αυτό το κομμάτι ήρθε από αλλού: πηγή ασφαλείας είπε στο AFP ότι στασιαστές επιχείρησαν να μπουν στο μέγαρο και απωθήθηκαν από την προεδρική φρουρά, η οποία, κατά Αφρικανό διπλωμάτη στη Νιαμέι, παρέμενε πιστή στον επικεφαλής της χούντας, στρατηγό Αμπντουραχμάν Τιανί (Ahram/AFP). Γύρω στις 10:00 τοπική ώρα, δύο πηγές είπαν στο Reuters ότι το μέγαρο φαινόταν ασφαλισμένο, ενώ η ζώνη του αεροδρομίου παρέμενε αμφισβητούμενη (Reuters).

Στα κρίσιμα, όμως, η χούντα σιώπησε. Δεν έδωσε αριθμό νεκρών, τραυματιών ή συλλήψεων, δεν είπε πόσοι στασίασαν, δεν κατονόμασε αρχηγό, και δημόσια εμφάνιση του Τιανί δεν εντοπίστηκε έως τότε (BBC Afrique). Γι' αυτό ο ασφαλής χαρακτηρισμός παραμένει «ανταρσία», όχι «απόπειρα πραξικοπήματος»: δεν υπήρξε ανακοίνωση ανατροπής ούτε εμφάνιση νέας ηγεσίας (Journal du Niger).

Η υπόσχεση που τα νούμερα διαψεύδουν

Ποιοι στασίασαν έχει σημασία. Όπως μετέδωσε το Reuters, επικαλούμενο πηγή ασφαλείας και τον ερευνητή Υβάν Γκισαουά, στην επίθεση συμμετείχαν στρατιώτες από την Ουαλάμ, την Τέρα και το Ντόσο (Reuters). Οι δύο πρώτες περιοχές βρίσκονται στη ζώνη των «τριών συνόρων» με Μάλι και Μπουρκίνα Φάσο, εκεί όπου ο σαχελικός κλάδος του Ισλαμικού Κράτους φθείρει τις κρατικές δυνάμεις με ενέδρες και επιθέσεις σε βάσεις. Οι μονάδες πρώτης γραμμής πληρώνουν βαρύ τίμημα: στις 17 Ιουλίου 2026, ο επίσημος απολογισμός για μια επίθεση κοντά στην Τέρα μιλούσε για 16 νεκρούς στρατιώτες, ενώ το RFI ανέβαζε τον αριθμό σε τουλάχιστον 47 (RFI). Αν αυτή η δυσαρέσκεια πυροδότησε την ανταρσία δεν έχει αποδειχθεί, μένει εύλογη υπόθεση.

Αυτό είναι ακριβώς το επιχείρημα με το οποίο πήρε την εξουσία. Ο Τιανί, επικεφαλής της προεδρικής φρουράς από το 2011, ανέτρεψε τον εκλεγμένο πρόεδρο Μοχάμεντ Μπαζούμ στις 26 Ιουλίου 2023, με τη δικαιολογία ότι η πολιτική ηγεσία δεν μπορούσε πια να προστατεύσει τη χώρα από την τζιχαντιστική βία και ότι ο στρατός θα τα κατάφερνε καλύτερα.

Τα ανεξάρτητα στοιχεία δείχνουν το αντίθετο. Η ερευνητική πλατφόρμα HumAngle, πάνω σε δεδομένα της ACLED (της βάσης που καταγράφει γεγονότα πολιτικής βίας ανά τον κόσμο), συνέκρινε δύο ίσες περιόδους 31 μηνών εκατέρωθεν του πραξικοπήματος: οι θάνατοι από πολιτική βία ανέβηκαν από 2.983 σε 4.855, περίπου 63% περισσότεροι (HumAngle). Την ίδια εικόνα δίνει και η ACLED από μόνη της: κατέταξε το 2025 την περιοχή Τιλαμπερί ως την πιο θανατηφόρα ολόκληρου του κεντρικού Σαχέλ, με πάνω από 1.200 νεκρούς (ACLED).

Η ανταρσία άγγιξε και το σημείο όπου η χούντα έχτισε τη νέα της εξωτερική στήριξη. Η Βάση 101 δεν είναι απλή εγκατάσταση: στεγάζει νιγηριανές δυνάμεις, ρωσικά στοιχεία του Africa Corps, του μισθοφορικού σώματος που διαδέχθηκε τη Βάγκνερ, και το επιτελείο της κοινής δύναμης της Συμμαχίας Κρατών του Σαχέλ, του μπλοκ Νίγηρα-Μάλι-Μπουρκίνα που η Νιαμέι προτίμησε αφού έδιωξε Γάλλους και Αμερικανούς (Les Echos). Αν η ίδια η στρατιωτική καρδιά της πρωτεύουσας δείχνει τρωτή, η Μόσχα, που πούλησε στο Σαχέλ ασφάλεια χωρίς δυτικούς όρους, χάνει αξιοπιστία ως εγγυητής.

Η μόνη δέσμευση που έδωσε η χούντα ήταν ένα επίρρημα, το «σταδιακά». Το κενό πληροφόρησης είναι από μόνο του η μέτρηση του πόσο σφιχτά κρατά ο στρατός την ίδια του την πρωτεύουσα.