Ανώτατο δικαστήριο σταματά κατάσχεση μόνης κατοικίας για εφοριακό χρέος

Το Συμβούλιο της Επικρατείας, το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας, έθεσε με την απόφαση 1404/2026 έναν κανόνα για όσους χρωστούν στο Δημόσιο. Η εφορία δεν μπορεί να κατασχέσει τη μοναδική οικογενειακή κατοικία ενός οφειλέτη χωρίς να έχει πρώτα ερευνήσει τεκμηριωμένα αν υπάρχει άλλη περιουσία που καλύπτει το χρέος (Διοικητικοί Δικαστές). Όποιος χρωστά στην εφορία κερδίζει έτσι δύο πράγματα. Η εφορία πρέπει να αιτιολογεί γιατί επέλεξε το σπίτι του. Και αν δεν το έκανε, ο οφειλέτης μπορεί να το προβάλει ακόμη και όταν ο πλειστηριασμός έχει ήδη οριστεί.

Η υπόθεση ξεκίνησε από μια μεζονέτα 162 τετραγωνικών στο Μοσχάτο. Η αρμόδια ΔΟΥ του Πειραιά έβαλε σε πρόγραμμα πλειστηριασμού το μερίδιο 50% του διευθύνοντος συμβούλου μιας εταιρείας. Αιτία ήταν ληξιπρόθεσμη εταιρική οφειλή σχεδόν 143.000 ευρώ (Newsbomb). Το άλλο μισό του σπιτιού ανήκε στη σύζυγό του (Euronews).

Τα χρήματα τα χρωστούσε μια ανώνυμη βιομηχανική εταιρεία. Ο προϊστάμενος της ΔΟΥ όμως στράφηκε στο προσωπικό μερίδιο του επικεφαλής της (Ναυτεμπορική). Τα δημοσιεύματα δεν εξηγούν σε ποια πράξη στηρίχθηκε η προσωπική του ευθύνη για το χρέος της εταιρείας.

Το κατασχεμένο μισό εκτιμήθηκε στις 100.000 ευρώ, με τιμή πρώτης προσφοράς 80.000 (Newsbomb). Ακόμη και πουλημένο στην τιμή της εκτίμησης, το μισό σπίτι δεν θα κάλυπτε το χρέος. Και όμως, κατά το ρεπορτάζ, το Διοικητικό Εφετείο είχε διαπιστώσει ότι ο οφειλέτης είχε κι άλλα ακίνητα σε διάφορες περιοχές (Tribune).

Ο οφειλέτης άσκησε ανακοπή, δηλαδή προσφυγή κατά της εκτέλεσης. Το Διοικητικό Πρωτοδικείο τον δικαίωσε και το Εφετείο απέρριψε την έφεση του Δημοσίου. Στο ΣτΕ το Δημόσιο υποστήριξε ότι η ΔΟΥ απλώς άσκησε τη διακριτική ευχέρεια που της δίνει ο Κώδικας Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων, ο ΚΕΔΕ, δηλαδή ο νόμος με τον οποίο το κράτος εισπράττει όσα του χρωστούν (Ναυτεμπορική). Το δικαστήριο δεν δέχθηκε το επιχείρημα.

Τι όφειλε να ψάξει η εφορία

Η απόφαση θέτει δύο όρους με σειρά. Πρώτα, ο οφειλέτης πρέπει να αποδείξει ότι το ακίνητο είναι η μόνη κατοικία του ίδιου και της οικογένειάς του. Μετά, η διοίκηση πρέπει να έχει ερευνήσει και αποκλείσει τεκμηριωμένα άλλα περιουσιακά στοιχεία που θα μπορούσαν να πληρώσουν τη συγκεκριμένη οφειλή (Taxheaven). Δεν αρκεί να δηλώσει η εφορία ότι «εξέτασε την περιουσία».

Το δικαστήριο στηρίζεται στην αξιοπρέπεια, στην προστασία της οικογενειακής ζωής και στην αναλογικότητα. Αναλογικότητα σημαίνει ότι ο τρόπος της είσπραξης δεν πρέπει να είναι βαρύτερος απ' όσο χρειάζεται ο σκοπός της. Αν άλλο περιουσιακό στοιχείο μπορεί να πληρώσει το ίδιο χρέος, η απώλεια του σπιτιού είναι βλάβη που δεν χρειάζεται. Το επιχείρημα του Δημοσίου έχει πάντως βάση: κάθε εξατομικευμένη αποτίμηση καθυστερεί μια είσπραξη που υπηρετεί δημόσιο σκοπό.

Η απόφαση δεν μέτρησε την αξία των άλλων ακινήτων. Έκρινε μόνο ότι η εφορία δεν είχε κάνει την έρευνα (Lawspot). Γι' αυτό μένουν αναπάντητα δύο ερωτήματα. Πόση αξία πρέπει να έχει η εναλλακτική; Και τι γίνεται όταν καλύπτει μόνο μέρος του χρέους;

Στην πράξη, το σημαντικότερο σημείο αφορά τον χρόνο. Η παράλειψη της έρευνας δεν βαραίνει μόνο την κατάσχεση· επηρεάζει και το πρόγραμμα πλειστηριασμού που ακολουθεί. Έτσι ο οφειλέτης μπορεί να την προβάλει για πρώτη φορά με ανακοπή κατά του προγράμματος, ακόμη κι αν δεν το είχε κάνει όταν κατασχέθηκε το σπίτι. Αν δικαιωθεί, το πρόγραμμα ακυρώνεται και η κατάσχεση μένει ανενεργή (Lawnet).

Η ανακοπή δεν ασκείται όμως οποτεδήποτε. Έχει προθεσμίες, τις οποίες το δημοσιευμένο απόσπασμα της απόφασης δεν προσδιορίζει. Επιπλέον, κατά το δικηγορικό γραφείο TPV Law, η ανακοπή δεν σταματά από μόνη της την εκτέλεση· την αναστολή του πλειστηριασμού πρέπει να τη ζητήσει κανείς χωριστά (TPV Law).

Πού σταματά η απόφαση

Η απόφαση ωφελεί κυρίως όποιον έχει μία κατοικία και επιπλέον άλλη περιουσία ικανή να πληρώσει. Το χρέος του δεν σβήνει· η εφορία στρέφεται απλώς στο άλλο περιουσιακό στοιχείο. Όποιος έχει μόνο το σπίτι του κινδυνεύει ακόμη να το χάσει, αν η εφορία τεκμηριώσει ότι δεν υπάρχει άλλη επιλογή (Lawnet).

Η απόφαση δεν δημιουργεί γενικό ακατάσχετο πρώτης κατοικίας, δεν προστατεύει δηλαδή κάθε πρώτη κατοικία από κατάσχεση για πάντα. Δεν αγγίζει επίσης τους πλειστηριασμούς τραπεζών και servicers (των εταιρειών που διαχειρίζονται δάνεια), οι οποίοι ακολουθούν άλλη διαδικασία (B2Green). Για χρέη προς Δήμους ή ασφαλιστικά ταμεία, όλα εξαρτώνται από τη διαδικασία με την οποία εισπράττεται το κάθε χρέος.

Η 1404/2026 ισχύει για την είσπραξη κατά τον ΚΕΔΕ και δεν σώζει κάθε πρώτη κατοικία. Σώζει εκείνη για την οποία η εφορία είχε άλλη επιλογή και δεν την εξέτασε.