€25 δισ. για την άμυνα: Ο λογαριασμός, η «κρυφή» ρήτρα και το μερίδιο της ελληνικής βιομηχανίας

Η εικόνα του Νίκου Δένδια πάνω στην φρεγάτα «Κίμων» στη Γαλλία είναι για τις κάμερες. Η ουσία όμως βρίσκεται στα λογιστήρια του Υπουργείου Άμυνας και στις Βρυξέλλες. Πίσω από τα χαμόγελα και τις χειραψίες, τρέχει ένα κολοσσιαίο πρόγραμμα εξοπλισμών που αγγίζει τα €25 δισ. σε βάθος 12ετίας (Trade.gov), αλλάζοντας βίαια τις ισορροπίες στο Αιγαίο αλλά και στα δημόσια οικονομικά.

Η «δημιουργική» χρηματοδότηση Το ερώτημα που δεν κάνουν συχνά τα δελτία ειδήσεων είναι: Πώς μια χώρα με το υψηλότερο χρέος στην Ευρωζώνη αγοράζει τα ακριβότερα όπλα; Η απάντηση κρύβεται στη λεγόμενη «ρήτρα διαφυγής» (escape clause) και στο νέο ευρωπαϊκό εργαλείο (SAFE). Η κυβέρνηση εκμεταλλεύεται τη γεωπολιτική συγκυρία για να εξαιρέσει μέρος αυτών των δαπανών από τους σκληρούς δημοσιονομικούς κόφτες της ΕΕ (Athens Times). Με απλά λόγια: δανειζόμαστε για να εξοπλιστούμε, ποντάροντας ότι οι Βρυξέλλες θα κάνουν τα στραβά μάτια στο έλλειμμα για χάρη της ευρωπαϊκής άμυνας.

Ποιος κερδίζει (Cui Bono) Εδώ υπάρχει μια πικρή αλήθεια. Στις αρχικές συμφωνίες για τις Belharra και τα Rafale, η ελληνική βιομηχανική συμμετοχή ήταν σχεδόν μηδενική —ορισμένες πηγές μιλούν για μόλις 0,5% προστιθέμενη αξία στην Ελλάδα (Dnews). Τα ναυπηγεία της Lorient δούλευαν στο φουλ, ενώ τα ελληνικά κοιτούσαν.

Η στροφή έγινε τώρα, υπό την πίεση της πραγματικότητας. Για την 4η φρεγάτα και τα μελλοντικά προγράμματα, το Μαξίμου επιβάλλει πλέον ρήτρα 25% εγχώριας συμμετοχής (Enterprise Greece). Το αν αυτό θα τηρηθεί ή θα μείνει στα χαρτιά μέσω υπεργολαβιών «βιτρίνας», μένει να φανεί.

Η ρήτρα που αγοράσαμε Δεν αγοράζουμε μόνο μέταλλο. Η ελληνογαλλική συμφωνία του 2021 περιέχει το Άρθρο 2: τη ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής. Σε αντίθεση με το ΝΑΤΟ που απαιτεί ομοφωνία, εδώ η δέσμευση είναι διμερής και άμεση. Αυτό είναι το πραγματικό «αντάλλαγμα» για τα δισεκατομμύρια που ρέουν προς τη γαλλική αμυντική βιομηχανία.

Το «καμπανάκι» της διαφάνειας Προσοχή όμως: Η ταχύτητα έχει τίμημα. Η Κομισιόν ήδη απέρριψε το αρχικό ελληνικό σχέδιο €2,9 δισ. για το πρόγραμμα SAFE λόγω ελλιπούς τεκμηρίωσης (Pagenews). Οι διαδικασίες fast-track και οι απευθείας αναθέσεις, στο όνομα της εθνικής ανάγκης, παρακάμπτουν συχνά τον ενδελεχή έλεγχο, θυμίζοντας εποχές που θέλουμε να ξεχάσουμε.

Το στοίχημα πλέον δεν είναι αν θα πάρουμε τα πλοία —αυτά έρχονται. Το στοίχημα είναι αν η ελληνική οικονομία θα αντέξει τη συντήρησή τους όταν τελειώσει ο «μήνας του μέλιτος» με τους δανειστές.