Αμερικανικός έλεγχος στο πετρέλαιο της Βενεζουέλας, λέει ο Τραμπ

Εξήντα πέντε δισεκατομμύρια βαρέλια, καμία δημοσιευμένη σελίδα σύμβασης. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε χθες το βράδυ, μέσω του δικού του μέσου κοινωνικής δικτύωσης, «τη μεγαλύτερη πετρελαϊκή συμφωνία στην ιστορία»: αμερικανικό πλειοψηφικό έλεγχο σε πάνω από 65 δισ. βαρέλια αποδεδειγμένων αποθεμάτων της Βενεζουέλας, «χωρίς κόστος για τον Αμερικανό φορολογούμενο» (Reuters, NBC News). Είναι το υλικό σκέλος μιας προσέγγισης που εξελίσσεται από τον χειμώνα: αφότου αμερικανικές δυνάμεις απομάκρυναν τον Νικολάς Μαδούρο τον Ιανουάριο, η υπηρεσιακή κυβέρνηση της Ντέλσι Ροντρίγκες άνοιξε την πετρελαϊκή οικονομία στη Δύση με αντάλλαγμα αναγνώριση από την Ουάσινγκτον (To Brief). Το ερώτημα είναι απλό: τι ακριβώς ανακοινώθηκε, και τι δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί.

Από το Καράκας, η Ροντρίγκες χαρακτήρισε «ιστορική» τη συμφωνία για 17 στρατηγικά κοιτάσματα, πάνω από 100 δισ. δολάρια επενδύσεων και 209 δισ. δολάρια φορολογικά έσοδα για το κράτος (Infobae, Banca y Negocios).

Τα 65 δισ. βαρέλια. Λίγες ώρες πριν την ανακοίνωση, τα ίδια ρεπορτάζ μιλούσαν για 90 δισ. βαρέλια σε πάνω από δώδεκα πεδία (Axios). Στην ανακοίνωση έγιναν 65 σε 17. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η αστάθεια του νούμερου: «65 δισ. βαρέλια» δεν σημαίνει βαρέλια έτοιμα να αντληθούν. Άλλο το πετρέλαιο που υπάρχει στο υπέδαφος, άλλο το τεχνικά ανακτήσιμο, άλλο τα αποδεδειγμένα αποθέματα. Το μεγαλύτερο μέρος βρίσκεται στη ζώνη του Ορινόκο, μια έκταση κάτι λιγότερο από τη μισή Ελλάδα, αλλά είναι υπερβαρύ, παχύρρευστο αργό που χρειάζεται αραίωση και αναβάθμιση πριν καν κινηθεί (Al Jazeera). Και δεν δημοσιοποιήθηκε λίστα των 17 πεδίων, άρα κανείς δεν μπορεί να ελέγξει τι ακριβώς μετριέται.

Τα 100 δισ. επενδύσεων. Εδώ ο αριθμός δεν είναι δώρο, είναι λογαριασμός. Για να προστεθούν 500.000 βαρέλια την ημέρα χρειάζονται 10 έως 20 δισ. δολάρια, ενώ μια ουσιαστική ανάκαμψη μπορεί να απαιτήσει περίπου 100 δισ. σε μια δεκαετία, λόγω κατεστραμμένων αγωγών, διυλιστηρίων και ηλεκτροδότησης (CFR). Και το κρίσιμο είναι ποιος τα βάζει: όχι η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία PDVSA, με τα άδεια ταμεία της, αλλά ξένοι διαχειριστές κοιτασμάτων και εταιρείες εξοπλισμού και υπηρεσιών, με αντάλλαγμα δικαιώματα εξαγωγής και μελλοντικά βαρέλια.

Τα 209 δισ. φόρων. Δεν είναι είσπραξη, είναι πρόβλεψη εσόδων δεμένη με μια ανάπτυξη που οι εκτιμήσεις τοποθετούν σε βάθος δεκαετίας, και στηρίζεται σε μια σιωπηρή προϋπόθεση: ότι τα βαρέλια θα πουληθούν σε τιμές αγοράς. Οι όροι που περιγράφουν τα αμερικανικά ρεπορτάζ για τη συμφωνία δείχνουν το αντίθετο.

Οι όροι ελέγχου. Εδώ σταματά το τεκμηριωμένο και αρχίζει το ρεπορταζιακό. Το CNN, επικαλούμενο εκπρόσωπο του Λευκού Οίκου, ανέφερε 55% «πραγματικό έλεγχο» των ΗΠΑ σε ιδιωτική κοινοπραξία, 100ετή παραχώρηση και δικαίωμα αγοράς του πετρελαίου «στο κόστος», δηλαδή χωρίς κέρδος που να αφήνει φόρο πίσω του (CNN). Κανένας από αυτούς τους όρους δεν επιβεβαιώθηκε από δεύτερη ανεξάρτητη πηγή ή δημοσιευμένο έγγραφο, ενώ η 100ετία συγκρούεται με τον ίδιο τον βενεζουελάνικο νόμο υδρογονανθράκων. Το ίδιο το Axios σημείωσε ότι ακόμη και μέσα στην κυβέρνηση υπήρχε ασάφεια για το αν η συμφωνία είχε «κλείσει» τυπικά (Axios).

Τι υπάρχει, λοιπόν, μαύρο στο άσπρο; Όχι η σύμβαση, αλλά η αρχιτεκτονική από κάτω. Από τον Ιανουάριο, το αμερικανικό γραφείο ελέγχου ξένων περιουσιακών στοιχείων (OFAC, ο μηχανισμός που εφαρμόζει τις κυρώσεις) εξέδωσε άδειες που επιτρέπουν σε αμερικανικές εταιρείες να εμπορεύονται βενεζουελάνικο πετρέλαιο (DLA Piper), ενώ προεδρικό διάταγμα του Τραμπ κατευθύνει τα έσοδα σε λογαριασμό υπό αμερικανική εποπτεία, μακριά από πιστωτές του Καράκας (Sullivan & Cromwell). Η Ουάσινγκτον ελέγχει ήδη την κάνουλα των πληρωμών. Ο «πλειοψηφικός έλεγχος» που ανακοίνωσε ο Τραμπ θα ήταν το επόμενο βήμα, από τον έλεγχο του χρήματος στον έλεγχο της ίδιας της παραγωγής.

Το μεγαλύτερο κενό, όμως, δεν είναι εμπορικό αλλά πολιτικό. Η συμφωνία υπογράφεται πριν κλείσουν οι εγγυήσεις της μετάβασης. Η Μαρία Κορίνα Ματσάδο και ο Εδμούντο Γκονσάλες, τον οποίο η αντιπολίτευση θεωρεί νικητή των εκλογών του 2024, έχουν αποστασιοποιηθεί από τον διάλογο που στηρίζει η Ουάσινγκτον και ζητούν πρώτα νέο εκλογικό συμβούλιο, δικαστικές αλλαγές και απελευθέρωση κρατουμένων (La Nación). Το Foro Penal μετρούσε 382 πολιτικούς κρατουμένους στις αρχές Αυγούστου (Infobae), ενώ ο ίδιος ο Μαδούρο αναμένει τη δίκη του στη Νέα Υόρκη τον Ιούνιο του 2027 για διακίνηση ναρκωτικών (To Brief). Το παλιό κεφάλαιο δεν έχει κλείσει, το νέο δεν έχει επικυρωθεί σε κάλπη.

Ο αντίλογος δεν έρχεται μόνο από το Καράκας. Στην ίδια την Ουάσινγκτον, ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής Τόμας Μάσι μίλησε για «κλεμμένο πετρέλαιο» και για ένα δεύτερο, παράλληλο υπουργείο Οικονομικών χωρίς έγκριση του Κογκρέσου (Fox Business), ενώ νομοθέτες των Δημοκρατικών ζητούν διαφάνεια για το πού καταλήγουν τα έσοδα (Van Hollen).

Για τον Έλληνα καταναλωτή, ο δίαυλος είναι έμμεσος. Η Βενεζουέλα σήμερα βγάζει περίπου 1,1 εκατ. βαρέλια την ημέρα, κλάσμα της σαουδαραβικής παραγωγής, και δεν μπορεί να ανεβάσει γρήγορα τους ρυθμούς της (OilPrice). Όποια πίεση στην τιμή του αργού Brent, του δείκτη αναφοράς των διεθνών τιμών, θα είναι σταδιακή, ζήτημα ετών και όχι εβδομάδων (Naftemporiki).

Το κείμενο της συμφωνίας κανείς δεν το έχει δει. Χωρίς αυτό, δεν αποτιμάται ούτε το τίμημα ούτε το μερίδιο κυριαρχίας που παραχωρεί το Καράκας. Το μόνο που ανακοινώθηκε καθαρά είναι η σειρά: πρώτα το πετρέλαιο, μετά η δημοκρατία.