Ο αμερικανικός αποκλεισμός μείωσε τις ιρανικές φορτώσεις πετρελαίου 85%

Σχεδόν δύο μήνες αφότου οι ΗΠΑ επανέφεραν ναυτικό αποκλεισμό γύρω από το Ιράν, οι δορυφόροι δείχνουν την κύρια πετρελαϊκή αρτηρία της χώρας σχεδόν νεκρή: τον Αύγουστο το Ιράν φόρτωσε μόλις 255.000 βαρέλια αργού την ημέρα, περίπου το ένα έβδομο του όγκου της άνοιξης (AP, Reuters μέσω Voice of Emirates). Για την Ελλάδα το διακύβευμα δεν είναι έλλειψη ιρανικού πετρελαίου, που τα διυλιστήριά μας έτσι κι αλλιώς δεν αγοράζουν, αλλά ακριβότερος ανταγωνισμός για τα ίδια εναλλακτικά φορτία, με το διεθνές αργό αναφοράς Brent κοντά στα 100 δολάρια και την αμόλυβδη πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο (To Brief).

Ο Ιρανός υπουργός Πετρελαίου, ο Μοχσέν Πακνεζάντ, δηλώνει ότι οι εξαγωγές συνεχίζονται «όπως πριν» (BBC Persian). Ο ισχυρισμός περιγράφει ένα μόνο στάδιο, τη φόρτωση. Γιατί το να φορτώσει ένα τάνκερ στο νησί Χαργκ μέσα στον Περσικό Κόλπο, να περάσει τα Στενά του Ορμούζ και τη ζώνη αμερικανικής επιβολής στον Κόλπο του Ομάν, και να ξεφορτώσει στην Κίνα είναι τρία διαφορετικά στάδια, και ο αποκλεισμός έσπασε τη σύνδεσή τους. Η οργάνωση United Against Nuclear Iran, που παρακολουθεί ιρανικά φορτία, δεν είχε καταγράψει στις 8 Σεπτεμβρίου ούτε ένα τάνκερ με ιρανικό αργό να διαφεύγει από τον Κόλπο του Ομάν μετά τις 12 Ιουλίου· την ίδια στιγμή μετρούσε τουλάχιστον 51 φορτωμένα δεξαμενόπλοια αραγμένα κατά μήκος των ιρανικών ακτών (Hellenic Shipping News). Φόρτωση, δηλαδή, υπάρχει· έξοδος σχεδόν καθόλου. Οι δορυφορικές εικόνες του ευρωπαϊκού προγράμματος παρατήρησης Sentinel δεν κατέγραψαν υπερδεξαμενόπλοιο να φορτώνει στο Χαργκ επί δύο εβδομάδες (Bloomberg).

Το απόθεμα που αδειάζει

Πώς τότε η Τεχεράνη εξακολουθεί να παραδίδει πετρέλαιο στην Ασία; Από παλιά φορτία που είχαν ήδη περάσει έξω από τη γραμμή αποκλεισμού πριν αυτή σφίξει. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, στοιχεία της εταιρείας παρακολούθησης φορτίων Kpler έδειχναν το πλωτό ιρανικό απόθεμα εκτός αποκλεισμού να έχει συρρικνωθεί στα 29 εκατομμύρια βαρέλια, από 90 εκατομμύρια στα μέσα Ιουλίου (Jerusalem Post/WSJ). Από αυτή τη δεξαμενή αντλείται ακόμη περίπου ένα εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα, κυρίως προς κινεζικά διυλιστήρια, αν και οι κινεζικές αφίξεις ιρανικού αργού είχαν ήδη πέσει τον Αύγουστο κατά περίπου 35%, σύμφωνα με ενδιάμεση εκτίμηση της Kpler (Bloomberg, 21/8). Όταν αδειάσει αυτό το απόθεμα, θα τελειώσει μαζί του και η εικόνα των «συνεχιζόμενων εξαγωγών».

Τον αποκλεισμό διέταξε ο Ντόναλντ Τραμπ και τον εφαρμόζει η CENTCOM, η αμερικανική στρατιωτική διοίκηση για την περιοχή (CENTCOM). Έως τις 10 Σεπτεμβρίου είχε ανακατευθύνει 96 εμπορικά πλοία (Shafaq) και δύο μέρες νωρίτερα είχε πλήξει πέντε ιρανικά δεξαμενόπλοια (AP). Η φυσική παρεμπόδιση είναι που κάνει τη διαφορά: σε προηγούμενες κυρώσεις αρκούσε να αλλάξεις τρόπο πληρωμής· εδώ το ίδιο το πλοίο δεν μπορεί να κινηθεί.

Ποιος γεμίζει το κενό

Κάθε βαρέλι που δεν φεύγει από το Ιράν είναι βαρέλι που πουλά κάποιος άλλος. Ο μεγάλος κερδισμένος είναι η Ρωσία: οι κινεζικές θαλάσσιες εισαγωγές ρωσικού αργού ανέβηκαν στα 1,68 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Αύγουστο, από 1,40 εκατομμύρια τον Ιούλιο (Reuters/Kpler). Και επειδή όλοι κυνηγούν τα ίδια φορτία, τα εναλλακτικά αργά πουλιούνται πλέον με προσαύξηση αντί για έκπτωση: το ρωσικό αργό ESPO, που φτάνει στην Κίνα μέσω του αγωγού της Ανατολικής Σιβηρίας, προσφέρθηκε περίπου 12 δολάρια πάνω από τον δείκτη Brent για φορτίο Νοεμβρίου (Reuters μέσω Gulf Times). Μέσα σε λίγες εβδομάδες, ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια αγόρασαν πάνω από 20 εκατομμύρια βαρέλια από τη Δυτική Αφρική, τον Καναδά και την Κολομβία (Reuters).

Η ίδια η ιστορία των κυρώσεων προειδοποιεί ότι η εικόνα αυτή δεν είναι μόνιμη. Ανάλυση του ολλανδικού ινστιτούτου Clingendael δείχνει ότι ως το 2020 οι ιρανικές εξαγωγές είχαν συρρικνωθεί στο ένα πέμπτο του όγκου τους, για να ανακάμψουν σε μεγάλο βαθμό ως το 2024 μέσω πρόθυμων αγοραστών και μηχανισμών παράκαμψης (Clingendael). Ο σημερινός αποκλεισμός χτυπά την ίδια την κίνηση του πλοίου, όχι μόνο την πληρωμή, γι' αυτό δαγκώνει πιο βαθιά· η εμπορική αποτελεσματικότητα, όμως, δεν σημαίνει πολιτική υποχώρηση της Τεχεράνης.

Εδώ κλείνει ο κύκλος προς την Ελλάδα. Ήδη από τον Μάρτιο, πηγές των ελληνικών διυλιστηρίων ανέφεραν ότι δεν αγόραζαν ιρανικό αργό (Οικονομικός Ταχυδρόμος). Η HELLENiQ Energy και η Motor Oil είχαν στραφεί σε φορτία από Νορβηγία, Λιβύη, Αίγυπτο και την αμερικανική ήπειρο (Το Βήμα). Ακριβώς αυτές τις περιοχές, όμως, πολιορκούν τώρα και οι Κινέζοι αγοραστές που ψάχνουν υποκατάστατο του ιρανικού, και στην αντλία η αμόλυβδη κινήθηκε γύρω στα 2,10 ευρώ και το diesel πάνω από τα 2,06 στις αρχές Σεπτεμβρίου (fuelprices.gr).

Ο αποκλεισμός, δηλαδή, δουλεύει εκεί που τον έστησαν οι ΗΠΑ, στη φόρτωση: τα βαρέλια δεν φεύγουν από το Χαργκ. Πόσο ακριβώς κοστίζει αυτή η αμερικανική πίεση στην ελληνική αντλία κανείς δεν το έχει μετρήσει ακόμη. Το βέβαιο είναι πού εμφανίζεται πρώτο το κόστος: όχι στο ιρανικό ταμείο, αλλά στο πρατήριο της γειτονιάς, όσο ο κόσμος στριμώχνεται στα ίδια εναλλακτικά φορτία.