Αμερικανικό τελεσίγραφο στην Ευρώπη: Η παγίδα εξάρτησης των ελληνικών μαχητικών F-35

Το Πεντάγωνο απείλησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή: αν η ΕΕ εισάγει ρήτρα «Buy European» στις αμυντικές προμήθειες, οι ΗΠΑ θα ακυρώσουν τις συμφωνίες που επιτρέπουν σε ευρωπαϊκές εταιρείες να διαγωνίζονται σε αμερικανικά συμβόλαια (Politico). Η απειλή αφορά 19 από τις 27 χώρες της ΕΕ, ανάμεσά τους η Ελλάδα. Και έρχεται μόλις μια εβδομάδα αφότου ο υφυπουργός Άμυνας Έλμπριτζ Κόλμπι είπε στο Μόναχο ότι η Ουάσιγκτον «θέλει εταίρους, όχι εξαρτήσεις» (Defense News).

Η Ουάσιγκτον εγκλωβίζει την Ευρώπη σε ένα στρατηγικό παράδοξο: απαιτεί ευρωπαϊκό χρήμα για την άμυνα, αλλά απειλεί με αντίποινα αν αυτό δεν καταλήξει σε αμερικανικά ταμεία. Μετά το 2022, τα τρία τέταρτα των νέων ευρωπαϊκών αμυντικών παραγγελιών πήγαν σε μη-ευρωπαίους προμηθευτές — κυρίως αμερικανικούς. Οι ειδοποιήσεις πωλήσεων F-35 και Patriot σε ευρωπαίους πελάτες έφτασαν τα 76 δισ. δολάρια το 2024, τετραπλάσιο του μέσου όρου (Bruegel). Αυτά τα δισεκατομμύρια απειλεί τώρα το ευρωπαϊκό πρόγραμμα 150 δισ. ευρώ σε κοινούς αμυντικούς δανεισμούς, με απαίτηση τουλάχιστον 65% ευρωπαϊκού περιεχομένου.

Το διπλό παιχνίδι της Αθήνας και η αμερικανική «ομηρία»

Η Αθήνα παίζει σπάνιο διπλό παιχνίδι: 24 γαλλικά Rafale και 3 φρεγάτες Belharra στη μια πλευρά, 20 αμερικανικά F-35 αξίας 8,6 δισ. δολαρίων στην άλλη (WarWingsDaily). Η λογική μοιάζει εξυπνη — «hedging» ανάμεσα σε δύο πόλους. Η αγορά αμερικανικών όπλων όμως δεν είναι απλή εμπορική συναλλαγή. Είναι εκχώρηση επιχειρησιακού ελέγχου.

Ο Ολλανδός υφυπουργός Άμυνας Γκάις Τούινμαν παραδέχτηκε ότι το F-35 είναι «κλειστό σύστημα που δεν μπορεί να γίνει jailbreak» χωρίς αμερικανική συναίνεση (ioplus.nl). Τα Mission Data Files — τα αρχεία που επιτρέπουν στους αισθητήρες να αναγνωρίζουν απειλές — ελέγχονται αποκλειστικά από τη Lockheed Martin και το Πεντάγωνο (CSIS). Χωρίς ενημερώσεις, τα F-35 «τυφλώνονται» σε μήνες. Δεν χρειάζεται «κουμπί off». Αρκεί μια αργοπορία στα ανταλλακτικά ή στο λογισμικό, και ένας στόλος δεκάδων δισεκατομμυρίων ακινητοποιείται. Ρωτήστε την Τουρκία, που χρησιμοποίησε S-400 και βρέθηκε εκτός προγράμματος F-35 σε εβδομάδες.

Η Αθήνα θεωρεί ότι η γεωγραφία της προσφέρει ασυλία. Η Σούδα παρέχει στην Ουάσιγκτον προβολή ισχύος σε Μεσόγειο, Μέση Ανατολή και Αφρική που καμία άλλη βάση δεν αντικαθιστά. Η Αλεξανδρούπολη αναβαθμίζεται σε ενεργειακό και στρατιωτικό κόμβο. Και η ελληνική πλευρά ποντάρει στο ότι η προσφορά βάσεων, αμυντικές δαπάνες 3,08% του ΑΕΠ και η ίδια η αγορά των F-35 θα αποτρέψουν αμερικανικά αντίποινα (To Brief; EGE).

Η πίεση δεν σταματά, ωστόσο, στις αμερικανικές απειλές. Η Γερμανία, μεγαλύτερος ευρωπαίος αγοραστής αμερικανικών όπλων, διαπραγματεύεται 35 επιπλέον F-35, ενώ ο καγκελάριος Μερτς μιλά για «ευρωπαϊκή αυτονομία». Η Πολωνία πήρε 43,7 δισ. ευρώ από το ευρωπαϊκό ταμείο αμυντικών δανείων, η Ελλάδα μόλις 787 εκατομμύρια. Και η ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία — αυτή με τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής — λήγει τον Ιούνιο του 2026.

Η Αθήνα νομίζει ότι αγοράζει ασφάλεια και από τα δύο στρατόπεδα. Το 2026, με τη λήξη της γαλλικής συμφωνίας και το βάρος των F-35 στο οπλοστάσιό της, θα φανεί αν αγόρασε διπλή προστασία ή διπλή εξάρτηση.