Αμερικανική έξοδος από το Ιράκ, κενό αεράμυνας στο Ερμπίλ

Στις 30 Σεπτεμβρίου οι τελευταίες αμερικανικές και συμμαχικές δυνάμεις έφυγαν με τον εξοπλισμό τους από την αεροπορική βάση του Ερμπίλ, πρωτεύουσας του Ιρακινού Κουρδιστάν. Έτσι έκλεισε η αποστολή του συνασπισμού κατά του Ισλαμικού Κράτους εντός Ιράκ (CBS, AP), όπως είχαμε προαναγγείλει (To Brief). Η Βαγδάτη γιορτάζει την ανάκτηση της κυριαρχίας της. Το Ερμπίλ θέτει ένα πρακτικότερο ερώτημα: ποιος θα αναχαιτίζει από εδώ και πέρα τα drones.

Η παρουσία που έληξε δεν ήταν η κατοχή που ακολούθησε την εισβολή του 2003. Ήταν η αποστολή που ξεκίνησε το 2014, όταν η Βαγδάτη ζήτησε βοήθεια απέναντι στο ISIS. Η κοινή ανακοίνωση ΗΠΑ και Ιράκ της 27ης Σεπτεμβρίου 2024 όρισε δύο ορόσημα: τέλος των επιχειρήσεων μέσα στο Ιράκ έως τον Σεπτέμβριο 2025 και υποστήριξη των επιχειρήσεων στη Συρία από ιρακινό έδαφος έως τον Σεπτέμβριο 2026 (ιρακινό ΥΠΕΞ). Το Ερμπίλ ήταν αυτή η πλατφόρμα, και γι' αυτό έφυγε τελευταίο.

Η κοινή δύναμη κατά του ISIS συνεχίζει πλέον τη δουλειά της από την Ιορδανία (CENTCOM μέσω Kurdistan24). Η μετακίνηση στηρίζεται σε μια εκτίμηση που ο ΟΗΕ συμμερίζεται: η οργάνωση έχει σήμερα στο Ιράκ μόλις μερικές εκατοντάδες μαχητές (ΟΗΕ). Η απειλή που ανησυχεί το Ερμπίλ όμως δεν κινείται στο έδαφος.

Το κενό στον ουρανό

Η επίσημη αμερικανική εποπτική έκθεση για την επιχείρηση κατά του ISIS το λέει ευθέως. Τα αμερικανικά συστήματα στο Ερμπίλ προστάτευαν τις αμερικανικές εγκαταστάσεις, ενώ οι Πεσμεργκά, ο στρατός της κουρδικής περιφέρειας, δεν είχαν σημαντική δική τους αντιαεροπορική κάλυψη (DoD IG). Ρεπορτάζ αναφέρουν συστοιχίες Patriot, του αμερικανικού αντιπυραυλικού συστήματος, μαζί με το C-RAM, σύστημα ταχείας αναχαίτισης ρουκετών και drones, ή τους αναχαιτιστές Coyote (Shafaq). Δεν προκύπτει ότι αυτή η ομπρέλα κάλυπτε όλη την περιφέρεια. Σίγουρα όμως έκανε δουλειά: στις 2 Σεπτεμβρίου ο συνασπισμός αναχαίτισε δέκα εκρηκτικά drones πάνω από το Ερμπίλ (Euronews).

Στις 28 Σεπτεμβρίου το κουρδικό υπουργείο Πεσμεργκά προειδοποίησε ότι η αποχώρηση γίνεται χωρίς εναλλακτικό αμυντικό σύστημα. Ζήτησε από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να προστατεύσει τον ενιαίο ιρακινό εναέριο χώρο και μέτρησε πάνω από 1.000 επιθέσεις με drones και βαλλιστικούς πυραύλους κατά της περιφέρειας (κουρδική κυβέρνηση). Ο αριθμός είναι του υπουργείου· το BBC μετέφερε στενότερη καταμέτρηση 158 επιθέσεων (BBC Arabic). Την ίδια μέρα με την ανακοίνωση, τρία drones έπληξαν εγκατάσταση της ιρανικής κουρδικής αντιπολίτευσης κοντά στην πόλη (Alsumaria).

Η Βαγδάτη απαντά με υποσχέσεις. Ο εκπρόσωπος των ενόπλων δυνάμεων Σάμπαχ αλ Νουμάν είπε ότι νέα ραντάρ και συστήματα αναχαίτισης πυραύλων και drones θα φτάσουν «σύντομα», υπό κεντρική διοίκηση, με το Κουρδιστάν στις προτεραιότητες (Rudaw). Από τις 8 Σεπτεμβρίου είχε πει ότι μέρος τους θα αναπτυχθεί στην περιφέρεια (Kurdistan24). Στις 30 Σεπτεμβρίου το υπουργείο Άμυνας μίλησε για προϋπολογισμό και τεχνικές συνεννοήσεις (Rudaw). Καμία από αυτές τις δηλώσεις δεν κατονομάζει μοντέλο, ποσότητα ή ημερομηνία, και δεν έχει δημοσιοποιηθεί σύμβαση ή παραλαβή συστήματος για το Ερμπίλ.

Το κενό έχει και δεύτερη όψη. Η προθεσμία για να περάσουν τα όπλα των ένοπλων φράξιων υπό κρατικό έλεγχο ήταν επίσης η 30ή Σεπτεμβρίου και μετατέθηκε για τις 30 Ιουνίου 2027 (Al Jazeera). Η φιλοϊρανική «Ισλαμική Αντίσταση στο Ιράκ» δηλώνει ότι δεν δεσμεύεται από κανένα χρονοδιάγραμμα (Euronews). Ποιος εκτοξεύει τα drones προς το Ερμπίλ δεν έχει αποδειχθεί· οι ομάδες που διαθέτουν τέτοια μέσα, πάντως, κρατούν τα όπλα τους τουλάχιστον ως το επόμενο καλοκαίρι.

Τυπικά, η ευθύνη έχει ανατεθεί. Ο πρωθυπουργός Αλί αλ Ζαΐντι μετέφερε τις αρμοδιότητες της κοινής διοίκησης στο γραφείο του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων (Asharq al-Awsat), και το ίδιο το Ερμπίλ αναγνωρίζει τη Βαγδάτη ως υπεύθυνη για τον ουρανό του. Στην πράξη, την προστασία την έχουν σήμερα Πεσμεργκά χωρίς σημαντική αεράμυνα και ένας ιρακινός στρατός με συστήματα που έχουν αναγγελθεί αλλά δεν έχουν φανεί. Τα δέκα drones του Σεπτεμβρίου τα κατέρριψαν δυνάμεις που δεν βρίσκονται πια στο Ερμπίλ. Για τα επόμενα, η Βαγδάτη έχει δώσει υπόσχεση, όχι ακόμη σύστημα.