Στην Αλβανία οι φράχτες στα εργοτάξια πολυτελών resort γκρεμίζονται από πολίτες – η δικαιοσύνη δεσμεύει 128 εκατ. ευρώ από συμβάσεις γης

Στις 12 Ιουνίου, το αλβανικό Ειδικό Δικαστήριο διέταξε δέσμευση περιουσιακών στοιχείων άνω των 128,4 εκατ. ευρώ που προέκυψαν από συμβάσεις πώλησης γης στο Ζβέρνετς, μέσα σε έρευνα για ξέπλυμα χρήματος (Radio Evropa e Lirë). Μία μέρα αργότερα, περίπου 200 διαδηλωτές ξήλωσαν τους φράχτες ενός δεύτερου πεντάστερου εργοταξίου στο Ρριόλ, φωνάζοντας ότι θα κάνουν «όπως στο Ζβέρνετς» (The Guardian).

Γιατί να ενδιαφέρει αυτό τον Έλληνα; Η σύγκρουση εκτυλίσσεται στα σύνορά μας. Αγγίζει περιουσίες της ελληνικής μειονότητας. Και κρίνει αν η Αλβανία θα μπει στην ΕΕ με αξιόπιστο κράτος δικαίου ή με fast-track διαδικασίες που στρώνουν τον δρόμο σε μεγαλοεπενδυτές.

Για να καταλάβει κανείς γιατί ένας μεταλλικός φράχτης έγινε εθνικό σύμβολο, πρέπει να δει τον μηχανισμό από κάτω. Ο πυρήνας του είναι το καθεστώς του «στρατηγικού επενδυτή», ένας νόμος του 2015 που επιταχύνει τις άδειες, ενεργοποιεί κρατική στήριξη και, σε ακραίες περιπτώσεις, ανοίγει δρόμο σε απαλλοτριώσεις «για δημόσιο συμφέρον» αν δεν υπάρξει συμφωνία με τους ιδιοκτήτες (VoxNews). Πάνω σε αυτό το καθεστώς εγκρίθηκε στις 30 Δεκεμβρίου 2024 το πιο καθαρά τεκμηριωμένο project που συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ, το resort της νήσου Σαζάν: αξία 1,4 δισ. ευρώ, 45 από τα 562 εκτάρια του νησιού, δεκαετές προνομιακό καθεστώς (Reuters via Realtor). Το σχέδιο στο Ζβέρνετς είναι μεγαλύτερο και θολότερο. Ο Έντι Ράμα μιλά για έργο άνω των 4 δισ. ευρώ με 10.000 δωμάτια, όμως αυτά είναι κυβερνητικές προβολές, όχι αποτελέσματα (Al Jazeera).

Όταν το «είναι ιδιωτική γη» δεν κλείνει την υπόθεση

Η κυβερνητική γραμμή συνοψίζεται σε μία φράση. Η γη είναι νόμιμα ιδιωτική, εγγεγραμμένη στο κτηματολόγιο (την υπηρεσία ASHK), και η άδεια της 29ης Απριλίου 2026 αφορά μόνο περίφραξη και δρόμους πρόσβασης (Shqiptarja). Το πρόβλημα είναι ότι η εγγραφή στο κτηματολόγιο δίνει διοικητική νομιμοφάνεια, αλλά δεν λύνει μια ουσιαστική διαφορά κυριότητας όταν εκκρεμεί δίκη.

Και εδώ εκκρεμεί. Στο Ζβέρνετς, περίπου δώδεκα χωρικοί έδειξαν στο Reuters τίτλους της δεκαετίας του 1990, φορολογικά έγγραφα και δικαστική απόφαση του 2013 υπέρ τους, η οποία παραμένει ανοιχτή λόγω έφεσης. Το ίδιο το Reuters σημείωσε ότι δεν μπόρεσε να καθορίσει ποιος είναι ο νόμιμος κύριος (Yahoo/Reuters). Με άλλα λόγια, η υπόθεση είναι αμφισβητούμενη, όχι λυμένη. Η δέσμευση των 128,4 εκατ. ευρώ από την ειδική εισαγγελία διαφθοράς (SPAK) δεν επιβεβαιώνει ούτε τους κατοίκους, αλλά υπονομεύει τον ισχυρισμό της κυβέρνησης ότι «όλα είναι καθαρά».

Εδώ μπαίνει η ευρωπαϊκή διάσταση. Η λιμνοθάλασσα Vjosa-Narta δεν είναι άδειο οικόπεδο. Είναι προστατευόμενος υγρότοπος γνωστός για τα φλαμίνγκο, εξ ου και η ονομασία «επανάσταση των φλαμίνγκο», που η ΕΕ αντιμετωπίζει ως μελλοντική περιοχή Natura 2000 (το ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων οικοτόπων). Στις 26 Μαΐου η Κομισιόν ανακοίνωσε ότι η Αλβανία πέρασε τα ενδιάμεσα ορόσημα του βασικού πακέτου κεφαλαίων (European Commission). Λίγες ημέρες μετά, συνέδεσε ρητά το Pishë Poro-Nartë με τα τελικά κριτήρια του περιβαλλοντικού κεφαλαίου και προειδοποίησε ότι η ίδια η ενταξιακή πορεία «κινδυνεύει» (Brussels Times, IntelliNews).

Για την Αθήνα, αυτό είναι ο πιο χρήσιμος μοχλός. Μετά τον τραυματισμό Έλληνα ομογενούς στις διαμαρτυρίες, η ελληνική πλευρά δεν παρουσίασε το θέμα ως αντίθεση σε ξένη επένδυση. Το έδεσε με κράτος δικαίου, περιουσιακά δικαιώματα της μειονότητας και ευθυγράμμιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο (MFA.gr). Είναι η ίδια λογική που είδαμε στην προσπάθεια της Αθήνας να μετατρέψει τα επεισόδια σε ευρωπαϊκή πίεση (To Brief). Η γραμμή Μητσοτάκη παραμένει «στήριξη με όρους», με την υπόθεση Μπελέρη ακόμη ανοιχτή πολιτικά (ERTNews).

Ο Ράμα δεσμεύεται ότι το έργο θα προχωρήσει όσο είναι πρωθυπουργός. Το ερώτημα που οι φράχτες έκαναν εθνικό είναι απλό και άβολο. Γιατί στήθηκαν περιφράξεις και μπήκαν μηχανήματα πριν δημοσιοποιηθεί ένας φάκελος που να πείθει κατοίκους, επιστήμονες και Βρυξέλλες; Όσο η απάντηση μένει «εμπιστευτείτε μας», το Ζβέρνετς δεν θα είναι το τελευταίο μέτωπο.