Το άλογο του αμερικανικού Φαρ Γουέστ ήταν μετανάστης που γύρισε σπίτι

Σκεφτείτε το πιο αμερικανικό σύμβολο που υπάρχει: ο καουμπόι πάνω στο άλογο, μέσα στη σκόνη της Άγριας Δύσης. Και όμως, το ζώο κάτω από τη σέλα δεν ήταν ντόπιο. Ήταν, κυριολεκτικά, ένας μετανάστης από την Ευρασία που επέστρεψε στην πατρίδα των μακρινών του προγόνων, έπειτα από μια απουσία χιλιάδων ετών. Πίσω από αυτή την παράξενη διαδρομή κρύβεται μια σύγχυση που η γενετική ξεκαθαρίζει, αλλά και ένα εντυπωσιακό κομμάτι, ένας «χαμένος κρίκος» από την Κίνα, που παραμένει εύθραυστο.

Δύο προτάσεις, και οι δύο σωστές

Δύο φράσεις ακούγονται αντιφατικές: «τα άλογα ήταν πάντα αμερικανικά» και «οι Ευρωπαίοι τα έφεραν στην Αμερική». Είναι και οι δύο σωστές. Απλώς μιλούν για διαφορετικές εποχές.

Σε βαθιά εξελικτική κλίμακα, τα άλογα είναι αμερικανικά. Οι πρόγονοι των ιπποειδών εξελίχθηκαν στη Βόρεια Αμερική, και το ίδιο το γένος Equus, η οικογένεια που περιλαμβάνει άλογα, γαϊδούρια και ζέβρες, εμφανίστηκε εκεί πριν από περίπου 4 έως 4,5 εκατομμύρια χρόνια (Florida Museum, Nature). Από αυτή την αμερικανική κοιτίδα, πληθυσμοί πέρασαν στην Ασία μέσω της Βερίγγειας, της χερσαίας γέφυρας που, σε περιόδους χαμηλής στάθμης της θάλασσας, ένωνε την Αλάσκα με τη βορειοανατολική Ασία. Από εκεί απλώθηκαν σε όλη την Ευρασία.

Μετά, στην ίδια την Αμερική, η ιστορία κόβεται απότομα. Τα άγρια άλογα της ηπείρου εξαφανίστηκαν στο τέλος του Πλειστόκαινου, περίπου πριν από 13.000 με 11.000 χρόνια, μέσα στο ίδιο κύμα απωλειών μεγάλων θηλαστικών (Britannica). Για χιλιετίες, η ήπειρος που γέννησε το άλογο έμεινε χωρίς ούτε ένα.

Το ζώο που είδαν οι αυτόχθονες κοινότητες αιώνες αργότερα ήρθε από αλλού. Τα σύγχρονα οικόσιτα άλογα κατάγονται κυρίως από μια ευρασιατική γραμμή, που οι γενετιστές ονομάζουν DOM2 και εξαπλώθηκε από τις δυτικές στέπες πριν από περίπου 4.200 χρόνια (Nature). Αυτά τα άλογα τα έφεραν πίσω στην Αμερική οι Ισπανοί από τα τέλη του 15ου αιώνα. Η εικόνα όμως δεν είναι παθητική: πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι οι αυτόχθονες κοινότητες των πεδιάδων ενσωμάτωσαν και διέδωσαν τα ισπανικά άλογα νωρίτερα και πιο ενεργά απ' όσο έλεγε η παλιά αποικιοκρατική αφήγηση (University of Colorado Boulder).

Η μία πρόταση, λοιπόν: αμερικανική καταγωγή στο βάθος του χρόνου, ευρασιατική επιστροφή στην Ιστορία.

Πού μπαίνει, με αστερίσκο, το κινεζικό άλογο

Μια εικόνα που κυκλοφορεί πρόσφατα υποστηρίζει κάτι παραπάνω: ότι η διαδρομή από τη Βόρεια Αμερική προς την Ευρώπη πέρασε μέσα από μια εξαφανισμένη γενετική γραμμή στην Κίνα, το λεγόμενο «άλογο του Dalian», τον χαμένο κρίκο που υποτίθεται ότι γεμίζει το κενό στον χάρτη.

Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία, γιατί η ίδια η πηγή του ισχυρισμού δεν βρίσκεται. Δεν στάθηκε δυνατό να εντοπιστεί καμία πρωτογενής δημοσίευση πίσω του. Αναζητήσεις σε επιστημονικές βάσεις όπως το Google Scholar και το Catalogue of Life δεν εντοπίζουν σταθερά αναγνωρισμένο είδος Equus dalianensis, ούτε ένα paper με σαφές DOI και συγγραφείς. Με άλλα λόγια, αυτό το κομμάτι δεν έχει περάσει από peer review, την αξιολόγηση από ανεξάρτητους επιστήμονες πριν τη δημοσίευση, και μένει προς το παρόν ανεπιβεβαίωτο.

Υπάρχει και ένας βαθύτερος λόγος προσοχής. Ακόμη κι αν ένα εξαφανισμένο κλαδί από την Κίνα όντως υπάρχει, το να κάθεται κοντά στο σημείο όπου χωρίζουν δύο μεγάλες γραμμές δεν το κάνει αυτομάτως άμεσο πρόγονο. Η εξέλιξη μοιάζει με θάμνο γεμάτο κλαδιά, όχι με ευθεία αλυσίδα (UC Berkeley). Ένα «κοντινό ξαδερφάκι» στο γενεαλογικό δέντρο φωτίζει τη διαδρομή, αλλά δεν είναι ο γονιός.

Το ασφαλές συμπέρασμα είναι κιόλας αρκετά γοητευτικό: το ζώο που χάραξε τη μυθολογία του Φαρ Γουέστ ήταν ένας επαναπατριζόμενος ταξιδιώτης μιας διαδρομής εκατομμυρίων ετών. Αν τα δόντια και τα οστά από το Dalian δώσουν κάποτε καθαρό DNA και μια κανονική δημοσίευση, ο χαμένος κρίκος θα γίνει κρίκος. Μέχρι τότε, παραμένει μια ελκυστική υπόθεση που περιμένει την επιστημονική της σφραγίδα.