Η ακροδεξιά AfD πρώτη στη Σαξονία-Άνχαλτ, χωρίς αυτοδυναμία

Ένα ακροδεξιό κόμμα, η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD), κέρδισε για πρώτη φορά καθαρά εκλογές γερμανικού κρατιδίου, παίρνοντας ιστορικό 43,8% και 39 από τις 83 έδρες στη Σαξονία-Άνχαλτ, τρεις κάτω από την πλειοψηφία (Landeswahlleiterin, Tagesschau). Το αποτέλεσμα όμως δεν παρέδωσε κυβέρνηση αλλά αδιέξοδο: οι δύο μόνες αριθμητικές πλειοψηφίες που βγαίνουν καταλήγουν και οι δύο στις 44 έδρες, και καμία δεν σχηματίζεται χωρίς να πέσει το άτυπο «τείχος» που κρατά την AfD εκτός εξουσίας (WDR). Είναι η πρώτη φορά που η ακροδεξιά φτάνει τόσο κοντά στη διακυβέρνηση γερμανικού κρατιδίου, κι όμως το ποιος τελικά κυβερνά μένει ανοιχτό.

Το μέγεθος της νίκης φαίνεται στη συμμετοχή, που εκτοξεύθηκε στο 77,8% από 60,3% το 2021 (Zeit). Η AfD δεν αναδιένειμε απλώς ψήφους, κινητοποίησε ανθρώπους που έμεναν στο σπίτι: η ανάλυση ροών έδειξε περίπου 170.000 πρώην απέχοντες να στρέφονται προς αυτήν και άλλους 82.000 να έρχονται απευθείας από το CDU (Tagesschau). Υπερδιπλασίασε το 20,8% του 2021, ενώ το συντηρητικό CDU κατέρρευσε από 37,1% σε 17,2%, χάνοντας περισσότερο από τη μισή δύναμή του (bpb). Οι ροές δείχνουν ένα κόμμα που πια δεν μιλά μόνο στον πυρήνα του αλλά διευρύνεται, όπως προμήνυαν οι δημοσκοπήσεις για μήνες (To Brief).

Το τείχος έγινε αριθμητικός γρίφος

Το άτυπο «τείχος προστασίας» (Brandmauer), η δέσμευση όλων των άλλων κομμάτων να μη συγκυβερνήσουν με την AfD, έπαψε να είναι σύνθημα και έγινε πρακτικό εμπόδιο στον σχηματισμό κυβέρνησης. Κλειδί έγινε ένα μικρό αντισυστημικό κόμμα, το BSW της Ζάρα Βάγκενκνεχτ, που πέρασε οριακά το όριο του 5% με 5,3% (ZDFheute). Με την είσοδό του, η AfD μαζί με το BSW φτάνει τις 44 έδρες, αλλά και όλα τα υπόλοιπα κόμματα ενωμένα (CDU, SPD, Πράσινοι, Αριστερά, BSW) φτάνουν επίσης μόνο τις 44 (Deutschlandfunk). Το αντι-AfD μπλοκ χωρίς την BSW μένει στις 39, όσο ακριβώς και η AfD μόνη της.

Ο επικεφαλής της AfD στο κρατίδιο, Ούλριχ Ζίγκμουντ, παρουσίασε το αποτέλεσμα ως αξίωση διακυβέρνησης και απέρριψε την πρόταση της BSW για έναν υπερκομματικό πρωθυπουργό, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο νέων εκλογών (Tagesschau · MDR). Κέρδισε και προσωπική έδρα, νικώντας άνετα στην περιφέρειά του. Το βάθος της ήττας του CDU φάνηκε στο ότι ο υποψήφιος πρωθυπουργός Σβεν Σούλτσε έχασε ακόμη και τη δική του έδρα στο Μαγδεμβούργο από υποψήφιο της AfD. Το CDU του Φρίντριχ Μερτς κρατά τη γραμμή της μη συνεργασίας, χάνει όμως την εικόνα του μοναδικού αναχώματος απέναντι στην ακροδεξιά, τη στιγμή που η AfD προηγείται ήδη και σε πανεθνικές δημοσκοπήσεις (Infratest dimap).

Πέρα από τη σύνθεση της κυβέρνησης

Το διακύβευμα δεν σταματά στο ποιος θα κυβερνήσει. Η AfD Σαξονίας-Άνχαλτ έχει καταταχθεί από την εσωτερική υπηρεσία πληροφοριών του κρατιδίου ως «διαπιστωμένα δεξιά εξτρεμιστική», και πρόσβαση στην κρατιδιακή εξουσία σημαίνει έλεγχο της αστυνομίας, της εσωτερικής διοίκησης και ευαίσθητων πληροφοριών. Γι' αυτό ο υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους είχε ήδη ανοίξει δημόσια το ζήτημα του περιορισμού διαβαθμισμένων πληροφοριών προς κρατίδια όπου συμμετέχει η AfD (To Brief). Είναι το κλασικό δίλημμα της «μαχόμενης δημοκρατίας», της ιδέας ότι η δημοκρατία δικαιούται να αμύνεται με θεσμικά μέσα: πώς κρατάς περιορισμένο έναν αντιφιλελεύθερο δρώντα χωρίς να ακυρώνεις την ίση μεταχείριση ενός εκλεγμένου κόμματος. Όσο η AfD δεν έχει απαγορευθεί από το Συνταγματικό Δικαστήριο, μια γενική στέρηση πρόσβασης θα έμοιαζε με απαγόρευση από την πίσω πόρτα (Verfassungsblog, Grundgesetz Art. 21).

Η ετυμηγορία είναι ψυχρή: και οι δύο διαθέσιμες πλειοψηφίες κολλούν στις 44 έδρες, η μία πολιτικά απαγορευμένη, η άλλη απαιτεί από το CDU να καθίσει με κόμματα που ως χθες κρατούσε σε απόσταση. Το ουσιαστικό μήνυμα για την Αθήνα είναι ότι ο κεντρικός εταίρος στους ευρωπαϊκούς συμβιβασμούς, από την άμυνα ως τον προϋπολογισμό και το άσυλο, μπαίνει σε φάση όπου κάθε τέτοιος συμβιβασμός γίνεται πιο ακριβός και πιο αβέβαιος (Carnegie).