Ακρίβεια: καταργείται το πλαφόν κέρδους, έρχεται λίστα 2.000 αόρατων κωδικών

Από χθες, 1η Ιουλίου, η κυβέρνηση σταμάτησε να μετράει το κέρδος των σούπερ μάρκετ με τον νόμο και άρχισε να το μετράει με μια χειραψία. Το έκτακτο πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους, που κάλυπτε 63 κατηγορίες προϊόντων, δεν παρατάθηκε μετά τις 30 Ιουνίου (Fortune Greece). Στη θέση του μπήκε μια άτυπη συμφωνία με τη βιομηχανία τροφίμων και τις αλυσίδες: καμία νέα αύξηση τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, και διατήρηση των ήδη μειωμένων τιμών σε περίπου 2.000 κωδικούς (News247). Ο Τάκης Θεοδωρικάκος, που χαρακτήρισε το πλαφόν «αγρίως παρεμβατικό, σοσιαλιστικό» μέτρο, υπόσχεται και «σοβαρές μειώσεις» από τον Σεπτέμβριο.

Για να καταλάβει κανείς τι πραγματικά άλλαξε, χρειάζεται πρώτα να ξεχωρίσει δύο πράγματα που ακούγονται ίδια. Το πλαφόν δεν όριζε την τελική τιμή στο ράφι. Ήταν κανόνας για το μεικτό περιθώριο, την απόσταση ανάμεσα στην τιμή αγοράς και στην τιμή πώλησης. Αν αγοράζεις ένα προϊόν με 1 ευρώ και το πουλάς 1,20, το περιθώριο είναι 20%. Η τελική τιμή όμως εξαρτάται κι από άλλα: χονδρική, μεταφορικά, ενέργεια, ΦΠΑ, προσφορές. Γι' αυτό η κατάργηση του κόφτη δεν σημαίνει αυτόματα ανατίμηση από σήμερα (Fortune Greece). Φεύγει ο μοναδικός νομικός φραγμός στο markup, και τη θέση του παίρνει μια δέσμευση καλής θέλησης.

Μια υπόσχεση που δεν μετριέται

Το παλιό καθεστώς ήταν κανόνας με ελεγκτική δυνατότητα και πρόστιμα. Το νέο είναι «συμφωνία κυρίων». Δεν δημοσιεύτηκε η λίστα των 2.000 κωδικών, δεν ανακοινώθηκε τιμή βάσης ανά προϊόν, δεν προβλέπονται ειδικές κυρώσεις ούτε ανεξάρτητος μηχανισμός ελέγχου (Iefimerida). Ακόμη και η μεσοσταθμική μείωση 6% που επικαλείται το υπουργείο παραμένει κυβερνητικός ισχυρισμός, χωρίς δημόσιο κατάλογο ανά προϊόν (ProtoThema).

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι αν κάποιος μπορεί να ελέγξει την τήρηση της συμφωνίας. Χωρίς τιμή βάσης, το «δεν αυξήθηκε» μπορεί απλώς να σημαίνει «κρατήθηκε μια ήδη υψηλή τιμή». Και το κρατικό εργαλείο διαφάνειας, το PosoKanei, δεν καλύπτει το κενό. Αντλεί τιμές κυρίως από τα e-shops των μεγάλων αλυσίδων, χωρίς εγγύηση ότι ταυτίζονται με το ράφι της Λάρισας ή της Κρήτης (Techblog). Στην πρώτη του φάση, μάλιστα, αφήνει έξω τα νωπά φρούτα και λαχανικά (Capital). Ο πολίτης, δηλαδή, θα ξέρει τι υποσχέθηκε η κυβέρνηση, όχι απαραίτητα τι πλήρωσε στο ταμείο.

Τι λένε οι διεθνείς τιμές

Η κυβερνητική αφήγηση συνδέει την άρση των μέτρων με την αποκλιμάκωση του πετρελαίου μετά τη λήξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Τα διεθνή δεδομένα όμως δεν δείχνουν γενικευμένη πτώση κόστους που να στηρίζει οριζόντιες μειώσεις. Ο δείκτης τιμών τροφίμων του FAO ήταν τον Μάιο στις 130,8 μονάδες, μόλις -0,2% από τον Απρίλιο αλλά +2,9% σε ετήσια βάση (FAO). Χειρότερα, τα δημητριακά που κινούν ψωμί, ζυμαρικά και ζωοτροφές ήταν +4,9% τον χρόνο, το κρέας +6,3% και η ζάχαρη +7,5% μηνιαίως. Καθαρή πτώση υπήρξε μόνο σε φυτικά έλαια και γαλακτοκομικά.

Άρα, αν έρθουν μειώσεις τον Σεπτέμβριο, πιθανότερα θα προκύψουν από απορρόφηση περιθωρίων και στοχευμένες προσφορές, όχι από μια διεθνή αποκλιμάκωση που δεν φαίνεται στα νούμερα. Η ευρωπαϊκή εμπειρία λέει το ίδιο. Το γαλλικό «καλάθι» του 2023 έδωσε ορατή, αλλά προσωρινή ανάσα σε λίγα ράφια, χωρίς να αλλάξει τη συνολική δυναμική (IPS Journal), ενώ το ΔΝΤ προκρίνει στοχευμένη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών αντί για οριζόντιο έλεγχο τιμών (IMF).

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα παγώσουν κάποιες τιμές, αλλά ποιος επιλέγει ποιες. Σε μια αγορά όπου η ισχύς γέρνει προς τις μεγάλες αλυσίδες και τους ισχυρούς προμηθευτές, το βάρος των «εθελοντικών» μειώσεων συχνά μετακυλίεται στους μικρότερους. Και μένει η ιστορική υπενθύμιση: το ίδιο σχεδόν πλαφόν ίσχυε το 2022-2025, όσο οι τιμές τροφίμων ανέβαιναν σταθερά (To Brief). Τώρα το κράτος αποσύρει το εργαλείο και ζητά από την αγορά να κάνει μόνη της, με μια χειραψία, αυτό που ο νόμος δεν κατάφερε.