Ακάλυπτη η σχολική μεταφορά 16.500 μαθητών στη Θεσσαλονίκη

Λίγες μέρες πριν χτυπήσει το πρώτο κουδούνι, στις 11 Σεπτεμβρίου, χιλιάδες γονείς στη Θεσσαλονίκη δεν ξέρουν αν θα περάσει σχολικό να πάρει το παιδί τους. Η μεταφορά μαθητών, τα δρομολόγια που κάθε πρωί φέρνουν στην τάξη όσους μένουν μακριά, έμεινε πρακτικά χωρίς ανάδοχο. Οι τρεις διαγωνισμοί της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας απέτυχαν· στον τελευταίο, προσφορές ήρθαν μόνο για 41 από τα 470 δρομολόγια. Αυτό αφήνει 16.500 μαθητές χωρίς σχολικό, ανάμεσά τους περίπου 1.300 παιδιά με αναπηρία (in.gr). Για πολλά από αυτά τα παιδιά το σχολικό δεν είναι διευκόλυνση· είναι ο μόνος τρόπος να φτάσουν στο θρανίο.

Οι δύο πρώτοι διαγωνισμοί βγήκαν άγονοι, δηλαδή δεν κατατέθηκε καμία αποδεκτή προσφορά, με τους λεωφορειούχους να θεωρούν ασύμφορη την αποζημίωση (el.gr). Στις 7 Αυγούστου η Περιφέρεια προκήρυξε τον τρίτο, αυτή τη φορά με αυξημένες τιμές που είχαν εγκρίνει τα συναρμόδια υπουργεία (ERT, Aftodioikisi). Η ελάχιστη αποζημίωση για ένα μεγάλο λεωφορείο με συνοδό ανέβηκε από περίπου 122 σε 157 ευρώ ανά δρομολόγιο (energodromio, SKAI). Το αποτέλεσμα ήταν οριακό: μετά το μηδενικό ενδιαφέρον των δύο πρώτων γύρων, στον τρίτο ήρθαν προσφορές μόνο για το 9% περίπου των δρομολογίων. Τα υπόλοιπα 429 έμειναν χωρίς ανάδοχο (in.gr).

Το πιο συγκεκριμένο νούμερο έρχεται από την πλευρά των μεταφορέων. Σύμφωνα με δηλώσεις στη «Μακεδονία», ένας οδηγός κοστίζει περίπου 90 ευρώ την ημέρα και μια συνοδός άλλα 40, άρα μόνο τα εργατικά ενός μικρού λεωφορείου με συνοδό φτάνουν τα 130 ευρώ, πάνω από την προβλεπόμενη αποζημίωση των 103,72 ευρώ για αυτή την κατηγορία, χωρίς να μετρήσει κανείς καύσιμα, συντήρηση, ασφάλιση και απόσβεση (e-Makedonia). Το κοστολόγιο μένει μονοπηγικό, και το αδύναμο σημείο των μεταφορέων είναι ότι δεν έχουν βγάλει δημόσια πλήρη ανάλυση. Το αδύναμο σημείο της Περιφέρειας, όμως, είναι πιο ορατό: η αύξηση μετακίνησε την τιμή, όχι το αδιέξοδο.

Ποια παιδιά κινδυνεύουν πρώτα

Ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλους. Οι περίπου 1.300 μαθητές που πηγαίνουν σε Ειδικά Σχολεία είναι οι πιο εκτεθειμένοι, γιατί για πολλούς δεν υπάρχει εναλλακτική: χρειάζονται μικρά λεωφορεία, ειδικά διαμορφωμένα οχήματα για αμαξίδια ή ταξί, συχνά με συνοδό. Στις 25 Αυγούστου η Αντιπεριφέρεια πέρασε σε απευθείας διαπραγμάτευση, δίνοντας προτεραιότητα στα Ειδικά Σχολεία (voria.gr). Την επομένη προχώρησε ακόμη πιο μακριά: κάλεσε επαγγελματίες οδηγούς να τρέξουν δρομολόγια με μισθωμένα λεωφορεία της ίδιας της Περιφέρειας, «ώστε κανένας μαθητής ΑμεΑ να μην αναγκαστεί να μείνει σπίτι» (ERT).

Για τους υπόλοιπους περίπου 15.200 μαθητές, οι λύσεις είναι πιο αδύναμες: αναπροσαρμογές δρομολογίων και δωρεάν κάρτες αστικών συγκοινωνιών. Βοηθούν όποιον μένει κοντά σε λειτουργική γραμμή, όχι όμως τους απομακρυσμένους οικισμούς σε Λαγκαδά, Χαλκηδόνα και Κουφάλια (Το Ποντίκι). Η αποζημίωση των γονέων, όπου προβλέπεται, είναι δίχτυ ασφαλείας εκ των υστέρων, όχι καθημερινή πρόσβαση στην τάξη.

Ποιος μπορεί ακόμη να λύσει το πρόβλημα

Η μεταφορά μαθητών είναι αρμοδιότητα της Περιφέρειας, όχι των δήμων ή των σχολείων· τη βάζει ο νόμος 3852/2010 και την εξειδικεύει η κοινή υπουργική απόφαση 50025/2018, που αναθεωρήθηκε μόλις τον Αύγουστο (Νομοτέλεια). Πρακτικά, το «κουμπί» της κάλυψης το πατά η ίδια η Περιφέρεια: μπορεί να αναθέσει τα άγονα δρομολόγια απευθείας, με διαπραγμάτευση (το άρθρο 32 του ν. 4412/2016), όπως κάνουν ήδη αυτές τις μέρες άλλες περιφέρειες, ή να ενεργοποιήσει δωρεάν μαθητικά δελτία στο αστικό δίκτυο (Περιφέρεια ΑΜΘ). Ο υπουργός Εσωτερικών Θόδωρος Λιβάνιος και το υπουργείο του μπορούν να αλλάξουν τον κανόνα ή τη φόρμουλα της αποζημίωσης, αλλά η καθημερινή κάλυψη κρίνεται στην αιρετή Περιφέρεια.

Ο άνθρωπος που τρέχει και προσωποποιεί το θέμα είναι ο αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλονίκης Κώστας Γιουτίκας. Τον Αύγουστο ευχαριστούσε δημόσια τον Λιβάνιο για την αύξηση των αποζημιώσεων· στις 31 Αυγούστου παραδεχόταν στο Περιφερειακό Συμβούλιο ότι η μεταφορά «βρίσκεται στον αέρα» και ότι «είναι δικαίωμα, δεν χωράει παζάρια» (e-Makedonia). Πλέον ζητά από το υπουργείο δύο πράγματα: νέο τρόπο υπολογισμού της αποζημίωσης και νομοθετική ρύθμιση για να ανανεωθούν οι παλιές συμβάσεις, που έληξαν τον Ιούνιο (Έθνος). Η γραμμή της Περιφέρειας είναι ότι εξάντλησε τα περιθώριά της και η λύση περνά στα υπουργεία· ισοβαρή δημόσια απάντηση από το υπουργείο δεν έχει ακόμη δοθεί. Το θέμα έφτασε και στη Βουλή, με το ΚΚΕ να ζητά μόνιμο δημόσιο φορέα μεταφοράς μαθητών (Alfavita, voria.gr).

Το συμπέρασμα που αντέχουν τα στοιχεία είναι καθαρό: η αύξηση των τιμών απέδειξε ότι το πρόβλημα δεν είναι πια διαγωνιστικό, αλλά οικονομικό και θεσμικό. Όσο δεν αλλάζει η φόρμουλα ή δεν έρθει νομοθετική γέφυρα για τις ληγμένες συμβάσεις, η αγορά της Θεσσαλονίκης δεν «μπαίνει» στα δρομολόγια, και πρώτοι στη σειρά να μείνουν σπίτι είναι οι μαθητές των Ειδικών Σχολείων. Το τι ακριβώς κάλυψε η διαπραγμάτευση που έκλεισε στις 27 Αυγούστου δεν έχει δημοσιοποιηθεί ως ενιαίος απολογισμός. Και αυτό είναι το νούμερο που οφείλει να ζητήσει κάθε γονιός: πόσα από τα 16.500 παιδιά έχουν εξασφαλισμένο σχολικό την πρώτη μέρα, και ποιος υπογράφει για τα υπόλοιπα.