Αϊτή: Εκκένωση νοσοκομείων με 78 νεκρούς καθώς οι συμμορίες γίνονται κράτος

Τα νεογνά που βγήκαν από νοσοκομείο της Cité Soleil ενώ γύρω τους πυροβολούσαν συμμορίες δείχνουν τι σημαίνει κρατική κατάρρευση σε πραγματικό χρόνο. Από τις 9 Μαΐου, οι μάχες σε Cité Soleil και Croix-des-Bouquets άφησαν τουλάχιστον 78 νεκρούς και 66 τραυματίες (Blick/AFP-BINUH).

Η MSF έκλεισε προσωρινά το νοσοκομείο της στη Cité Soleil, αφού περιέθαλψε πάνω από 40 τραυματίες σε λιγότερες από 12 ώρες και φιλοξένησε πάνω από 800 ανθρώπους που έψαχναν καταφύγιο (Doctors Without Borders). Το Fontaine Hospital εκκένωσε ασθενείς, ακόμη και νεογνά, αφήνοντας την περιοχή χωρίς ανοιχτό νοσοκομείο (Le Nouvelliste). Η εκκένωση του νοσοκομείου είναι το σύμπτωμα μιας ευρύτερης κατάρρευσης: στο α΄ τρίμηνο του 2026, ο ΟΗΕ κατέγραψε 1.642 νεκρούς και 745 τραυματίες στην Αϊτή (UN News).

Οι «συμμορίες» εδώ δεν λειτουργούν πια σαν εγκληματικές ομάδες γειτονιάς. Λειτουργούν σαν de facto τοπική εξουσία. Κρατούν δρόμους, φορολογούν περάσματα, ελέγχουν απαγωγές, πρόσβαση σε υπηρεσίες και διαδρομές ανεφοδιασμού. Η Cité Soleil και η Croix-des-Bouquets έχουν αξία επειδή βρίσκονται κοντά σε λιμάνι, αεροδρόμιο, βιομηχανικές ζώνες και βασικούς οδικούς άξονες της Πορτ-ο-Πρενς (Reuters/KFGO). Όποιος ελέγχει αυτά τα σημεία δεν ελέγχει μόνο έδαφος. Ελέγχει την είσοδο τροφίμων, καυσίμων, φαρμάκων και ανθρωπιστικής βοήθειας.

Το Viv Ansanm, η ευρύτερη ομπρέλα ένοπλων δικτύων, δείχνει αυτή τη μετάβαση από το έγκλημα στην παρακρατική ισχύ. Οι συμμαχίες μέσα του παραμένουν ρευστές, όμως η τάση είναι σαφής: οι ομάδες οργανώνονται, συγκροτούν έσοδα και καλύπτουν το κενό που άφησε το κράτος (BISI). Η σκληρή ισχύς τους δεν έρχεται μόνο από τον αριθμό των ενόπλων. Έρχεται από τα logistics, από τα σημεία ελέγχου και από τις ροές όπλων που περνούν μέσα από λαθρεμπόριο και μεταφορτώσεις συνδεδεμένες με την αμερικανική αγορά όπλων (Reuters/KFGO, BISI). Όταν ένας ένοπλος παίκτης έχει έσοδα, πρόσβαση σε όπλα και έλεγχο διαδρόμων, η αστυνομική επιχείρηση γίνεται πόλεμος φθοράς.

Η διεθνής αποστολή MSS, με ηγετικό ρόλο της Κένυας, εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας με το ψήφισμα 2699 (UNSC 2699). Όμως δεν είναι κλασική ειρηνευτική αποστολή του ΟΗΕ με σταθερή διοίκηση και χρηματοδότηση κυανοκράνων (UN Peacekeeping). Η αδυναμία της δεν είναι μόνο αριθμητική. Είναι θεσμική. Η Αϊτή έχει ξαναδεί διεθνείς αποστολές να υπόσχονται ασφάλεια, χωρίς επαρκή εξωτερικό έλεγχο όταν οι ίδιες γίνονται μέρος του προβλήματος. Η MINUSTAH άφησε πίσω της βαθιά δυσπιστία. Η MSS κινδυνεύει να πατήσει στο ίδιο κενό λογοδοσίας: νομιμοποίηση από έξω, περιορισμένη ικανότητα στο πεδίο, αβέβαιος έλεγχος όταν υπάρξουν καταγγελίες.

Η πίεση περνά πλέον και στα σύνορα. Η Δομινικανή Δημοκρατία αντιμετωπίζει την Αϊτή με δόγμα containment, δηλαδή αναχαίτισης της κρίσης πριν περάσει ανατολικά. Αυτό σημαίνει αυστηρότερη φύλαξη, απελάσεις και πίεση προς τη διεθνή κοινότητα να δράσει μέσα στην Αϊτή (MIREX, Diario Libre). Το Santo Domingo δεν βλέπει μόνο προσφυγικές ροές. Βλέπει πιθανή εξαγωγή βίας, λαθρεμπορίου και πολιτικής αποσταθεροποίησης. Οι επιστροφές σε μια χώρα που καταρρέει μεταθέτουν το βάρος στους πιο αδύναμους, αλλά η στρατηγική λογική της Δομινικανής Δημοκρατίας είναι καθαρή: κλείσιμο του ρήγματος πριν γίνει συνοριακή κρίση (EFE).

Μετά τις τελευταίες μάχες, πάνω από 5.300 άνθρωποι εκτοπίστηκαν, περίπου οι μισοί σε 12 πρόχειρους χώρους και οι υπόλοιποι σε οικογένειες που ήδη δεν αντέχουν άλλο βάρος (WTOP/AP, Xinhua). Ενώ η διεθνής συζήτηση εστιάζει στην αστυνόμευση των δρόμων, η ανοικοδόμηση του κράτους δεν υφίσταται ούτε στα χαρτιά. Για την προστασία από σεξουαλική βία είχαν καλυφθεί μόλις 1,2 εκατ. από τα 15 εκατ. δολάρια που χρειάζονταν, δηλαδή 8% (UN Web TV/Unifeed). Οι αποστολές ασφαλείας μπορούν να κρατήσουν έναν δρόμο για λίγες ώρες. Κράτος, όμως, δεν ξαναχτίζεται με 8% χρηματοδότηση.