Αιθιοπία: Η Αλαμάτα άλλαξε χέρια ξανά

Στις 28 Σεπτεμβρίου οι ομοσπονδιακές δυνάμεις της Αιθιοπίας μπήκαν στην Αλαμάτα, και η αντίπαλη πλευρά το επιβεβαίωσε: ο διοικητής του TPLF (Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο του Τιγκράι) Γκετατσέου Μπερχάνε είπε ότι οι μαχητές του αποσύρθηκαν στα γύρω βουνά (EFE). Η πόλη βρίσκεται στον νότιο δρόμο προς τη Μεκέλε, πρωτεύουσα του Τιγκράι, μέσα στην κοιλάδα Ράγια. Η συμφωνία ειρήνης της Πρετόριας, που τερμάτισε το 2022 τον πόλεμο στο Τιγκράι, δεν όρισε ποτέ σε ποιον ανήκει η Ράγια· η είσοδος στην Αλαμάτα ξαναβάζει το ερώτημα στο τραπέζι.

Τέσσερα χρόνια μετά εκείνη τη συμφωνία, η βόρεια Αιθιοπία ξαναπολεμά. Στις 23 Σεπτεμβρίου δυνάμεις του Τιγκράι κατέλαβαν αεροδρόμια σε Μεκέλε, Ακσούμ και Σιρέ (DW), και οι μάχες απλώθηκαν προς την Αφάρ (To Brief). Κάθε πλευρά υποστηρίζει ότι απλώς απαντά: η κυβέρνηση στις επιθέσεις του Τιγκράι, η ηγεσία του Τιγκράι σε ομοσπονδιακά πλήγματα με μη επανδρωμένα αεροσκάφη (BBC).

Δύο διπλωματικές πηγές είπαν στο Reuters ότι η Αλαμάτα έπεσε· μια τρίτη επιβεβαίωσε την είσοδο, όχι όμως τον πλήρη έλεγχο (Reuters). Την είσοδο είχε ανακοινώσει η Tigrai Peace Force, τιγκρινική οργάνωση που πολεμά στο πλευρό της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Η ACLED, οργάνωση που καταγράφει ένοπλες συγκρούσεις, επιβεβαίωσε τις αναφορές κατάληψης (AFP).

Γιατί μετρά ο δρόμος

Η Αλαμάτα κάθεται στην κοιλάδα Ράγια, λίγο πάνω από το όριο Τιγκράι-Αμχάρα, περίπου 15 χλμ. βόρεια του Κόμπο (DW). Η Μεκέλε απέχει περίπου 120 χλμ. βορειότερα (Reuters). Από αυτόν τον κόμβο περνά ο κύριος νότιος άξονας: στρατεύματα, τρόφιμα, καύσιμα. Όποιος τον κρατά αποκτά σημείο εισόδου προς το Τιγκράι και τον στερεί από τον αντίπαλο. Ανάμεσα όμως στην Αλαμάτα και τη Μεκέλε μεσολαβούν η Κορέμ και η Μαϊτσέου, και καμία επαλήθευση δεν δείχνει ότι πέρασαν σε ομοσπονδιακά χέρια.

Η πόλη έχει ξαναλλάξει χέρια. Ομοσπονδιακές δυνάμεις είχαν μπει εκεί το 2020 και, μετά την αποχώρησή τους τον Ιανουάριο του 2026, την ξαναπήραν δυνάμεις πιστές στο TPLF (Al Jazeera).

Ο λόγος είναι η ίδια η Ράγια. Η κοιλάδα εκτείνεται εκατέρωθεν του διοικητικού ορίου: το κομμάτι της Αλαμάτα υπαγόταν στο Τιγκράι, το νοτιότερο κομμάτι στην Αμχάρα. Η τιγκρινική πλευρά στηρίζεται στην περιφερειακή υπαγωγή των αρχών της δεκαετίας του 1990 και στο δικαίωμα επιστροφής των εκτοπισμένων. Η αμχαρική επικαλείται την παλαιότερη διοικητική υπαγωγή και μαρτυρίες κατοίκων που ζητούν ένταξη στην Αμχάρα. Οι μαρτυρίες αυτές δεν εκφράζουν αναγκαστικά όλο τον πληθυσμό (AFP).

Τι άφησε ανοιχτό η Πρετόρια

Η συμφωνία της 2ας Νοεμβρίου 2022 προβλέπει μόνιμη παύση εχθροπραξιών και απαγορεύει στο TPLF νέα στρατολόγηση (συμφωνία). Για τα αμφισβητούμενα εδάφη, όμως, παραπέμπει απλώς στο Σύνταγμα, χωρίς να κατονομάζει την Αλαμάτα ή τη Ράγια. Ούτε ο αφοπλισμός ολοκληρώθηκε: μελέτη του Ιουλίου 2026 υπολόγισε ότι μόλις 63.000 από 274.000 εγγεγραμμένους μαχητές, λιγότεροι από ένας στους τέσσερις, είχαν περάσει από τη διαδικασία (SWP).

Η συμφωνία ήταν επιπλέον διμερής· οι ένοπλοι της Αμχάρα και η Ερυθραία δεν την υπέγραψαν. Στις 20 Σεπτεμβρίου το TPLF συμμάχησε με έξι ακόμη ένοπλες οργανώσεις που δηλώνουν ότι θέλουν την ανατροπή του πρωθυπουργού Άμπι Άχμεντ (Al Jazeera). Το πλαίσιο της Πρετόριας σχεδιάστηκε για δύο αντιπάλους· το πεδίο σήμερα έχει περισσότερους.

Νέα κατάπαυση πυρός μετά την Αλαμάτα δεν έχει τεκμηριωθεί. Η Αφρικανική Ένωση, που είχε μεσολαβήσει το 2022, ζήτησε αποκλιμάκωση ήδη στις 23 Σεπτεμβρίου, με έκκληση του προέδρου της Επιτροπής της, Μαχμούντ Αλί Γιουσούφ. Ο ίδιος ανέθεσε στον μεσολαβητή της τότε συμφωνίας, Ολουσεγκούν Ομπασάντζο, να έρθει επειγόντως σε επαφή με τις πλευρές (Αφρικανική Ένωση).

Το ανθρώπινο κόστος

Τα νοσοκομεία στο νότιο μέτωπο είχαν δει τη μάχη πριν από τους χάρτες. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα κατέγραψαν ότι οι εισαγωγές τραυματιών πολέμου σε Κορέμ και Αλαμάτα ανέβηκαν από περίπου 180 σε πάνω από 420 μέσα σε τέσσερις ημέρες, από 22 έως 25 Σεπτεμβρίου (MSF). Ο αριθμός, υπερδιπλάσιος, αφορά μαζί τα δύο νοσοκομεία και δεν ξεχωρίζει αμάχους από μαχητές. Η οργάνωση ανέστειλε τη δική της δραστηριότητα στο νοσοκομείο της Αλαμάτα λόγω ανασφάλειας.

Ο Ερυθρός Σταυρός μετέφερε στις 28 Σεπτεμβρίου 161 ανθρώπους, όμως από τη Μεκέλε, όχι από την Αλαμάτα, και κυρίως ομοσπονδιακό προσωπικό με τους συγγενείς του (αναφορά εκκένωσης). Ξεχωριστός απολογισμός για τους αμάχους της ίδιας της πόλης δεν έχει δημοσιοποιηθεί, με τις τηλεπικοινωνίες να παραμένουν διακεκομμένες.

Η Αλαμάτα άλλαξε χέρια· η Ράγια δεν απέκτησε κύριο, γιατί η Πρετόρια δεν όρισε ποτέ ποιος τη διοικεί. Ο διαρκής έλεγχος της πόλης και του δρόμου προς τη Μεκέλε δεν έχει ακόμη επαληθευτεί, και οι μαχητές που έφυγαν περιμένουν στα βουνά γύρω της.