Αγρότες και κτηνοτρόφοι κλιμακώνουν τις κινητοποιήσεις με μπλόκα σε όλη τη χώρα

Οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι αποφάσισαν στη Νίκαια της Λάρισας να βγάλουν τα τρακτέρ στους δρόμους και να στήσουν μπλόκα σε εθνικές οδούς, λιμάνια και τελωνεία στο διάστημα 30 Νοεμβρίου έως 5 Δεκεμβρίου. Στόχος, όπως το έθεσε ο Ρίζος Μαρούδας, «ένα πανθεσσαλικό μπλόκο στη Νίκαια απέναντι στον κοινό αντίπαλο», δηλαδή το κόστος παραγωγής που τρώει το εισόδημα και ένα σύστημα τιμών που αφήνει στον παραγωγό το μικρότερο κομμάτι από το «ευρώ του ραφιού» (https://www.kathimerini.gr/society/563937289/mploka-apo-30-noemvrioy-apofasisan-oi-agrotes-kinitopoiiseis-kai-se-limania/). Η απόφαση δείχνει κλιμάκωση και φέρνει πιέσεις στην κυβέρνηση, που επιχειρεί να εκτονώσει την ένταση με την επίσπευση πληρωμών της βασικής ενίσχυσης της ΚΑΠ (Κοινή Αγροτική Πολιτική) και αποζημιώσεων του ΕΛΓΑ, αλλά και με τεχνικές λύσεις για ακριβά καύσιμα και ρεύμα.

Γιατί να νοιαστούμε; Διότι αυτό δεν είναι «τοπικό» θέμα. Το κόστος καυσίμων, ρεύματος, λιπασμάτων και ζωοτροφών διαπερνά όλη την αλυσίδα τροφίμων. Αν οι αγρότες πιέζονται, είτε τα ράφια θα ακριβύνουν είτε θα μειωθεί η εγχώρια παραγωγή. Αν οι δρόμοι κλείσουν, η εφοδιαστική αλυσίδα θα μπουκώσει, η ακρίβεια θα κρατήσει παραπάνω και οι μικρές επιχειρήσεις θα χάσουν πωλήσεις. Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η κυβέρνηση υπόσχεται προκαταβολή της βασικής ενίσχυσης γύρω στις 28 Νοεμβρίου, κάτι που μπορεί να αλλάξει το κλίμα την τελευταία στιγμή (https://pressing.gr/oikonomia/opekepe-pote-erchetai-i-pliromi-gia-tin-prokatavoli-tis-vasikis-enischysis-etous-2025/, https://www.lifo.gr/now/greece/agrotes-proaniggeilan-mploka-apo-tis-30-noembrioy-sti-hora).

Τι ζητούν και πώς φτάσαμε εδώ

Ο πυρήνας των αιτημάτων είναι απλός, αλλά βαρύς:

• Μείωση του κόστους παραγωγής, δηλαδή ρεύμα, αγροτικό ντίζελ, λιπάσματα, ζωοτροφές, νερό. Αυτά είναι τα «καύσιμα» της παραγωγής. Όταν ανεβαίνουν, ο παραγωγός πληρώνει περισσότερο για να βγάλει το ίδιο προϊόν.
• Δίκαιη τιμή παραγωγού σε σχέση με την τελική τιμή στο ράφι. Η farm-gate price (τιμή παραγωγού) είναι αυτό που εισπράττει ο παραγωγός στην «πόρτα του αγροκτήματος», πριν από μεταφορές, αποθήκευση, μεταποίηση, χονδρική, λιανική και φόρους. Όταν η απόσταση από το ράφι ανοίγει, κάποιος ενδιάμεσος κρατά μεγαλύτερο μερίδιο.
• Ταχύτερες πληρωμές από την ΚΑΠ. Η «βασική ενίσχυση» (BISS στο νέο πλαίσιο της ΚΑΠ) είναι η σταθερή, ετήσια ενίσχυση ανά εκτάριο στους δικαιούχους, που συνήθως καταβάλλεται σε δύο δόσεις, προκαταβολή το φθινόπωρο και εκκαθάριση Δεκέμβριο.
• Αποζημιώσεις από τον ΕΛΓΑ για ζημιές, ιδίως για την ευλογιά στην αιγοπροβατοτροφία. Ο ΕΛΓΑ είναι ο δημόσιος φορέας ασφάλισης παραγωγής που αποζημιώνει μετά από εκτιμήσεις.

Το 2025 πρόσθεσε δύο βαριά «σοκ». Πρώτον, υγειονομικό: η επιζωοτία ευλογιάς στα αιγοπρόβατα προκάλεσε αναγκαστικές θανατώσεις εκατοντάδων χιλιάδων ζώων. Τον Νοέμβριο ανακοινώθηκαν 1.702 επιβεβαιωμένα κρούσματα και 417.365 θανατώσεις, ενώ η Κομισιόν παράτεινε έως 31 Δεκεμβρίου 2025 την απαγόρευση εξαγωγών αιγοπροβάτων από την Ελλάδα, πλήττοντας άμεσα τα έσοδα του κλάδου (https://www.ellinasagrotis.gr/ktinotrofia/768346/eylogia-pano-apo-1700-kroysmata-kai-417-000-thanatoseis-oi-20-protaseis-tis-epistimonikis-epitropis/, https://www.ellinasagrotis.gr/ktinotrofia/765366/eos-tis-31-12-2025-i-ellada-apagoreyetai-na-exagei-aigoprovata-logo-eylogias/). Δεύτερον, θεσμικό: οι καθυστερήσεις στους ελέγχους του ΟΠΕΚΕΠΕ (ο οργανισμός που πληρώνει τις ενισχύσεις) κράτησαν σε αγωνία τους δικαιούχους. Η Κομισιόν από τον Σεπτέμβριο ζητούσε επικαιροποιημένο σχέδιο δράσης, με προειδοποίηση για πιθανή αναστολή χρηματοδότησης, ενώ η κυβέρνηση κατέθεσε και έλαβε έγκριση για το Action Plan 2 ώστε να ξεμπλοκάρουν οι πληρωμές (https://gr.euronews.com/my-europe/2025/09/19/komision-prothesmia-oktobrioy-ellada-opekepe, https://www.in.gr/2025/11/20/economy/agro-in/opekepe-egkrithike-action-plan-2-kai-apeleytheronontai-oi-pliromes-ton-agroton-asafes-akrives-xronodiagramma/).

Υπάρχει, βεβαίως, και το ταμειακό σκέλος. Στις 15 Οκτωβρίου ξεκίνησαν πληρωμές πολλών κατηγοριών, με 61,41 εκατ. ευρώ σε 157.737 δικαιούχους την ίδια μέρα και αθροιστικά 153 εκατ. από 1 Σεπτεμβρίου, ενώ έχει ανακοινωθεί «υβριδικό» σύστημα πληρωμών για το 2025, με στόχο σταθερότητα και ταχύτερες ροές (https://www.in.gr/2025/10/15/economy/agro-in/opekepe-ksekinise-pliromi-ton-agroton-ypsous-153-ekat-eyro-oi-dikaiouxoi/, https://www.pagenews.gr/2025/11/09/plus/agriculture/agrotikes-epidotiseis-to-2025-ybridiko-systima-to-2026-pliris-psifiaki-epanastasi/). Κατά τις κυβερνητικές δηλώσεις, η προκαταβολή της βασικής ενίσχυσης αναμενόταν γύρω στις 28 Νοεμβρίου, υπό την προϋπόθεση ολοκλήρωσης των ελέγχων. Αν αυτό γίνει, θα μπει ρευστότητα στην ύπαιθρο πριν στηθούν όλα τα μπλόκα (https://pressing.gr/oikonomia/opekepe-pote-erchetai-i-pliromi-gia-tin-prokatavoli-tis-vasikis-enischysis-etous-2025/).

Τι δείχνουν τα δεδομένα: κόστος, τιμές και «ευρώ του ραφιού»

Ας ξεκινήσουμε από το δομικό κόστος. Ο Γενικός Δείκτης Κόστους Συντελεστών στη γεωργία (εργασία, ενοίκια γης, κεφάλαιο) αυξήθηκε περίπου 34% ονομαστικά από το 2019 έως το 2024, με την εργασία να γράφει άνοδο περίπου 51% στην ίδια βάση μέτρησης. Με άλλα λόγια, το μόνιμο, «σταθερό» κόστος λειτουργίας έχει ανέβει σκαλοπάτι και δεν γυρίζει εύκολα πίσω, ακόμη κι όταν αποκλιμακώνονται οι προσωρινές εισροές όπως ενέργεια ή λιπάσματα (https://www.statistics.gr/en/statistics?_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_documentID=567007&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_javax.faces.resource=document&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_ln=downloadResources&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_locale=en&p_p_cacheability=cacheLevelPage&p_p_col_count=4&p_p_col_id=column-2&p_p_col_pos=1&p_p_id=documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN&p_p_lifecycle=2&p_p_mode=view&p_p_state=normal).

Τι συνέβη στις farm-gate τιμές; Στο γάλα, ενδεικτικά, η μέση τιμή παραγωγού για αγελαδινό το πρώτο τρίμηνο του 2025 ήταν περίπου 0,54 ευρώ το κιλό (ελαφρώς υψηλότερη από το α΄ τρίμηνο 2024), ενώ στο πρόβειο μειώθηκε στα 1,38 ευρώ το κιλό από μέση τιμή 1,44 ευρώ το 2024. Δηλαδή σε αρχή 2025 οι κτηνοτρόφοι ξεκίνησαν με υποχώρηση στην αιγοπροβατοτροφία, ενώ αντιμετώπιζαν και τις συνέπειες της ευλογιάς (https://www.milletnews.com/greece/price-drop-in-sheep-and-goat-milk-stability-in-cow-milk-amid-declining-number-of-producers?utm_source=openai). Στο σύνολο των τιμών παραγωγού αγροτικών προϊόντων, η Ελλάδα κατέγραψε το α΄ τρίμηνο 2025 πτώση περίπου 7% σε ετήσια βάση και σχεδόν μηδενική μεταβολή στο β΄ τρίμηνο, όταν πολλές χώρες της ΕΕ είδαν αυξήσεις. Αυτό σημαίνει ότι ο παραγωγός εδώ δεν κατάφερε να μετακυλίσει το κόστος όσο αλλού, την ώρα που τα ράφια δεν έπεσαν αναλόγως (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250612-2?utm_source=openai).

Πού πηγαίνει, λοιπόν, το «ευρώ του καταναλωτή»; Η απάντηση διαφέρει ανά προϊόν:

• Στη φέτα ΠΟΠ, το γάλα είναι καθοριστικό κόστος. Για να παραχθεί 1 κιλό φέτας χρειάζονται περίπου 4 κιλά αιγοπρόβειο γάλα. Με farm-gate για πρόβειο ~1,38 €/κιλό το α΄ τρίμηνο 2025, το κόστος πρώτης ύλης ανά κιλό φέτας είναι γύρω στα 5,5 ευρώ. Στις τιμές λιανικής, η Επιτροπή Ανταγωνισμού, χαρτογραφώντας την αγορά φέτας σε 11 αλυσίδες που καλύπτουν πάνω από το 95% του οργανωμένου λιανεμπορίου, κατέγραψε εύρος καθαρών τιμών (χωρίς ΦΠΑ) περίπου 7,2 έως 9,4 ευρώ για ιδιωτικής ετικέτας και γύρω στα 13 ευρώ για επώνυμα. Άρα το «μερίδιο παραγωγού» στο καθαρό ράφι κυμαίνεται περίπου από 65% στις χαμηλές τιμές ιδιωτικής ετικέτας έως γύρω στο 42% στα επώνυμα. Το υπόλοιπο ανήκει στη μεταποίηση, τη χονδρική, τα logistics και τη λιανική. Μάλιστα, όταν η τιμή γάλακτος υποχωρεί και το ράφι δεν ακολουθεί, το μερίδιο «κάτω από τον παραγωγό» αυξάνεται (https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-feta-cheese-market.html).

• Στο χοιρινό, η εξίσωση είναι διαφορετική. Με τιμή σφαγίου γύρω στα 2,0 με 2,1 ευρώ το κιλό, και τεχνική απόδοση κοπής περίπου 75%, το κόστος πρώτης ύλης στο τελικό λιανικό τεμάχιο βγαίνει περίπου 2,7 με 2,8 ευρώ το κιλό. Αν η καθαρή τιμή ραφιού παίζει στην περιοχή 7,5 έως 9,0 ευρώ, το μερίδιο του παραγωγού στο καθαρό ράφι είναι περίπου 30 με 38%. Άρα εδώ συνήθως 6 στα 10 καθαρά ευρώ τα κρατά η αλυσίδα κάτω από τον παραγωγό, δηλαδή σφαγεία, τεμαχιστήρια, χονδρική, λιανική.

• Στο ψωμί, το σιτάρι έχει δομικά μικρό μερίδιο. Σε ευρωπαϊκές αναλύσεις, όπως του γαλλικού Παρατηρητηρίου Τιμών και Περιθωρίων, το σιτάρι εξηγεί συχνά μονοψήφιες με χαμηλά διψήφιες ποσοστιαίες μονάδες της καθαρής τιμής ενός λευκού ψωμιού 1 κιλού, διότι η αξία προστίθεται σε άλεση, ενέργεια, εργασία και λειτουργικά κόστη αρτοποιίας. Γι' αυτό και μεγάλες διακυμάνσεις στην farm-gate τιμή του σιταριού δεν μεταφράζονται ανάλογα στο ράφι (https://observatoire-prixmarges.franceagrimer.fr/sites/default/files/PDF/rapport_complet_ofpm_2024_internet_v11_0.pdf).

• Σε οπωροκηπευτικά όπως ντομάτα ή πατάτα, η εποχικότητα και τα logistics (ψυκτικές αλυσίδες, απώλειες, μεταφορές) εξηγούν μεγάλο μέρος του «κενού» από τον παραγωγό στο ράφι. Το 2025, με τις τιμές παραγωγού στην Ελλάδα να μένουν υποτονικές σε σχέση με άλλες χώρες, είναι λογικό να βλέπουμε το «κάτω από τον παραγωγό» να κρατά μεγαλύτερο μερίδιο, εφόσον το ράφι δεν αποκλιμακώθηκε αναλόγως (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250612-2?utm_source=openai).

Η εικόνα συμπληρώνεται από τη δομή της αγοράς. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού καταγράφει υψηλή αγοραστική δύναμη λίγων μεγάλων αλυσίδων λιανικής, που ελέγχουν πάνω από το 95% του οργανωμένου καναλιού, και διαφορές στο πόσο γρήγορα περνούν τις αυξήσεις ή τις μειώσεις κόστους στους καταναλωτές. Στη φέτα ειδικά, παρότι οι προμηθευτές είναι πολλοί (περίπου 150) και οι δείκτες συγκέντρωσης χαμηλοί, η διαπραγματευτική ισχύς των μεγάλων λιανεμπόρων παραμένει καταλύτης για το πού θα «κάτσει» το περιθώριο (https://epant.gr/files/2021/supermarkets/exec_sum_supermarkets_final_en.pdf, https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-feta-cheese-market.html). Στις ζωοτροφές, που είναι έως και 75% του κόστους εκτροφής, το μερίδιο λίγων ισχυρών παικτών είναι σημαντικό, κάτι που επηρεάζει άμεσα το τελικό κόστος γάλακτος και κρέατος (https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-animal-feed-market.html).

Τα 9 πλαίσια, χωρίς θεωρίες

1. Νομισματική πολιτική. Η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) καθορίζει τα επιτόκια στην ευρωζώνη. Όταν τα επιτόκια είναι υψηλά, τα δάνεια ακριβαίνουν. Αυτό για τον αγρότη σημαίνει πιο ακριβό κεφάλαιο κίνησης και δυσκολότερη χρηματοδότηση αποθεμάτων, ενώ για τις επιχειρήσεις τροφίμων «σφίγγουν» οι όροι πίστωσης. Ένα στεγαστικό 100.000 ευρώ μπορεί να γίνει 50 ευρώ τον μήνα ακριβότερο ανά ποσοστιαία μονάδα επιτοκίου, άρα ένα νοικοκυριό κόβει από το καλάθι, όχι από το δάνειο. Αυτό μειώνει πωλήσεις σε όλη την αλυσίδα.

2. Δημοσιονομική πολιτική. Η Ελλάδα έχει υψηλό χρέος και στοχεύει πρωτογενές πλεόνασμα περίπου 2,4 με 2,5% του ΑΕΠ. Κάθε 100 εκατ. ευρώ καθαρής δαπάνης ροκανίζει περίπου 0,04 με 0,05 ποσοστιαίες μονάδες του πρωτογενούς πλεονάσματος. Άρα τα μέτρα για αγροτικό ντίζελ, ρεύμα ή αποζημιώσεις πρέπει να είναι στοχευμένα και με ημερομηνία λήξης. Η καλή είδηση είναι ότι η ΚΑΠ χρηματοδοτείται κατά βάση από την ΕΕ, οπότε η επίσπευση των πληρωμών δεν επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό. Η έγκριση του Action Plan 2 από την Κομισιόν ανοίγει τον δρόμο για προκαταβολές, κάτι που μειώνει την πίεση για νέες εθνικές δαπάνες (https://www.in.gr/2025/11/20/economy/agro-in/opekepe-egkrithike-action-plan-2-kai-apeleytheronontai-oi-pliromes-ton-agroton-asafes-akrives-xronodiagramma/, https://www.in.gr/2025/10/15/economy/agro-in/opekepe-ksekinise-pliromi-ton-agroton-ypsous-153-ekat-eyro-oi-dikaiouxoi/).

3. Εμπόριο και εφοδιαστικές αλυσίδες. Η Ελλάδα εισάγει μεγάλο μέρος ενέργειας, λιπασμάτων και ζωοτροφών. Όταν ανεβαίνουν τα διεθνή καύσιμα ή το δολάριο, το ντίζελ και οι εισαγόμενες πρώτες ύλες ακριβαίνουν. Τα μπλόκα επιβαρύνουν άμεσα τα logistics: καθυστερήσεις, επιπλέον κόστος μεταφοράς, απώλειες σε φρέσκα προϊόντα. Αν επεκταθούν σε λιμάνια και τελωνεία, θα δούμε ζημιές σε εξαγωγές και εισαγωγές, έστω πρόσκαιρα (https://www.kathimerini.gr/society/563937289/mploka-apo-30-noemvrioy-apofasisan-oi-agrotes-kinitopoiiseis-kai-se-limania/, https://www.lifo.gr/now/greece/agrotes-proaniggeilan-mploka-apo-tis-30-noembrioy-sti-hora).

4. Τράπεζες. Οι τράπεζες είναι ο μηχανισμός ρευστότητας. Η ελληνική τραπεζική αγορά έχει βελτιωθεί, αλλά οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις συχνά δεν έχουν επαρκή εξασφάλιση ή σταθερές ταμειακές ροές. Οι καθυστερήσεις σε ΚΑΠ/ΕΛΓΑ επιδεινώνουν την εικόνα, διότι στερούν «σίγουρα» έσοδα που χρησιμοποιούνται ως εξασφάλιση. Η έγκαιρη εκταμίευση μειώνει τον κίνδυνο και το κόστος δανεισμού.

5. Ανισότητα. Το ερώτημα «ποιος κρατά το μεγαλύτερο κομμάτι από το ευρώ του ραφιού» δεν είναι ρητορικό. Τα δεδομένα δείχνουν ότι στη φέτα, όταν πέφτει η τιμή του γάλακτος και το ράφι δεν ακολουθεί, το πρόσθετο περιθώριο πάει στους επόμενους κρίκους. Στο χοιρινό, δομικά ο παραγωγός παίρνει περίπου το ένα τρίτο του καθαρού ευρώ, ενώ στο ψωμί η πρώτη ύλη έχει μικρό μερίδιο. Άρα ο κίνδυνος «απληστίας» δεν είναι ίδιος παντού. Χρειάζεται προϊόν-προς-προϊόν ανάλυση (https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-feta-cheese-market.html, https://epant.gr/files/2021/supermarkets/exec_sum_supermarkets_final_en.pdf, https://observatoire-prixmarges.franceagrimer.fr/sites/default/files/PDF/rapport_complet_ofpm_2024_internet_v11_0.pdf).

6. Αγορές vs πραγματική οικονομία. Το γεγονός ότι ο δείκτης τροφίμων στον πληθωρισμό μπορεί να αποκλιμακώνεται δεν σημαίνει ότι ο παραγωγός τα βγάζει πέρα. Ειδικά το 2025, με farm-gate τιμές υποτονικές στην Ελλάδα σε σύγκριση με την υπόλοιπη ΕΕ, το άλμα του σταθερού κόστους δεν έχει εξισορροπηθεί (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250612-2?utm_source=openai, https://www.statistics.gr/en/statistics?_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_documentID=567007&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_javax.faces.resource=document&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_ln=downloadResources&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_locale=en&p_p_cacheability=cacheLevelPage&p_p_col_count=4&p_p_col_id=column-2&p_p_col_pos=1&p_p_id=documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN&p_p_lifecycle=2&p_p_mode=view&p_p_state=normal).

7. Συναλλαγματικές ισοτιμίες. Οι περισσότερες διεθνείς εισροές (πετρέλαιο, λιπάσματα, ζωοτροφές) τιμολογούνται σε δολάρια. Αν το ευρώ υποχωρεί, οι εισαγωγές μας ακριβαίνουν σε ευρώ. Αυτό αγγίζει αμέσως το αγροτικό ντίζελ και τα εργοστασιακά λιπάσματα.

8. Μοντέλο ανάπτυξης. Η γεωργία και κτηνοτροφία δεν είναι ο μεγαλύτερος κλάδος του ΑΕΠ, αλλά είναι κρίσιμος για την ανεργία και το εισόδημα στην περιφέρεια. Και είναι στρατηγικός για την επισιτιστική ασφάλεια και το εμπορικό ισοζύγιο. Η «μονοκαλλιέργεια» του τουρισμού δεν αρκεί. Η Ελλάδα χρειάζεται παραγωγή με προστιθέμενη αξία (τυποποίηση, συμβολαιακή γεωργία, εξαγωγές ποιότητας), όχι απλώς αύξηση επιδοτήσεων.

9. Γραμματισμός στα δεδομένα. Εδώ χρειάζεται καθαρό μυαλό: άλλο ονομαστικές τιμές, άλλο πραγματικές (αφαιρώντας τον πληθωρισμό). Άλλο μέσος όρος, άλλο διάμεσος. Στα οπωροκηπευτικά υπάρχει έντονη εποχικότητα. Και η τιμή «επώνυμο vs ιδιωτική ετικέτα» αλλάζει πλήρως το μερίδιο των κρίκων.

Ποιος πληρώνει; Ποιος κερδίζει;

• Σήμερα πληρώνει κυρίως ο παραγωγός. Οι τιμές παραγωγού στην Ελλάδα το πρώτο εξάμηνο του 2025 ήταν στάσιμες ή πτωτικές σε σχέση με πέρυσι, την ώρα που το σταθερό κόστος λειτουργίας έχει ανέβει κατά μία τάξη μεγέθους από το 2019. Αν το ράφι δεν πέσει αναλόγως, τότε το πρόσθετο «ευρώ» πηγαίνει στην αλυσίδα μετά τον παραγωγό (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250612-2?utm_source=openai, https://www.statistics.gr/en/statistics?_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_documentID=567007&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_javax.faces.resource=document&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_ln=downloadResources&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_locale=en&p_p_cacheability=cacheLevelPage&p_p_col_count=4&p_p_col_id=column-2&p_p_col_pos=1&p_p_id=documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN&p_p_lifecycle=2&p_p_mode=view&p_p_state=normal).

• Στη φέτα, οι ιδιωτικές ετικέτες απορροφούν περισσότερο το κόστος πρώτης ύλης στο τελικό ευρώ, άρα όταν πέφτει το farm-gate το όφελος είτε μένει λίγο στη λιανική είτε μοιράζεται σε μεγαλύτερο βαθμό με τον καταναλωτή. Στα επώνυμα, μεγαλύτερο μέρος της διαφοράς μένει στο «downstream» περιθώριο (https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-feta-cheese-market.html).

• Στο χοιρινό, συνήθως 6 στα 10 καθαρά ευρώ στέκονται κάτω από τον παραγωγό. Άρα αν ο παραγωγός πιεστεί, το ράφι δεν θα πέσει αυτόματα. Θέλει διαπραγμάτευση και εποπτεία.

• Στις ζωοτροφές, όπου λίγοι παίκτες κρατούν κρίσιμο μερίδιο, κάθε άνοδος στην πρώτη ύλη πολλαπλασιάζεται στο κόστος γάλακτος ή κρέατος. Εκεί «ποιος πληρώνει» είναι ο κτηνοτρόφος και τελικά ο καταναλωτής, εφόσον το ράφι ακολουθήσει (https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-animal-feed-market.html).

• Με τα μπλόκα, οι άμεσες απώλειες θα τις πληρώσουν οι μικρές επιχειρήσεις της περιφέρειας και οι καταναλωτές σε φρέσκα προϊόντα. Αν κρατήσουν μέρες, θα δούμε ελλείψεις, κυρίως σε άκρως ευπαθή, και «έξτρα» κόστη μεταφοράς που θα μετακυλιστούν.

Τι μπορεί να κάνει ρεαλιστικά η κυβέρνηση τώρα

Πρώτον, να εξασφαλίσει ροή ρευστότητας. Η έγκριση του Action Plan 2 από την Κομισιόν ανοίγει τον δρόμο για προκαταβολή της βασικής ενίσχυσης εντός περίπου 10 ημερών από την ανακοίνωση. Αν οι πληρωμές τρέξουν ως τις 28 Νοεμβρίου, ενισχύονται οι πιθανότητες αποσυμπίεσης πριν τα μπλόκα κορυφώσουν (https://www.in.gr/2025/11/20/economy/agro-in/opekepe-egkrithike-action-plan-2-kai-apeleytheronontai-oi-pliromes-ton-agroton-asafes-akrives-xronodiagramma/, https://pressing.gr/oikonomia/opekepe-pote-erchetai-i-pliromi-gia-tin-prokatavoli-tis-vasikis-enischysis-etous-2025/). Οι πρώτες εκταμιεύσεις του Οκτωβρίου δείχνουν ότι ο ΟΠΕΚΕΠΕ επανέρχεται σε ρυθμό (https://www.in.gr/2025/10/15/economy/agro-in/opekepe-ksekinise-pliromi-ton-agroton-ypsous-153-ekat-eyro-oi-dikaiouxoi/).

Δεύτερον, να ανακουφίσει στοχευμένα το κόστος:

• Αγροτικό ντίζελ. Υπάρχουν δύο τρόποι: επιστροφή του ΕΦΚ (ειδικού φόρου κατανάλωσης) στους δικαιούχους με ηλεκτρονική διασταύρωση παραστατικών ή εφαρμογή μειωμένου συντελεστή «στην αντλία» για ποσότητες αγροτικής χρήσης. Σε ελληνικές κλίμακες, ένα ενισχυμένο σχήμα επιστροφής θα κόστιζε τάξης μεγέθους 110 έως 130 εκατ. ευρώ το 12μηνο, ενώ το «στην αντλία» μπορεί να έχει παρόμοιο ή λίγο υψηλότερο αποτύπωμα, ανάλογα με τους ελέγχους. Το κρίσιμο είναι να υπάρχει πλαφόν ανά εκμετάλλευση ή ανά ΑΦΜ, ώστε να μην απορροφήσει δυσανάλογο μερίδιο το κορυφαίο 10% των μεγαλύτερων εκμεταλλεύσεων. Έτσι περιορίζεται ο δημοσιονομικός λογαριασμός και αυξάνεται η δικαιοσύνη της παρέμβασης.

• Αγροτικό ρεύμα. Μια οριζόντια επιδότηση 20 έως 40 ευρώ ανά MWh για παροχές αγροτικής χρήσης θα κόστιζε τάξης 40 έως 120 εκατ. ευρώ το 12μηνο (ανάλογα με την κατανάλωση), εφόσον οριστεί όριο ισχύος και ανώτατο ποσό ανά ΑΦΜ ώστε να μη «ρουφήξουν» τη βοήθεια οι μεγάλες ενεργοβόρες εγκαταστάσεις. Μπορεί να υπάρξει ειδικό κανάλι για ΤΟΕΒ (αρδευτικούς οργανισμούς) με διαγωνιστική αγορά ρεύματος και οροφή τιμής.

• ΕΛΓΑ και ζωονόσοι. Για την ευλογιά, οι αποζημιώσεις είναι κρίσιμες και επείγουσες. Το εύρος των θανατώσεων δείχνει το μέγεθος του προβλήματος και το κόστος κεφαλαίου που χάνεται. Οι πληρωμές πρέπει να «τρέξουν» ταυτόχρονα με μέτρα βιοασφάλειας και την επιστροφή ζώων στην παραγωγή. Τα επίσημα στοιχεία για την επιζωοτία αποτυπώνουν την κλίμακα της καταστροφής (https://www.cnn.gr/perivallon/story/503652/eylogia-provaton-arxisan-oi-syllipseis-gia-paraviasi-ton-metron-vioasfaleias, https://www.ellinasagrotis.gr/ktinotrofia/768346/eylogia-pano-apo-1700-kroysmata-kai-417-000-thanatoseis-oi-20-protaseis-tis-epistimonikis-epitropis/).

Αυτά τα μέτρα είναι δημοσιονομικά διαχειρίσιμα αν οριστούν ως έκτακτα, στοχευμένα και με σαφή ημερομηνία λήξης. Με ένα πακέτο 180 έως 300 εκατ. ευρώ το 12μηνο, ο αντίκτυπος στο πρωτογενές πλεόνασμα είναι της τάξης 0,08 έως 0,13 ποσοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ. Το «κλειδί» είναι να χρηματοδοτηθεί με μερική ανακατανομή δαπανών ή με υπεραπόδοση εσόδων, όχι με μόνιμη διεύρυνση.

Τρίτον, να χτίσει διαφάνεια στην αλυσίδα τιμών. Η χαρτογράφηση της Επιτροπής Ανταγωνισμού στη φέτα έδειξε πόσο χρήσιμο είναι ένα «Παρατηρητήριο Τιμών και Περιθωρίων» που σπάει το ευρώ του ραφιού σε παραγωγό, μεταποίηση, logistics, λιανική, προϊόν-προς-προϊόν. Αν αυτό γίνει μηνιαίο και για βασικές αλυσίδες (γάλα/τυρί, κρέας, ψωμί/ζυμαρικά, 5 με 7 κύρια οπωροκηπευτικά), θα μπει τάξη στο ποιος κερδίζει και πού χωράει πολιτική παρέμβαση χωρίς στρεβλώσεις (https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-feta-cheese-market.html, https://epant.gr/files/2021/supermarkets/exec_sum_supermarkets_final_en.pdf).

Τέταρτον, να αποκαταστήσει εμπιστοσύνη στους θεσμούς πληρωμών. Η περιπέτεια με τον ΟΠΕΚΕΠΕ δεν πρέπει να ξανασυμβεί. Η Κομισιόν είχε προειδοποιήσει με σκληρό τρόπο τον Σεπτέμβριο. Η έγκριση του σχεδίου δράσης είναι ευκαιρία για νέα αρχή, με πλήρως ψηφιακό σύστημα και διαφάνεια σε χρονοδιαγράμματα. Το «υβριδικό» μοντέλο πληρωμών του 2025 πρέπει να κριθεί από ένα κριτήριο: φτάνουν τα χρήματα έγκαιρα στον δικαιούχο; (https://gr.euronews.com/my-europe/2025/09/19/komision-prothesmia-oktobrioy-ellada-opekepe, https://www.in.gr/2025/11/20/economy/agro-in/opekepe-egkrithike-action-plan-2-kai-apeleytheronontai-oi-pliromes-ton-agroton-asafes-akrives-xronodiagramma/, https://www.pagenews.gr/2025/11/09/plus/agriculture/agrotikes-epidotiseis-to-2025-ybridiko-systima-to-2026-pliris-psifiaki-epanastasi/).

Ελληνική διάσταση: οικονομικά ρίσκα και καθημερινότητα

• Πληθωρισμός τροφίμων. Αν τα μπλόκα επεκταθούν, οι καθυστερήσεις διανομής θα κρατήσουν ψηλές τις τιμές σε ευπαθή προϊόντα, έστω προσωρινά. Αυτό πληγώνει δυσανάλογα τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα, διότι ξοδεύουν μεγαλύτερο ποσοστό σε τρόφιμα.

• Τουρισμός και λιμάνια. Αποκλεισμοί σε λιμάνια και τελωνεία θα δημιουργήσουν τοπικά προβλήματα σε logistics, χωρίς να πλήξουν δομικά τη ναυτιλία. Αλλά αν συμπέσουν με κρίσιμες εξαγωγικές ροές αγροτικών προϊόντων, θα προκαλέσουν απώλειες πωλήσεων (https://www.kathimerini.gr/society/563937289/mploka-apo-30-noemvrioy-apofasisan-oi-agrotes-kinitopoiiseis-kai-se-limania/).

• Δημοσιονομικό και spreads. Η αντίδραση των αγορών στοχεύει τη συνολική αξιοπιστία. Ένα μικρό, στοχευμένο πακέτο δεν αλλάζει την εικόνα. Αν όμως δούμε γενικευμένες οριζόντιες επιδοτήσεις χωρίς ημερομηνία λήξης, θα υπάρξει ερώτημα για την πορεία του πρωτογενούς.

• Συναλλαγματικό. Ισχυρό δολάριο σημαίνει ακριβότερο αγροτικό ντίζελ και εισαγόμενα λιπάσματα σε όρους ευρώ. Αυτό επιτείνει την ανάγκη στοχευμένων παρεμβάσεων.

Χρονοδιάγραμμα και ορόσημα: τι ακολουθεί

• 28 Νοεμβρίου. Προγραμματισμένη προκαταβολή περίπου 70% της βασικής ενίσχυσης, εφόσον έχουν κλείσει οι έλεγχοι. Είναι το «ταμείο» που μπορεί να αλλάξει το κλίμα (https://pressing.gr/oikonomia/opekepe-pote-erchetai-i-pliromi-gia-tin-prokatavoli-tis-vasikis-enischysis-etous-2025/, https://www.in.gr/2025/10/15/economy/agro-in/opekepe-ksekinise-pliromi-ton-agroton-ypsous-153-ekat-eyro-oi-dikaiouxoi/).

• 30 Νοεμβρίου έως 5 Δεκεμβρίου. Περίοδος μπλόκων που αποφασίστηκε στη Νίκαια, με σενάρια αποκλεισμών και σε λιμάνια. Αν οι προκαταβολές έχουν μπει στους λογαριασμούς, ο σχεδιασμός μπορεί να βελτιωθεί. Αν όχι, αναμένονται έντονες κινητοποιήσεις (https://www.kathimerini.gr/society/563937289/mploka-apo-30-noemvrioy-apofasisan-oi-agrotes-kinitopoiiseis-kai-se-limania/, https://www.lifo.gr/now/greece/agrotes-proaniggeilan-mploka-apo-tis-30-noembrioy-sti-hora).

• Έως 31 Δεκεμβρίου. Παράταση της απαγόρευσης εξαγωγών αιγοπροβάτων. Αν δεν αρθεί, θα πλήξει έσοδα κτηνοτρόφων και συναφών επαγγελμάτων και το 2026 (https://www.ellinasagrotis.gr/ktinotrofia/765366/eos-tis-31-12-2025-i-ellada-apagoreyetai-na-exagei-aigoprovata-logo-eylogias/).

Ποιότητα δεδομένων: μερικές απαραίτητες διευκρινίσεις

• Όπου μιλάμε για «πραγματικές» μεταβολές, εννοούμε ότι αφαιρούμε τον γενικό πληθωρισμό για να δούμε την καθαρή αλλαγή στην αγοραστική δύναμη. Αν η farm-gate τιμή έμεινε ίδια και ο πληθωρισμός ήταν 3%, στην πράξη ο παραγωγός πήρε 3% λιγότερο.

• Οι τιμές ραφιού έχουν διακύμανση ανά μάρκα, τύπο και κατάστημα. Η ανάλυση στη φέτα βασίζεται σε χαρτογράφηση της Επιτροπής Ανταγωνισμού και δείγματα από το οργανωμένο λιανεμπόριο, όχι σε κάθε μικρό σημείο πώλησης (https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-feta-cheese-market.html).

• Στο χοιρινό, οι ενδεικτικές αποδόσεις σφαγίου και τα εύρη τιμών δίνουν τάξη μεγέθους για το πώς μοιράζεται το ευρώ, όχι ακριβή μέτρηση ανά κοπή.

• Σε οπωροκηπευτικά, η εποχικότητα είναι βασική. Τα μέσα επίπεδα δεν λένε όλη την ιστορία.

Το ζήτημα της ευλογιάς: από υγειονομικό σοκ σε οικονομικό ντόμινο

Η ευλογιά στα αιγοπρόβατα δεν είναι απλώς υγειονομική κρίση. Είναι οικονομικό σοκ που διαλύει ισολογισμούς εκμεταλλεύσεων, ακυρώνει παραγωγικά κεφάλαια και κόβει εξαγωγικές δυνατότητες. Τα επίσημα στοιχεία για θανατώσεις και κρούσματα περιγράφουν μόνο την κορυφή του παγόβουνου. Κάθε εκμετάλλευση που χάνει ζωικό κεφάλαιο, χάνει παραγωγή γάλακτος και μελλοντική γονιδιακή αξία. Το κράτος οφείλει δύο πράγματα: άμεση αποζημίωση για τα χαμένα ζώα και χρηματοδότηση για επαναφορά παραγωγής με αυστηρή βιοασφάλεια. Αν η απαγόρευση εξαγωγών κρατήσει, οι κτηνοτρόφοι θα χρειαστούν πρόσθετη γέφυρα ρευστότητας, διότι χάνουν premium έσοδα από το εξωτερικό (https://www.cnn.gr/perivallon/story/503652/eylogia-provaton-arxisan-oi-syllipseis-gia-paraviasi-ton-metron-vioasfaleias, https://www.ellinasagrotis.gr/ktinotrofia/765366/eos-tis-31-12-2025-i-ellada-apagoreyetai-na-exagei-aigoprovata-logo-eylogias/, https://www.ellinasagrotis.gr/ktinotrofia/768346/eylogia-pano-apo-1700-kroysmata-kai-417-000-thanatoseis-oi-20-protaseis-tis-epistimonikis-epitropis/).

Πώς «κλειδώνουμε» μια λύση που δεν ξεφεύγει

• Στοχευμένο ντίζελ. Επιστροφή φόρου με όρια ανά στρέμμα και ανά ζώο, όχι ανοιχτός μηδενισμός «στην αντλία». Έτσι δεν καταλήγει το μεγαλύτερο μερίδιο της ωφέλειας στις λίγες πολύ μεγάλες εκμεταλλεύσεις.

• Ενέργεια με οροφές. Επιδότηση €/MWh για αγροτικές παροχές με όριο ισχύος και πλαφόν ανά ΑΦΜ. Προστατεύεις τον αρδευτή και τον στάβλο, όχι τον ενεργοβόρο που δεν έχει ανάγκη.

• Επισπεύσεις πληρωμών ΚΑΠ. Οι καθυστερήσεις κοστίζουν σε τόκους υπερημερίας στους παραγωγούς. Η έγκαιρη προκαταβολή που αναμένεται γύρω στις 28 Νοεμβρίου μπορεί να αλλάξει την κλίμακα των κινητοποιήσεων, ειδικά αν συνοδευτεί από καθαρές ανακοινώσεις για αποζημιώσεις ευλογιάς (https://pressing.gr/oikonomia/opekepe-pote-erchetai-i-pliromi-gia-tin-prokatavoli-tis-vasikis-enischysis-etous-2025/, https://www.in.gr/2025/11/20/economy/agro-in/opekepe-egkrithike-action-plan-2-kai-apeleytheronontai-oi-pliromes-ton-agroton-asafes-akrives-xronodiagramma/).

• Διαφάνεια και εποπτεία. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει ήδη ξεκινήσει κλαδικές χαρτογραφήσεις. Χρειαζόμαστε μηνιαία, δημόσια στοιχεία για το πώς σπάει το ευρώ του ραφιού σε βασικά προϊόντα, ώστε να αποφεύγονται οι γενικεύσεις τύπου «φταίνε τα σούπερ μάρκετ» ή «φταίνε οι αγρότες». Χωρίς δεδομένα, η πολιτική γίνεται με συνθήματα (https://epant.gr/files/2021/supermarkets/exec_sum_supermarkets_final_en.pdf, https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-feta-cheese-market.html).

• Στοχευμένη στήριξη στην κτηνοτροφία. Οι ζωοτροφές αντιπροσωπεύουν έως 75% του κόστους εκτροφής. Σχήματα προσωρινής στήριξης τιμής ζωοτροφών σε περιόδους αιχμής ή κουπόνια αγοράς με αυστηρή ιχνηλασιμότητα μπορούν να «κρατήσουν» το κοπάδι στην παραγωγή χωρίς ανεπιθύμητες παρενέργειες (https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-animal-feed-market.html).

Η πολιτική οικονομία της κρίσης: τι παίζεται στα μπλόκα

Τα μπλόκα είναι εργαλείο πίεσης. Πίσω τους υπάρχουν τρεις παράλληλες διαπραγματεύσεις:

• Ο παραγωγός με το κράτος: ζητά άμεση ρευστότητα και μείωση κόστους.
• Το κράτος με την Κομισιόν: πρέπει να τηρήσει δημοσιονομικούς και κρατικοενισχυτικούς κανόνες.
• Ο παραγωγός με την αλυσίδα: θέλει μεγαλύτερο μερίδιο στο ευρώ του ραφιού.

Η κυβέρνηση ήδη «ποντάρει» στο ότι οι πληρωμές θα ρίξουν τη θερμοκρασία. «Δεν θα πάρει λιγότερα χρήματα η χώρα, θα πάρουν περισσότερα οι έντιμοι αγρότες», είπε χαρακτηριστικά ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, περιγράφοντας συμφωνία με την Επιτροπή για ορθές πληρωμές χωρίς περικοπές σε εθνικό επίπεδο (https://www.in.gr/2025/11/20/economy/agro-in/opekepe-egkrithike-action-plan-2-kai-apeleytheronontai-oi-pliromes-ton-agroton-asafes-akrives-xronodiagramma/). Αν αυτό συνδυαστεί με στοχευμένη ελάφρυνση για ντίζελ και ρεύμα, και ένα καθαρό πλάνο αποζημιώσεων για την ευλογιά, υπάρχει περιθώριο αποκλιμάκωσης. Αν όχι, τα μπλόκα θα επεκταθούν και θα κοστίσουν σε όλους.

Συμπέρασμα: η λύση θέλει ακρίβεια, όχι γενικόλογα

Η αγροτική οικονομία είναι σύστημα. Αν ταΐσεις ένα κομμάτι του με γενναία επιδότηση, μπορεί για λίγο να πάρει ανάσα, αλλά αν αφήσεις το υπόλοιπο χωρίς διαφάνεια και κανόνες, η στρέβλωση θα επιστρέψει. Η Ελλάδα μπορεί να λύσει την τρέχουσα κρίση με τρεις κινήσεις:

1. Ρευστότητα τώρα, μέσω πληρωμών ΚΑΠ που ήδη ξεκλείδωσαν, και ταχείες αποζημιώσεις ευλογιάς (https://www.in.gr/2025/11/20/economy/agro-in/opekepe-egkrithike-action-plan-2-kai-apeleytheronontai-oi-pliromes-ton-agroton-asafes-akrives-xronodiagramma/, https://www.in.gr/2025/10/15/economy/agro-in/opekepe-ksekinise-pliromi-ton-agroton-ypsous-153-ekat-eyro-oi-dikaiouxoi/, https://www.ellinasagrotis.gr/ktinotrofia/768346/eylogia-pano-apo-1700-kroysmata-kai-417-000-thanatoseis-oi-20-protaseis-tis-epistimonikis-epitropis/).

2. Στοχευμένη ανακούφιση κόστους σε ντίζελ και ρεύμα με πλαφόν ανά εκμετάλλευση. Αυτό βοηθά τους πολλούς, όχι μόνο τους μεγάλους.

3. Μόνιμη διαφάνεια στην αλυσίδα τιμών. Μετράμε, δημοσιεύουμε, ελέγχουμε. Εκεί που η πρώτη ύλη έχει μεγάλο μερίδιο (φέτα), παρεμβαίνουμε στις ζωοτροφές και στη βιοασφάλεια. Εκεί που το μερίδιο είναι μικρό (ψωμί), στοχεύουμε ενέργεια και λειτουργικά.

Από εκεί και πέρα, η αγορά θα κάνει τη δουλειά της. Αν οι τιμές παραγωγού ανακάμψουν και τα κόστη μείνουν ελεγχόμενα, ο κύκλος κλείνει. Αν όχι, θα γυρίσουμε στην ίδια συζήτηση σε λίγους μήνες. Το στοίχημα είναι να μη ξαναφτάσουμε στα μπλόκα.

---

Αναφορές που τεκμηριώνουν στοιχεία του ρεπορτάζ:

• Απόφαση για μπλόκα και κλιμάκωση, δηλώσεις στη Νίκαια (https://www.kathimerini.gr/society/563937289/mploka-apo-30-noemvrioy-apofasisan-oi-agrotes-kinitopoiiseis-kai-se-limania/)
• Έναρξη μπλόκων 30/11 σύμφωνα με τον σχεδιασμό (https://www.lifo.gr/now/greece/agrotes-proaniggeilan-mploka-apo-tis-30-noembrioy-sti-hora)
• Έγκριση Action Plan 2 και παράθυρο για προκαταβολές (https://www.in.gr/2025/11/20/economy/agro-in/opekepe-egkrithike-action-plan-2-kai-apeleytheronontai-oi-pliromes-ton-agroton-asafes-akrives-xronodiagramma/)
• Στόχος προκαταβολής BISS στις 28/11 (https://pressing.gr/oikonomia/opekepe-pote-erchetai-i-pliromi-gia-tin-prokatavoli-tis-vasikis-enischysis-etous-2025/)
• Προειδοποίηση Κομισιόν για ΟΠΕΚΕΠΕ τον Σεπτέμβριο (https://gr.euronews.com/my-europe/2025/09/19/komision-prothesmia-oktobrioy-ellada-opekepe)
• Εκκίνηση πληρωμών ΟΠΕΚΕΠΕ στις 15/10 και ποσά (https://www.in.gr/2025/10/15/economy/agro-in/opekepe-ksekinise-pliromi-ton-agroton-ypsous-153-ekat-eyro-oi-dikaiouxoi/)
• Παράταση απαγόρευσης εξαγωγών αιγοπροβάτων έως 31/12 (https://www.ellinasagrotis.gr/ktinotrofia/765366/eos-tis-31-12-2025-i-ellada-apagoreyetai-na-exagei-aigoprovata-logo-eylogias/)
• Στοιχεία για θανατώσεις και κρούσματα ευλογιάς (https://www.cnn.gr/perivallon/story/503652/eylogia-provaton-arxisan-oi-syllipseis-gia-paraviasi-ton-metron-vioasfaleias, https://www.ellinasagrotis.gr/ktinotrofia/768346/eylogia-pano-apo-1700-kroysmata-kai-417-000-thanatoseis-oi-20-protaseis-tis-epistimonikis-epitropis/)
• Χαρτογράφηση αγοράς φέτας, τιμές και συγκέντρωση (https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-feta-cheese-market.html)
• Κλαδική εικόνα λιανεμπορίου και αγοραστικής δύναμης (https://epant.gr/files/2021/supermarkets/exec_sum_supermarkets_final_en.pdf)
• Χαρτογράφηση ζωοτροφών και βάρους στο κόστος (https://epant.gr/en/information/mappings/mapping-of-the-animal-feed-market.html)
• Τιμές αγοράς γάλακτος παραγωγού 2024–Q1 2025 (https://www.milletnews.com/greece/price-drop-in-sheep-and-goat-milk-stability-in-cow-milk-amid-declining-number-of-producers?utm_source=openai)
• Δείκτες τιμών παραγωγού γεωργίας στην ΕΕ, Ελλάδα 2025 (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20250612-2?utm_source=openai)
• Δείκτης κόστους συντελεστών στη γεωργία 2019–2024 (https://www.statistics.gr/en/statistics?_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_documentID=567007&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_javax.faces.resource=document&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_ln=downloadResources&_documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN_locale=en&p_p_cacheability=cacheLevelPage&p_p_col_count=4&p_p_col_id=column-2&p_p_col_pos=1&p_p_id=documents_WAR_publicationsportlet_INSTANCE_qDQ8fBKKo4lN&p_p_lifecycle=2&p_p_mode=view&p_p_state=normal)
• Συγκριτική ανάλυση μεριδίου πρώτης ύλης στο ψωμί (https://observatoire-prixmarges.franceagrimer.fr/sites/default/files/PDF/rapport_complet_ofpm_2024_internet_v11_0.pdf)