Άγκυρα: υπεράκτια αιολικά σε Ίμβρο και Τένεδο

Η Άγκυρα όρισε τέσσερις υποψήφιες θαλάσσιες ζώνες για ανεμογεννήτριες στο βόρειο και βορειοανατολικό Αιγαίο: τον Σάρο, τα ανοιχτά της Ίμβρου και της Τενέδου και τον κόλπο του Αδραμυττίου. Ο δηλωμένος στόχος είναι 5 GW υπεράκτιας αιολικής ισχύος έως το 2035 (Maritime Executive, Offshore Wind Türkiye). Διαβάζεται σαν καθαρό έργο πράσινης ενέργειας. Για την Αθήνα όμως το ενδιαφέρον δεν είναι τα φτερά που θα γυρίζουν στο νερό. Είναι ο κρατικός μηχανισμός που μπαίνει για πρώτη φορά εκεί.

Ο μηχανισμός λέγεται YEKA, οι τουρκικές «Ζώνες Ανανεώσιμων Ενεργειακών Πόρων». Δεν πρόκειται για ιδιωτική επένδυση ούτε για γενική εξαγγελία. Είναι το εργαλείο με το οποίο το τουρκικό κράτος ορίζει συγκεκριμένα θαλάσσια πολύγωνα, θέτει όρους και τα παραχωρεί μέσω διαγωνισμού (Aydin Law). Με απλά λόγια, μια περιοχή του Αιγαίου αποκτά διοικητικό βάρος ως «ζώνη ενεργειακής παραχώρησης» πριν καν στηθεί η πρώτη βάση.

Στην επίσημη γλώσσα, η Τουρκία κρατά το θέμα αυστηρά τεχνοκρατικό: εγχώριοι πόροι, άδειες, δίκτυο, ενεργειακή ανεξαρτησία. Σε όσα αναπαρήγαγε ο τουρκικός Τύπος από την ανακοίνωση του υπουργού Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ δεν υπάρχει λέξη για Ελλάδα, θαλάσσιες αρμοδιότητες ή «Γαλάζια Πατρίδα» (Daily Sabah). Αυτή η σιωπή είναι από μόνη της εύγλωττη. Γιατί λίγο πιο πέρα από την κυβερνητική γραμμή, ο τόνος αλλάζει. Η εφημερίδα Sabah τιτλοφόρησε το θέμα «κόντρα ανέμου με την Ελλάδα», ενώ κλαδικό δημοσίευμα μίλησε ανοιχτά για τον «άνεμο της Γαλάζιας Πατρίδας», δένοντας τα αιολικά με την εγχώρια ναυπηγική και λιμενική βιομηχανία της Σμύρνης (Tek Referans). Το κράτος μιλά σαν ενεργειακός σχεδιαστής. Το οικοσύστημα γύρω του αφήνει χώρο να διαβαστεί και ως θαλάσσια προβολή παρουσίας.

Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία. Δεν δημοσιεύθηκαν συντεταγμένες των τεσσάρων ζωνών. Δεν μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι η Τουρκία στήνει ανεμογεννήτριες μέσα σε αμφισβητούμενη θαλάσσια ζώνη. Αυτό που λέγεται με ασφάλεια είναι ότι άνοιξε επίσημα έναν υπεράκτιο ενεργειακό φάκελο σε χώρο όπου Αθήνα και Άγκυρα έχουν αντίθετη ανάγνωση για το τι δικαιώματα παράγουν τα νησιά.

Γιατί τα τετελεσμένα δεν είναι ρητορική

Ένα υπεράκτιο πάρκο δεν είναι διέλευση πλοίου. Απαιτεί χωροθέτηση, έρευνες βυθού, περιβαλλοντικές μελέτες, θεμελιώσεις, υποσταθμούς, καλώδια και ζώνες ασφαλείας. Το διεθνές δίκαιο της θάλασσας δίνει στο παράκτιο κράτος ισχυρή δικαιοδοσία πάνω σε «εγκαταστάσεις και κατασκευές», με ζώνες ασφαλείας έως 500 μέτρα γύρω τους (UNCLOS). Μια τουρκική άδεια δεν αλλάζει διεθνές δίκαιο και δεν δεσμεύει την Ελλάδα. Μπορεί όμως, αν ακολουθηθεί από χάρτες, μετρήσεις βυθού, αναγγελίες προς ναυτιλλομένους και μόνιμη κρατική παρουσία, να μετατοπίσει το προκαθορισμένο καθεστώς της καθημερινής διαχείρισης στο πεδίο. Είναι η ίδια λογική που είδαμε στη μετατροπή της «Γαλάζιας Πατρίδας» από δόγμα σε εσωτερικό εργαλείο επιβολής (To Brief): όχι μια θεαματική κίνηση, αλλά μια αλυσίδα διοικητικών πράξεων.

Η Αθήνα διαθέτει αντίστοιχα εργαλεία, λιγότερο θεαματικά αλλά θεσμικά ισχυρά. Έχει τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό βάσει της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2014/89/ΕΕ (EUR-Lex), θαλάσσια πάρκα και δικό της πρόγραμμα υπεράκτιων αιολικών που προχωρά με έρευνες βυθού και ζώνες αποκλεισμού (Bernitsas Law). Επίσημη ελληνική αντίδραση ειδικά σε αυτή την ανακοίνωση δεν έχει καταγραφεί.

Το έργο πατά σε κανονική ενεργειακή βάση. Η Παγκόσμια Τράπεζα και το πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας ESMAP έχουν ήδη πλαισιώσει την Τουρκία ως αναδυόμενη αγορά υπεράκτιου αιολικού, με εκτιμώμενο τεχνικό δυναμικό 75 GW (World Bank, ESMAP). Ονομασμένοι ξένοι επενδυτές ή κατασκευαστές πάντως δεν έχουν εμφανιστεί, ούτε ακούγονται οι κοινότητες Ίμβρου και Τενέδου ή οι αλιείς. Η εμπειρία αλλού δείχνει πόσο γρήγορα ένα «πράσινο» έργο γίνεται ζήτημα ασφάλειας: στην κινεζική επαρχία Φουτζιάν τα υπεράκτια αιολικά φρενάρουν λόγω της εγγύτητας με την Ταϊβάν, όχι λόγω κόστους (Lowy Institute).

Το διακύβευμα δεν είναι αν θα γυρίσουν φτερά στο Αιγαίο. Είναι αν η Άγκυρα θα περάσει από τη γενική εξαγγελία σε συγκεκριμένα πολύγωνα, καλώδια και περιπολίες, μετατρέποντας μια χρηματοδοτούμενη ως πράσινη επένδυση σε μόνιμο διοικητικό αποτύπωμα. Και κυρίως, αν η Αθήνα θα απαντήσει με τα δικά της θεσμικά εργαλεία, τον χωροταξικό σχεδιασμό και τις δικές της έρευνες βυθού, ή θα αφήσει τη διοικητική ροή να τρέξει μονόπλευρα εκεί όπου η κυριαρχία παραμένει ανοιχτή.