Η Άγκυρα απαντά στα F-35 με 125 πλοία

Όπως γράψαμε χθες για το αμερικανικό «όχι» στην επιστροφή της Τουρκίας στα μαχητικά F-35 (To Brief), η Άγκυρα απαντά εκεί που μπορεί: στο Αιγαίο. Λίγες ώρες μετά τη γραμμή του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο ότι τα ρωσικά συστήματα S-400 κρατούν την Τουρκία εκτός του προγράμματος βάσει νόμου (Türkiye Today, GreekReporter), το τουρκικό υπουργείο Άμυνας μετέφερε την αντιπαράθεση στη θάλασσα.

Στις 4 Ιουνίου, η Άγκυρα ανακοίνωσε ότι «παρακολουθεί στενά» τους εξοπλισμούς Ελλάδας και Κύπρου, ότι έχει λάβει «όλα τα μέτρα» για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, και πρόσθεσε την πολιτική αιχμή ότι τις ελληνικές αμυντικές δαπάνες «πρέπει να τις σκεφτεί πρώτα ο ελληνικός λαός» (NewsIT, Daily Sabah). Η ίδια ενημέρωση δέθηκε με την άσκηση Denizkurdu-II, που προβλήθηκε με 125 πλοία, 60 εναέρια μέσα και 18.000 προσωπικό σε τέσσερις θάλασσες (TRT Haber, Sabah). Και σαν επιστέγασμα, τουρκικά μέσα κυκλοφόρησαν την αφήγηση ότι ελληνικό σκάφος «πανικοβλήθηκε» όταν τουρκικό υποβρύχιο αναδύθηκε κοντά στην Αλικαρνασσό (Ensonhaber, Newsbeast).

Το επεισόδιο με το υποβρύχιο παραμένει αποκλειστικά τουρκικός ισχυρισμός. Δεν υπάρχει ανεξάρτητη επιβεβαίωση, καμία επίσημη ελληνική καταγραφή, κανένας γεωεντοπισμός (Newsbomb). Μοιάζει περισσότερο με θεατρικοποίηση αποτροπής για εσωτερική κατανάλωση παρά με διασταυρωμένο περιστατικό. Και αυτό είναι το κλειδί για να διαβαστεί η συγκυρία.

Η ασυμμετρία που κρύβεται πίσω από τον θόρυβο

Η πραγματική είδηση δεν είναι το ένα επεισόδιο, αλλά η ανισορροπία που το γεννά. Η Αθήνα έχει ήδη εγκριθεί για F-35 και έχει βαθύνει την αμυντική της συνεργασία με τις ΗΠΑ (DSCA, U.S. State Department). Η Τουρκία, αντίθετα, μένει κλειδωμένη από το Άρθρο 1245, που απαγορεύει ρητά τη μεταφορά F-35 όσο υπάρχουν οι S-400.

Εδώ είναι ο μηχανισμός. Όταν δεν μπορείς να αναβαθμίσεις τον στόλο σου με δυτική τεχνολογία, η εικόνα ισχύος υποκαθιστά την ουσία της ισχύος. Μια άσκηση με εκατοντάδες πλοία και μια viral ιστορία για υποβρύχιο κοστίζουν ελάχιστα και αποδίδουν πολλά στο εσωτερικό. Ένα σμήνος μαχητικών πέμπτης γενιάς κοστίζει δισεκατομμύρια και, για την ώρα, δεν πωλείται στην Άγκυρα.

Η τουρκική θαλάσσια στρατηγική, ωστόσο, δεν ετεροκαθορίζεται αποκλειστικά από τις ΗΠΑ. Πατά στη «Γαλάζια Πατρίδα», στην αποτροπή ελληνικής επέκτασης στα 12 ναυτικά μίλια και στην κανονικοποίηση τουρκικής παρουσίας σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο (Al-Monitor). Μια άσκηση αυτού του μεγέθους είναι θεσμοποιημένη πρακτική, όχι αυτοσχέδια αντίδραση (DHA). Η Ουάσιγκτον επηρεάζει τον τόνο και τη χρονική συγκυρία, δεν γράφει μόνη της το σενάριο.

Για την Ελλάδα, το κέρδος είναι πραγματικό αλλά οριοθετημένο. Οι εξοπλισμοί αυξάνουν το κόστος μιας τυχόν επιθετικής ενέργειας, άρα στόχος τους είναι να αποτρέψουν τη σύγκρουση, όχι να την προκαλέσουν. Όμως οι βάσεις, οι κοινές ασκήσεις και οι αγορές προηγμένων όπλων δεν αποτελούν αυτόματη αμερικανική εγγύηση υπέρ της Αθήνας σε μια κρίση με την Άγκυρα. Δίνουν πρόσβαση, αξιοπιστία και διαλειτουργικότητα, όχι λευκή επιταγή.

Το στρατηγικό συμπέρασμα είναι λιτό. Όσο η Τουρκία παραμένει εκτός της δυτικής τεχνολογικής αιχμής, οι φθηνές και θεαματικές επιδείξεις στο Αιγαίο δεν θα είναι παρέκκλιση, αλλά πάγιο εργαλείο της διπλωματίας της. Η Αθήνα συσσωρεύει αεροπορική και ναυτική υπεροχή στο πεδίο. Η Άγκυρα, που χάνει αυτή την κούρσα στον αέρα, επενδύει στην εικόνα και στην αφήγηση. Δύο διαφορετικά νομίσματα ισχύος, που όσο αποκλίνουν, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η ανάγνωση των προθέσεων στην άλλη πλευρά του Αιγαίου.