Η AfD προηγείται σταθερά στη Γερμανία, ο Μερτς στο 13%

Το ακροδεξιό κόμμα «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) δεν είναι πια το κόμμα διαμαρτυρίας που έρχεται δεύτερο. Εδώ και μήνες προηγείται στις γερμανικές δημοσκοπήσεις έναντι της συντηρητικής CDU/CSU του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος καταγράφει τη χαμηλότερη αποδοχή που έχει δει εν ενεργεία Γερμανός καγκελάριος στη σχετική μέτρηση.

Πρώτα η ακριβής εικόνα, γιατί κυκλοφορούν μπερδεμένοι αριθμοί. Η επίσημη μέτρηση Infratest dimap για το κρατικό δίκτυο ARD στις αρχές Ιουλίου έδωσε AfD 27% και CDU/CSU 22%, με το σοσιαλδημοκρατικό SPD στο 12% και τους Πράσινους στο 15% (Infratest dimap, Tagesschau). Το «28%» που ακούγεται αλλού ανήκει σε άλλη σειρά, τη YouGov, που δίνει συστηματικά μεγαλύτερο προβάδισμα: 28% τον Μάιο, 29% τον Ιούνιο, 27% τον Ιούλιο (YouGov). Η ουσία είναι ότι το προβάδισμα δεν ήταν στιγμιαίο άλμα. Σε δύο ανεξάρτητες σειρές μετρήσεων η AfD μένει πρώτη από τον Μάιο έως τον Ιούλιο. Το ακριβές μέγεθος της διαφοράς κινείται, η πρωτιά όχι.

Η φθορά του Μερτς είναι το άλλο σταθερό στοιχείο. Στο DeutschlandTrend του ARD τον Ιούλιο μόλις 13% τον αξιολογούσαν θετικά (Tagesschau). Και δεν πρόκειται για πρόβλημα εικόνας ενός προσώπου. Οι Γερμανοί αμφιβάλλουν για την ίδια την ικανότητα της κυβέρνησης να παραγάγει έργο: 65% δεν πιστεύουν ότι θα περάσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις φέτος και 57% αμφιβάλλουν αν ο συνασπισμός CDU/CSU-SPD θα αντέξει έως το 2029 (FR).

Τι τραβάει τους ψηφοφόρους στην AfD; Νέα γερμανική ακαδημαϊκή έρευνα δίνει μια απάντηση που ανατρέπει την εύκολη εξήγηση «η φτώχεια φέρνει ακροδεξιά». Ο καλύτερος δείκτης πρόθεσης ψήφου υπέρ της AfD είναι η ανησυχία για τη μετανάστευση και η αίσθηση απώλειας ελέγχου, όχι το εισόδημα (IDW, taz). Η οικονομική στασιμότητα λειτουργεί ως καύσιμο, όχι ως πυροκροτητής. Και το φαινόμενο έχει πάψει να είναι ανατολικογερμανικό: το 70% των ψήφων της AfD στις εκλογές του 2025 ήρθε από τα δυτικά κρατίδια (bpb).

Εδώ η δημοσκόπηση γίνεται συγκεκριμένη δοκιμασία εξουσίας. Στη Σαξονία-Άνχαλτ, που ψηφίζει στις 6 Σεπτεμβρίου, ο τελευταίος Sachsen-AnhaltTREND δίνει AfD 41% έναντι 24% της CDU (MDR). Το πρώτο ποσοστό όμως δεν δίνει αυτόματα κυβέρνηση. Ο πρωθυπουργός κρατιδίου δεν εκλέγεται απευθείας από τον λαό αλλά από το τοπικό κοινοβούλιο, ένα θεσμικό ανάχωμα που σημαίνει ότι το 41% δεν εξασφαλίζει από μόνο του την εξουσία (Verfassungsblog). Ανάμεσα στην πρωτιά και την εξουσία στέκεται το «Brandmauer», το άτυπο τείχος μη συνεργασίας των υπόλοιπων κομμάτων με την AfD.

Το κρατίδιο πάει ένα βήμα παραπέρα. Θωρακίζει ήδη νομοθετικά τους θεσμούς του απέναντι σε πιθανή «Sperrminorität», δηλαδή μια μειοψηφία άνω του ενός τρίτου των εδρών που θα μπορούσε να μπλοκάρει διορισμούς δικαστών και άλλες κρίσιμες αποφάσεις (Deutschlandfunk). Έτσι η συζήτηση έχει μετακινηθεί από το «θα συνεργαστεί κανείς μαζί της;» στο «πώς λειτουργεί το κράτος αν η AfD μπει σε θέσεις ευθύνης;». Ο υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους έχει ήδη ανοίξει το ενδεχόμενο η ομοσπονδιακή κυβέρνηση να περιορίζει τη διαβίβαση διαβαθμισμένων πληροφοριών σε κρατίδιο όπου κυβερνά η AfD (To Brief).

Το ευρωπαϊκό διακύβευμα δεν είναι μια «AfD-Ευρώπη» αύριο, καθώς το κόμμα μένει εκτός ομοσπονδιακής κυβέρνησης και άρα εκτός Συμβουλίου της ΕΕ, όπου κάθονται οι εθνικές κυβερνήσεις. Είναι μια λιγότερο αξιόπιστη Γερμανία, με καγκελάριο χαμηλού πολιτικού κεφαλαίου, που δυσκολεύεται να κρατήσει σταθερή γραμμή σε Ουκρανία, άμυνα και προϋπολογισμό (Carnegie, CSIS). Για την Αθήνα, που επενδύει σε κοινές ευρωπαϊκές αποφάσεις για συνοχή, άσυλο και άμυνα, ο δίαυλος είναι έμμεσος αλλά πραγματικός: όταν κλονίζεται ο κεντρικός παίκτης της ΕΕ, δυσκολεύουν οι συμβιβασμοί που η Ελλάδα χρειάζεται.

Το επόμενο πραγματικό τεστ δεν είναι δημοσκοπικό. Είναι η κάλπη της Σαξονίας-Άνχαλτ στις 6 Σεπτεμβρίου, και δύο εβδομάδες αργότερα το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία. Εκεί θα φανεί αν η σταθερή πρωτιά μεταφράζεται σε εκτελεστική εξουσία, και αν το μεταπολεμικό τείχος αντέχει όταν το κόμμα που αποκλείει βγαίνει πρώτο.