Αδημοσίευτες εγκύκλιοι χάνουν την ισχύ τους από Οκτώβριο

Μια φαινομενικά τεχνική αλλαγή, που ψηφίστηκε τον Απρίλιο και ενεργοποιήθηκε τυπικά στις 7 Αυγούστου, αλλάζει τον όρο με τον οποίο μια οδηγία της διοίκησης θεωρείται έγκυρη: από την 1η Οκτωβρίου 2026, εγκύκλιος που δεν έχει αναρτηθεί ταυτόχρονα και στη «Διαύγεια» και στην ιστοσελίδα του φορέα που την εκδίδει παύει να ισχύει, χωρίς καμία άλλη πράξη. Για τον πολίτη σημαίνει κάτι απλό: για πρώτη φορά έχει ελέγξιμο σημείο να ρωτήσει «δείξε μου πού γράφει αυτό που μου ζητάς».

Πάρτε μια συνηθισμένη σκηνή. Μετά την 1η Οκτωβρίου, ένας υπάλληλος σε ΚΕΠ ή σε τμήμα δήμου λαμβάνει στο εσωτερικό email μια εγκύκλιο που ζητά ένα επιπλέον δικαιολογητικό. Το κείμενο υπάρχει, κυκλοφορεί, «έτσι ήρθε η οδηγία». Αν όμως δεν βρίσκεται και στα δύο δημόσια σημεία, τη «Διαύγεια» και τον ιστότοπο του φορέα, τότε νομικά δεν έχει ισχύ και δεν παράγει κανένα αποτέλεσμα. Αυτός ακριβώς είναι ο πυρήνας της ρύθμισης.

Γιατί χρειάζονται δύο αναρτήσεις, όχι μία

Ο κανόνας μπαίνει στο άρθρο 6 του ν. 5293/2026, που προσθέτει νέο άρθρο 5Α στον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας. Το κρίσιμο λεκτικό λέει ότι οι εγκύκλιες οδηγίες «αναρτώνται αμελλητί» στην ιστοσελίδα του φορέα και «δεν ισχύουν πριν από την ανάρτησή τους» στη «Διαύγεια» και στην ιστοσελίδα του φορέα (e-nomothesia). Χρειάζονται και τα δύο, όχι μόνο το ένα: μόνο η «Διαύγεια» δεν αρκεί πλέον, μόνο το site του φορέα ούτε. Το νομικό ρήμα δεν είναι «άμεσα» αλλά «αμελλητί», χωρίς όριο σε ώρες ή μέρες.

Η εφαρμοστική εγκύκλιο του ΥΠΕΣ, με τίτλο «Υποχρεωτική ανάρτηση εγκύκλιων οδηγιών στις ιστοσελίδες των φορέων», αρ. πρωτ. ΔΙΔΔΔΗ/Φ.18/οικ.13642 και Αριθμό Διαδικτυακής Ανάρτησης (ΑΔΑ) ΨΗΝΟ46ΜΤΛ6-2ΒΝ, υπογράφεται από τον γενικό γραμματέα Ιωάννη Φουστανάκη και ορίζει τι πρέπει να έχει γίνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου (ΥΠΕΣ, mydocman). Οι φορείς οφείλουν να αναρτήσουν τις ισχύουσες οδηγίες σε θεματικές κατηγορίες και να σημάνουν διακριτά ποιες, ή ποια τμήματά τους, δεν ισχύουν πια μετά από αλλαγές στη νομοθεσία. Το πολιτικό μήνυμα το έδωσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης: «Ό,τι δεν αναρτάται δεν ισχύει», με προθεσμία «μέχρι την 30ή Σεπτεμβρίου ώστε η Διοίκηση να βάλει σε τάξη το υλικό της» (ertnews, vicepresident.gov.gr).

Άκυρη εγκύκλιος δεν σημαίνει άκυρος νόμος

Εδώ χρειάζεται μια διάκριση που το δημοσιογραφικό «άκυρες» θολώνει. Ο νόμος είναι ο γενικός κανόνας που ψηφίζει η Βουλή και δεσμεύει τους πάντες. Η διοικητική πράξη (μια άδεια, ένα πρόστιμο, ένας διορισμός) παράγει έννομα αποτελέσματα σε συγκεκριμένη υπόθεση. Η εγκύκλιος, αντίθετα, είναι κατά κανόνα εσωτερική οδηγία που ερμηνεύει τον νόμο και καθοδηγεί τις υπηρεσίες, χωρίς να γεννά αυτοτελώς υποχρεώσεις για τον πολίτη (ierp.gr). Όταν λοιπόν μια εγκύκλιος «παύει να ισχύει», δεν καταργείται ο νόμος που ερμήνευε. Παύει απλώς να ισχύει ως εσωτερική οδηγία, επειδή δεν τηρήθηκε ο νέος όρος δημοσιότητας (reporter.gr).

Η ίδια λογική βάζει φρένο και σε μια πιο επικίνδυνη παρανόηση: ότι όσες αποφάσεις στηρίχθηκαν σε μη αναρτημένη εγκύκλιο γκρεμίζονται αναδρομικά. Δεν ισχύει αυτό. Οι παλιές εγκύκλιοι συνεχίζουν μεταβατικά μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου, και μόνο εφεξής παύουν αν δεν αναρτηθούν. Οι ατομικές πράξεις κρατούν το τεκμήριο νομιμότητας μέχρι να ανακληθούν ή να ακυρωθούν δικαστικά (nomikoidialogoi.com). Ο νόμος κόβει την ισχύ της οδηγίας για το μέλλον, δεν ανατρέπει το παρελθόν.

Πού ελέγχει ο πολίτης, και τι λείπει

Πρακτικά, ο έλεγχος έχει δύο βήματα. Πρώτα η ιστοσελίδα του φορέα, στις ενότητες «Εγκύκλιοι» ή «Αποφάσεις». Μετά η «Διαύγεια», ιδανικά με τον ΑΔΑ ως κλειδί, αλλιώς με ακριβές θέμα, φορέα, ημερομηνία ή υπογράφοντα (diavgeia.gov.gr). Το ζητούμενο είναι να ταυτίζεται το ίδιο έγγραφο και στα δύο σημεία. Αν λείπει η μία ανάρτηση, ο πολίτης μπορεί να αμφισβητήσει ότι η οδηγία δεσμεύει την υπηρεσία, κρατώντας στιγμιότυπα και την έγγραφη απάντηση που την επικαλείται (insider.gr).

Το ισχυρό σημείο της ρύθμισης είναι ότι κάνει τη δημοσίευση όρο ισχύος, όχι απλή σύσταση, πάνω σε μια υποδομή που ήδη κρατά περίπου 2,8 εκατομμύρια δημόσια έγγραφα (opengov.ellak.gr). Το αδύναμο είναι εξίσου συγκεκριμένο: πέρα από την ίδια την ανισχύ, δεν εντοπίστηκε δημόσια ρητός ελεγκτής, πρόστιμο ή κατονομασμένη αρχή που να βεβαιώνει συστηματικά τις παραβάσεις (protothema.gr, topontiki.gr).

Χωρίς ελεγκτή, ο μόνος που θα ενεργοποιήσει τον κανόνα είναι ο ίδιος ο πολίτης, τη στιγμή που μια υπηρεσία του ζητά κάτι που δεν βρίσκει πουθενά αναρτημένο. Η κυβέρνηση έδωσε το εργαλείο. Το αν θα γίνει λογοδοσία ή βιτρίνα θα κριθεί από το ποιος θα μπει στον κόπο να πατήσει το κουμπί.