Η ΑΑΔΕ ζητά σύστημα που στοχοποιεί ύποπτους φακέλους με αλγόριθμο

Στις 22 Ιουνίου η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων έβγαλε σε διαβούλευση τις τεχνικές προδιαγραφές ενός έργου με την άχαρη ονομασία «Change Request 3» (ΑΑΔΕ). Πίσω από τον γραφειοκρατικό τίτλο κρύβεται κάτι που αφορά κάθε φορολογούμενο.

Το έργο αναβαθμίζει τα πληροφοριακά συστήματα της εφορίας ώστε ένας αλγόριθμος να ιεραρχεί ποιους θα ελέγξει, αντλώντας δεδομένα από τράπεζες, ακίνητα, τιμολόγια και POS. Το διακύβευμα δεν είναι η τεχνολογία. Είναι ποιος θα κληθεί να αποδείξει την αθωότητά του.

Ας ξεκινήσουμε από το γιατί το κράτος πιέζει τόσο. Τα ληξιπρόθεσμα χρέη προς την εφορία αγγίζουν τα 114,5 δισ. ευρώ, με τους οφειλέτες κοντά στα 4,8 εκατομμύρια και μόλις περίπου 5 δισ. σε ενεργές ρυθμίσεις (OT).

Μπροστά σε αυτούς τους αριθμούς, η ΑΑΔΕ έχει βάλει στόχο να εισπράξει τουλάχιστον 3,2 δισ. ευρώ από παλιά χρέη. Το εργαλείο είναι ένα μοντέλο που βαθμολογεί (κάνει «scoring») τους οφειλέτες ανάλογα με την ικανότητα πληρωμής, τη συμπεριφορά και την παλαιότητα του χρέους (ProtoThema). Δημοσιογραφικά, το έργο συνδέεται με τα ψηφιακά project του Ταμείου Ανάκαμψης (Insider).

Τι σημαίνει «τεχνητή νοημοσύνη» εδώ

Ξεχάστε το αυτόνομο μηχάνημα που αποφασίζει μόνο του. Στην πράξη, η «AI» της ΑΑΔΕ είναι αλγοριθμική ανάλυση κινδύνου: το σύστημα ενώνει σε ένα προφίλ ανά ΑΦΜ το δηλωμένο εισόδημα, τις δαπάνες, τα ακίνητα, τις τραπεζικές κινήσεις και τα εταιρικά στοιχεία, και ψάχνει αποκλίσεις ανάμεσα σε αυτό που δηλώνεις και σε αυτό που φαίνεσαι να ζεις (Liberal). Όποιος φάκελος «κοκκινίζει», ανεβαίνει ψηλότερα στη λίστα ελέγχου.

Εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί το δημόσιο αφήγημα τρέχει μπροστά από τα έγγραφα. Η εικόνα μιας εφορίας που παρακολουθεί «ζωντανά» κάθε κατάθεση δεν τεκμηριώνεται. Το κανάλι προς τις τράπεζες λέγεται BANCAPP, και η πρόσφατη πράξη Α.1041/2026 το διεύρυνε ώστε να καλύπτει πλέον και υποκαταστήματα ξένων τραπεζών, ιδρύματα πληρωμών και ηλεκτρονικού χρήματος (Forin). Όμως ο μηχανισμός παραμένει on-demand: τα ιδρύματα απαντούν «σε κάθε αίτημα ελέγχου», όταν δηλαδή ανοίγει υπόθεση για συγκεκριμένο ΑΦΜ, όχι με διαρκή ροή όλων των κινήσεων (Agrotypos, Xtypos). Η ΑΑΔΕ αποκτά ταχύτερη και πλατύτερη διοικητική άρση του απορρήτου, όχι ένα παράθυρο ανοιχτό 24 ώρες σε κάθε λογαριασμό (To Brief).

Ποιος σηκώνει το βάρος

Η ουσιαστική αλλαγή είναι θεσμική, όχι τεχνική. Όταν ένα αδιαφανές flag οδηγεί σχεδόν αυτόματα σε έλεγχο, πάγωμα επιστροφής φόρου ή απαίτηση πρόσθετων δικαιολογητικών, ο φορολογούμενος καλείται πρακτικά να αποδείξει ότι ο αλγόριθμος έκανε λάθος, χωρίς να ξέρει γιατί στοχοποιήθηκε. Οι πιο εκτεθειμένοι είναι οι μικρομεσαίοι, οι αυτοαπασχολούμενοι και οι λογιστές που θα κληθούν να «καθαρίσουν» αποκλίσεις, ενώ μισθωτοί και συνταξιούχοι, ήδη πλήρως ορατοί στο σύστημα παρακράτησης, ωφελούνται μόνο έμμεσα.

Τέτοια συστήματα έχουν αποδώσει στην πράξη: η Αυστρία ανέφερε ευρήματα 185 εκατ. ευρώ από predictive analytics (Grant Thornton). Αλλά ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί ρητά ότι στρεβλά ή ελλιπή δεδομένα οδηγούν σε λανθασμένη στόχευση πολιτών για έλεγχο (OECD).

Το μόνο πραγματικό ανάχωμα είναι ο νόμος. Ο GDPR απαιτεί εκτίμηση αντικτύπου (DPIA) πριν τη χρήση και δίνει στον πολίτη δικαίωμα ουσιαστικής πληροφορίας για τη λογική της επεξεργασίας (GDPR). Ο ευρωπαϊκός AI Act προσθέτει, για συστήματα υψηλού κινδύνου, υποχρεωτική ανθρώπινη εποπτεία και καταγραφή συμβάντων (AI Act). Αν η ΑΑΔΕ χρησιμοποιήσει σύστημα που εμπίπτει στον ορισμό, κατ' αρχήν θα έπρεπε να καταγραφεί και στο υπό διαμόρφωση Μητρώο AI του Δημοσίου (OpenGov).

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι πόσες αποκλίσεις θα εντοπίσει ο αλγόριθμος. Είναι πόσες θα είναι σωστές, πόσες θα εισπραχθούν τελικά, και αν ο υπάλληλος που υπογράφει τον έλεγχο θα μπορεί να εξηγήσει, ανεξάρτητα από το σύστημα, γιατί ακριβώς βρέθηκε ο φάκελός σας στην κορυφή της λίστας.