5η Αναθεώρηση: Το σχέδιο Μητσοτάκη για Άρθρο 16 και έλεγχο της Δικαιοσύνης

Στις 2 Φεβρουαρίου 2026, ο Κυριάκος Μητσοτάκης άνοιξε τον φάκελο της 5ης Συνταγματικής Αναθεώρησης. Ενώ τα φώτα της δημοσιότητας πέφτουν αναμενόμενα στην ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, το πραγματικό διακύβευμα κρύβεται στις λεπτομέρειες που αναδιατάσσουν τις ισορροπίες μεταξύ εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας. Το Μαξίμου επιχειρεί να «κλειδώσει» θεσμικά το πολιτικό του πλεονέκτημα, μετατρέποντας de facto πολιτικές επιλογές σε συνταγματικούς κανόνες.

Η «νομιμοποίηση» της πραγματικότητας (Άρθρο 16)

Η κυβέρνηση επιλέγει να λύσει οριστικά τον γόρδιο δεσμό της ανώτατης εκπαίδευσης. Μετά την απόφαση του ΣτΕ τον Ιούνιο του 2025, που έκρινε συνταγματικό τον νόμο Πιερρακάκη για τα παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων Euronews, η αναθεώρηση του άρθρου 16 έρχεται να επικυρώσει τυπικά αυτό που συμβαίνει ήδη στην πράξη. Στόχος είναι να αφαιρεθεί κάθε νομικό πάτημα από μελλοντικές κυβερνήσεις που θα ήθελαν να αμφισβητήσουν το άνοιγμα της αγοράς εκπαίδευσης.

Η «παγίδα» της Δικαιοσύνης

Πιο σύνθετο είναι το τοπίο στη Δικαιοσύνη. Ο Πρωθυπουργός εξαγγέλλει αλλαγές στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων, υποσχόμενος μεγαλύτερη εμπλοκή του δικαστικού σώματος. Ωστόσο, στην επιστολή του προς τους βουλευτές ξεκαθαρίζει πως «η κρίσιμη αρμοδιότητα καταλείπεται κατά το Σύνταγμα στην Κυβέρνηση» Primeminister.gr.

Εδώ εντοπίζεται η αντίφαση: Ενώ η ΕΕ και η Ένωση Δικαστών ζητούν ουσιαστική απεξάρτηση, η κυβέρνηση φαίνεται να προκρίνει ένα μοντέλο όπου οι δικαστές θα γνωμοδοτούν, αλλά το Υπουργικό Συμβούλιο θα αποφασίζει. Η πρακτική αυτή διατηρεί τον «ομφάλιο λώρο» μεταξύ δικαστικής και εκτελεστικής εξουσίας, επιτρέποντας στην εκάστοτε κυβέρνηση να επιλέγει τους ελεγκτές της.

Το «αγκάθι» της ευθύνης Υπουργών (Άρθρο 86)

Η συζήτηση για το άρθρο 86 αποτελεί το ιστορικό βαρόμετρο της πολιτικής τόλμης. Παρά την αναθεώρηση του 2019 που κατάργησε τη σύντομη παραγραφή, ο εκτελεστικός νόμος παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητος Naftemporiki. Με την Ευρωπαία Εισαγγελέα να ζητά άρση των εμποδίων για έρευνες σε πολιτικά πρόσωπα (όπως στην υπόθεση των Τεμπών) Anticor World, το ερώτημα είναι αν η ΝΔ θα τολμήσει την πλήρη αποσύνδεση της Βουλής από τις ποινικές διώξεις ή αν θα διατηρηθεί το καθεστώς της «διακομματικής προστασίας».

Νέα πεδία: Fake News και AI

Τέλος, η πρόθεση συνταγματικής ρύθμισης για τα fake news και την Τεχνητή Νοημοσύνη ανοίγει ένα επικίνδυνο κεφάλαιο. Χωρίς σαφείς ορισμούς, η θεσμοθέτηση περιορισμών στο όνομα της καταπολέμησης της παραπληροφόρησης μπορεί να εξελιχθεί σε εργαλείο ελέγχου του Τύπου, σε μια χώρα που ήδη ελέγχεται για ζητήματα ελευθερίας των ΜΜΕ Liberties.eu.

Η 5η Αναθεώρηση δεν είναι απλώς τεχνική προσαρμογή. Είναι μια αναδιανομή ισχύος που θα καθορίσει το εύρος της κυβερνητικής εξουσίας για τις επόμενες δεκαετίες.