5,7 Ρίχτερ στην Κρήτη: Τα κρίσιμα δευτερόλεπτα προειδοποίησης που στερείται η Ελλάδα

Η Αφρικανική πλάκα βυθίζεται 35-40 χιλιοστά τον χρόνο κάτω από την Ευρασιατική, ακριβώς κάτω από την Κρήτη (earthquakelist.org). Αυτά τα τέσσερα εκατοστά ετησίως είναι ο λόγος πίσω από τα 5,7 Ρίχτερ που ξύπνησαν από το πρωί τη Σητεία (To Brief). Το Ελληνικό Τόξο είναι η πιο ενεργή ζώνη υποβύθισης της Ευρώπης, και η ακολουθία του Λασιθίου είναι η βιβλιογραφική περίπτωση του πώς λειτουργεί.

Η πρόβλεψη είναι αδύνατη. Η προειδοποίηση όχι.

Ο σεισμός της Κρήτης έχει μια λεπτομέρεια που πέρασε αθόρυβα. Είχε προσεισμική ακολουθία από τις 14 Απριλίου, η οποία εντάθηκε μετά τις 19, όπως παραδέχθηκε ο διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Βασίλης Καραστάθης (NewsIT). Αναδρομικά το ξέρουμε. Εκ των προτέρων, μόνο το 15-43% των μεγάλων σεισμών αναγνωρίζονται από προσεισμούς (ScienceDaily). Η πρόβλεψη παραμένει αδύνατη.

Αυτό που δεν είναι αδύνατο είναι η έγκαιρη προειδοποίηση δευτερολέπτων. Τα σεισμικά κύματα P ταξιδεύουν γρηγορότερα από τα καταστρεπτικά S. Μια ηλεκτρονική ειδοποίηση μπορεί να «τρέξει» μπροστά τους. Η Ιαπωνία λειτουργεί τέτοιο σύστημα από το 2007 με 4.000 σεισμογράφους (collegesimplified.in). Το Μεξικό κέρδισε 65-73 δευτερόλεπτα προειδοποίησης στην πρωτεύουσά του το 1993 (Lee & Espinosa-Aranda).

Η Ελλάδα δεν διαθέτει τέτοιο σύστημα. Τι σημαίνει αυτό το μάθαμε στις 30 Οκτωβρίου 2020. Μετά τον σεισμό 7,0 στη Σάμο, το SMS του 112 για τσουνάμι έφτασε 24 λεπτά αφότου το κύμα είχε ήδη μπει στις αυλές της Σμύρνης. Έκτοτε η υποδομή cell broadcast ενισχύθηκε, αλλά για αντίδραση, όχι για πρόληψη.

Γιατί αυτά τα δευτερόλεπτα είναι αδιαπραγμάτευτα

Η ζώνη που τρέμει σήμερα παράγει τέρατα. Ο σεισμός του 365 μ.Χ. ανύψωσε τμήματα της δυτικής Κρήτης κατά 6-9 μέτρα και έστειλε τσουνάμι που σκότωσε 5.000 ανθρώπους στην Αλεξάνδρεια (GFZ Potsdam). Γεωλογικά, τέτοιο γεγονός επαναλαμβάνεται κάθε ~5.000 χρόνια. Το 1956 η Αμοργός σήκωσε κύμα 22 μέτρων. Ο σεισμολόγος Γεράσιμος Παπαδόπουλος ονομάζει την επόμενη μεγάλη δόνηση «μαθηματικά βέβαιη» (pentapostagma.gr). Στατιστικά, έχει δίκιο.

Πρακτικά, όμως, το 2026 βρίσκει την Κρήτη με σεισμογράφους παγκόσμιας κλάσης, χωρίς υποχρεωτικό έλεγχο παλαιών κτιρίων, και χωρίς τα 10 δευτερόλεπτα που κερδίζουν οι Ιάπωνες μαθητές για να πέσουν κάτω από το θρανίο.