5,33 ευρώ το κιλό η αμοιβή για τον λαγοκέφαλο

Ξεκινάμε από τα μαθηματικά, γιατί εκεί κρύβεται όλη η ιστορία. Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης ανακοίνωσε πιλοτικό πρόγραμμα που πληρώνει στους επαγγελματίες ψαράδες της Κρήτης και του Νοτίου Αιγαίου μέγιστη καθαρή αμοιβή 5,33 ευρώ ανά κιλό για να βγάζουν από τη θάλασσα τον λαγοκέφαλο, ένα τοξικό ψάρι που καταστρέφει δίχτυα και αλιεύματα (Euronews). Η εκτιμώμενη ζημιά που υφίσταται κάθε σκάφος από το συγκεκριμένο ψάρι αναφέρεται γύρω στις 8.500 ευρώ τον χρόνο (Newmoney). Διαιρέστε το ένα με το άλλο: για να καλύψει μόνο αυτή τη ζημιά, ένας ψαράς πρέπει να παραδώσει περίπου 1.595 κιλά λαγοκέφαλου ετησίως. Και αυτή είναι η αισιόδοξη εκδοχή, πριν μπει στον λογαριασμό το πραγματικό κόστος.

Γιατί η εξίσωση δεν βγαίνει εύκολα

Το ποσό των 5,33 ευρώ πληρώνει το παραδοτέο βάρος, όχι το κόστος για να βγει αυτό το βάρος από τη θάλασσα. Από την αμοιβή πρέπει κανείς να αφαιρέσει καύσιμα, ώρες πληρώματος, φθορά εργαλείων και, κυρίως, τον χρόνο που χάνεται από το κανονικό, εμπορεύσιμο ψάρεμα. Ο λαγοκέφαλος έχει δόντια που λειτουργούν σαν πλάκα κοπής, καταστρέφοντας δίχτυα και παραγάδια. Γι' αυτό η αλίευσή του απαιτεί ειδικό εξοπλισμό με συρματόσχοινα (ERT). Πρακτικά, το μέτρο βγαίνει μόνο για όσους έχουν υψηλή πυκνότητα του είδους κοντά στα πεδία τους και μπορούν να γεμίσουν αρκετά κιλά σε λίγες εξορμήσεις. Για τους υπόλοιπους, η αμοιβή μετατρέπει μια αναπόφευκτη ζημιά σε μερική αντιστάθμιση, όχι σε κέρδος.

Εδώ ζει και η οργή των ψαράδων εκτός των δύο επιλέξιμων περιφερειών. Το πρόγραμμα αγοράζει κιλά που παραδίδονται σε δύο συγκεκριμένες περιοχές, δεν είναι μια οριζόντια αποζημίωση για όλους τους ζημιωμένους αλιείς. Όποιος έχει λαγοκέφαλο και ζημιές αλλά βρίσκεται αλλού, μένει με το κόστος χωρίς πρόσβαση στο έσοδο (Ethnos). Προσέξτε και ένα ακόμα σημείο στην ίδια την κυβερνητική επικοινωνία: αρκετές αναπαραγωγές της ανακοίνωσης λένε ότι τα 5,33 ευρώ είναι «52% πάνω» από την κυπριακή αμοιβή των 4,73 ευρώ. Η αριθμητική όμως δίνει διαφορά περίπου 12,7%, όχι 52% (Newsit).

Ένα ΦΕΚ που δεν υπάρχει ακόμα

Πέρα από τα μαθηματικά, υπάρχει ένα διαδικαστικό κενό. Δεν έχει δημοσιευτεί ΦΕΚ ή υπουργική απόφαση με τη διάρκεια, τον προϋπολογισμό, τα σημεία ζύγισης, τη διαδικασία πληρωμής και τους ελέγχους κατά διπλοπληρωμών (Protothema). Το πιο εντυπωσιακό κενό αφορά την τύχη του ίδιου του ψαριού. Ο λαγοκέφαλος φέρει τετροδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη, και επιστήμονας του ΕΛΚΕΘΕ τον περιγράφει ως απόβλητο «κλάσης 1»: δεν μπορεί να πεταχτεί στη στεριά ή στη θάλασσα, πρέπει να ψυχθεί, να μεταφερθεί και να αποτεφρωθεί (To Vima). Ποιος πληρώνει αυτή την αλυσίδα ψύξης και αποτέφρωσης, παραμένει δημόσια αδιευκρίνιστο.

Πώς φτάσαμε εδώ; Ο λαγοκέφαλος είναι λεσεψιανός μετανάστης, πέρασε δηλαδή από την Ερυθρά Θάλασσα στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, που ένωσε δύο χωριστά οικοσυστήματα (World Ocean Review). Στην Ελλάδα καταγράφηκε γύρω στο 2005 σε Κρήτη και Δωδεκάνησα και η θέρμανση της θάλασσας επιτάχυνε την εξάπλωσή του.

Το κρίσιμο μάθημα έρχεται από την Κύπρο, που εφαρμόζει αντίστοιχο σχήμα από τον Ιούνιο του 2024. Ως τα μέσα Ιουνίου 2026 είχαν αφαιρεθεί πάνω από 103 τόνοι με πληρωμές περίπου 487.000 ευρώ, όμως το ίδιο το Τμήμα Αλιείας παραδέχεται ότι δεν υπάρχει επιστημονική απογραφή του πληθυσμού (Cyprus Mail). Με άλλα λόγια, ξέρουμε πόσα κιλά βγήκαν, δεν ξέρουμε αν μειώθηκε το ψάρι. Η peer-reviewed βιβλιογραφία είναι ρητά επιφυλακτική απέναντι στα σκέτα προγράμματα αμοιβής ως λύση, και η πλήρης εκρίζωση δεν θεωρείται πλέον ρεαλιστική (AUB ScholarWorks).

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν τα 5,33 ευρώ θα ανακουφίσουν κάποιους ψαράδες (κάποιους θα ανακουφίσουν). Είναι αν το κράτος αγοράζει αυτό που λέει ότι αγοράζει. Γιατί η ανακοίνωση μιλά για περιορισμό ενός εισβολικού είδους, ενώ τα χρήματα πληρώνουν κιλά παραδομένου ψαριού. Και αυτά τα δύο, όπως δείχνει η Κύπρος, δεν είναι το ίδιο πράγμα.