43 νεκροί από δυναμίτη ανταρτών στη Μιανμάρ

Ένα ολόκληρο χωριό «εξαφανίστηκε» στις 31 Μαΐου, όταν αποθήκη βιομηχανικού δυναμίτη εξερράγη στο Kaungtup της Namhkam, στη βόρεια πολιτεία Σαν της Μιανμάρ. Ο τελευταίος απολογισμός κάνει λόγο για 43 νεκρούς και 112 τραυματίες, ανάμεσά τους επτά παιδιά νεκρά και 25 τραυματισμένα (Reuters/Times of India, AP/WTOP). Δεν επρόκειτο για αεροπορικό πλήγμα ούτε για εργατικό δυστύχημα σε ορυχείο. Ήταν αποθήκη ζελατινοδυναμίτιδας (gelignite), εκρηκτικού που χρησιμοποιείται για ανατινάξεις σε ορυχεία και λατομεία, στημένη μέσα ή δίπλα σε κατοικημένο οικισμό 200 περίπου νοικοκυριών.

Οι ίδιοι οι κάτοικοι λένε ότι δεν είχαν ιδέα τι φυλάσσεται δίπλα στα σπίτια τους (SCMP). Η άγνοιά τους αποκαλύπτει πώς λειτουργεί η ιδιωτικοποιημένη εξόρυξη στις συνοριακές ζώνες της Μιανμάρ.

Ο αντάρτης που λειτουργεί ως εργολάβος

Την περιοχή ελέγχει από το 2023 ο Εθνικός Απελευθερωτικός Στρατός των Ta'ang (TNLA), εθνοτική ένοπλη οργάνωση μέλος της αντάρτικης Συμμαχίας των Τριών Αδελφοτήτων, που έχει συγκρουστεί επανειλημμένα με τη χούντα. Η ίδια η οργάνωση παραδέχθηκε ότι τα εκρηκτικά ανήκαν στο οικονομικό της τμήμα και προορίζονταν για εξορυκτική χρήση (AP/The Journal, Channel NewsAsia).

Αυτή η μικρή φράση, «οικονομικό τμήμα», λέει σχεδόν τα πάντα. Η TNLA δεν είναι απλώς αντάρτικη ομάδα. Λειτουργεί ως de facto αρχή που εκδίδει ανακοινώσεις, οργανώνει βοήθεια μέσω δομών όπως το τοπικό συμβούλιο γης, και κυρίως ελέγχει δρόμους, άδειες, φόρους και προστασία γύρω από τα ορυχεία (DVB). Στις περιοχές της, ο ρυθμιστής και ο ωφελούμενος είναι το ίδιο πρόσωπο. Δύο κάτοικοι ανέφεραν στο AP ότι κοντινά ορυχεία για μεταλλικό πυρίτιο (silicon metal) λειτουργούν από την TNLA μαζί με Κινέζους επιχειρηματίες (AP/The Star).

Ο κινεζικός μαγνήτης των ορυκτών

Τρία χιλιόμετρα από τα σύνορα της Κίνας. Η απόσταση δεν είναι λεπτομέρεια, είναι το ίδιο το επιχειρηματικό μοντέλο. Η βόρεια Μιανμάρ τροφοδοτεί την κινεζική βιομηχανία με βαριές και μεσαίες σπάνιες γαίες μέσω της επαρχίας Γιουνάν, με κασσίτερο για τα χυτήρια σε Γιουνάν και Τζιανγκσί, και με νεφρίτη για την κινεζική αγορά κοσμημάτων (Business & Human Rights Resource Centre, Coconuts Yangon). Οι σπάνιες γαίες, 17 χημικά στοιχεία απαραίτητα για μαγνήτες, ηλεκτροκινητήρες, ανεμογεννήτριες και αμυντικά συστήματα, είναι ο πιο στρατηγικός κρίκος της αλυσίδας (DOE).

Η καθετοποιημένη κινεζική βιομηχανία, που ελέγχει την επεξεργασία και τα τελικά προϊόντα, δίνει σταθερό οικονομικό κίνητρο σε τοπικούς ένοπλους δρώντες να ελέγχουν την εξόρυξη εκεί όπου η κρατική ρύθμιση έχει καταρρεύσει (Lowy Institute). Στη Namhkam δεν πατά πόδι επιθεωρητής εκρηκτικών. Δεν υπάρχει πολεοδομικός κανόνας απόστασης από κατοικημένη περιοχή. Όταν εκρήγνυται μια αποθήκη δυναμίτη δίπλα σε σπίτια, αυτό δεν είναι αστοχία ενός συστήματος ασφαλείας. Είναι η απουσία του.

Η ευρωπαϊκή ουρά της αλυσίδας

Η Μιανμάρ έχει βαρύ ιστορικό. Στη Hpakant του νεφρίτη σκοτώθηκαν 172 άνθρωποι σε κατολίσθηση το 2020, ενώ νέες καταρρεύσεις συνεχίζουν να καταγράφονται στην Kachin (UNI India). Το διεθνές σύστημα παρακολουθεί χωρίς να μπορεί να επιβληθεί. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ δεν έχει επιβάλει δεσμευτικό εμπάργκο.

Ο ευρωπαϊκός κανονισμός για τα ορυκτά πολέμου (conflict minerals) καλύπτει μόνο τα λεγόμενα 3TG, δηλαδή κασσίτερο, ταντάλιο, βολφράμιο και χρυσό. Σπάνιες γαίες και νεφρίτης μένουν εκτός (EUR-Lex). Αυτό το κενό προσπαθεί να κλείσει η ΕΕ με την Πράξη για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες, που θέτει για το 2030 στόχο 10% εγχώρια εξόρυξη, 40% επεξεργασία εντός Ευρώπης και πλαφόν 65% εξάρτησης από μία μόνο τρίτη χώρα (JRC RMIS). Η λογική είναι απλή: όσο η πράσινη μετάβαση και η αμυντική βιομηχανία της Ευρώπης εξαρτώνται από μαγνήτες και κινητήρες κατασκευασμένους με κινεζικές πρώτες ύλες, η Ευρώπη αγοράζει έμμεσα και τις πολιτοφυλακές που ελέγχουν τα ορυχεία στην άκρη της Μιανμάρ.

Η TNLA υπόσχεται έρευνα. Όμως ο ίδιος δρώντας που αποθήκευσε τα εκρηκτικά χωρίς να προειδοποιήσει 200 νοικοκυριά είναι αυτός που θα κρίνει αν λειτούργησε σωστά. Όταν η ένοπλη ομάδα λειτουργεί ταυτόχρονα ως εξορυκτική επιχείρηση και ως ρυθμιστής ασφαλείας, το αποτέλεσμα δεν είναι ατύχημα. Είναι το αναμενόμενο κόστος λειτουργίας.