Το 38% των δασών της Αττικής κάηκε σε εννιά χρόνια

Η Αττική δεν είναι απλώς πιο εκτεθειμένη στη φωτιά κάθε καλοκαίρι. Έχει ήδη χάσει σχεδόν το ένα τρίτο του δάσους που τη δρόσιζε. Νέα ανάλυση της μονάδας Meteo του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, με αφορμή την πρόσφατη πυρκαγιά στην Οινόη, δείχνει ότι 13 μεγάλες πυρκαγιές την περίοδο 2017-2025 έκαψαν περίπου 465.000 στρέμματα δάσους, γύρω στο 38% της δασικής επιφάνειας της Περιφέρειας, όπως αναδημοσιεύθηκε στα ΜΜΕ (Protothema, Lifo). Σε συνέχεια των προειδοποιήσεων για πολύ υψηλό κίνδυνο που παρακολουθούμε όλο το καλοκαίρι (To Brief), εδώ δεν μιλάμε για το ρίσκο της επόμενης μέρας, αλλά για τον απολογισμό μιας δεκαετίας.

Πώς προκύπτει ένα τέτοιο νούμερο; Το Meteo δεν μέτρησε «τη φωτιά της στιγμής». Πήρε τις χαρτογραφημένες καμένες περιμέτρους κάθε μεγάλου επεισοδίου από την Υπηρεσία Ταχείας Χαρτογράφησης του Copernicus και το ευρωπαϊκό σύστημα δασικών πυρκαγιών EFFIS, και τις έβαλε τη μία πάνω στην άλλη (Copernicus EMS, EFFIS). Σαν να τοποθετείς διαφανή φύλλα χάρτη το ένα πάνω στο άλλο για να δεις πόσο τοπίο έχει αλλάξει συνολικά. Έτσι το 38% δεν είναι μια στιγμιαία εκτίμηση, αλλά αθροιστικό αποτύπωμα εννέα ετών. Γι' αυτό μετράει: δείχνει ότι η καταστροφή έγινε δομική, όχι συγκυριακή.

Τι χάνει ο κάτοικος όταν καεί το δάσος

Ένα δάσος δίπλα σε μια μητρόπολη δεν είναι διακοσμητικό. Δουλεύει σαν φυσικός κλιματισμός. Τα δέντρα ρίχνουν τη θερμοκρασία μέσω σκίασης και εξατμισοδιαπνοής, της διαδικασίας με την οποία τα φύλλα «ιδρώνουν» νερό και δροσίζουν τον αέρα γύρω τους (EPA). Χάνοντας 465.000 στρέμματα, το Λεκανοπέδιο χάνει ένα κομμάτι αυτού του δωρεάν συστήματος ψύξης, ακριβώς σε μια περιοχή που θερμαίνεται ούτως ή άλλως. Και η ζέστη δεν είναι θέμα άνεσης: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τη συνδέει με αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα, ιδίως σε ηλικιωμένους, βρέφη και ανθρώπους με χρόνια νοσήματα (WHO).

Χρειάζεται προσοχή σε ένα σημείο. Κυκλοφόρησαν νούμερα για τόνους διοξειδίου του άνθρακα και οξυγόνου που «χάνονται» ετησίως, καθώς και για φιλτράρισμα αιωρούμενων σωματιδίων PM10. Δεν έχουν επιβεβαιωθεί από δημόσιο φορέα με συγκεκριμένη μέθοδο, οπότε δεν στέκουν ως μετρήσεις (SDNA). Αυτό που τεκμηριώνεται είναι η κατεύθυνση της ζημιάς: λιγότερη βλάστηση σημαίνει λιγότερη τοπική συγκράτηση ρύπων, και τα σωματίδια PM συνδέονται με σοβαρή καρδιοαναπνευστική επιβάρυνση (EPA).

Γιατί η συχνότητα αλλάζει το παιχνίδι

Η φύση εδώ δεν είναι ανήμπορη. Στα μεσογειακά οικοσυστήματα η χαλέπιος πεύκη συχνά αναγεννιέται μετά από μία φωτιά με μια διαδικασία που οι επιστήμονες λένε autosuccession: το δάσος ξαναχτίζεται ουσιαστικά με τα ίδια είδη (Soilwise). Το πρόβλημα είναι ο χρόνος. Αν ένα δάσος ξανακαεί πριν προλάβει να χτίσει ώριμα δέντρα, σπόρους και έδαφος, η ανάκαμψη εξασθενεί δραματικά. Η ίδια μελέτη κατέγραψε περιορισμένη αναγέννηση ακόμη και 22 χρόνια μετά, σε δυσμενείς θέσεις (Acta Oecologica). Σε άλλα δασικά συστήματα, οι διαδοχικές φωτιές έχουν αφήσει «καταρρευσμένα δάση» με 97% λιγότερα μεγάλα δέντρα (The Conversation).

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα του 38%. Όταν 13 πυρκαγιές στριμώχνονται σε εννιά χρόνια, η συχνότητα αρχίζει να ξεπερνά τον χρόνο που χρειάζεται η φύση για να επανέλθει. Το αν συγκεκριμένες ζώνες όπως τα Δερβενοχώρια ή τα Γεράνεια κάηκαν επανειλημμένα μέσα σε αυτή την περίοδο δεν επιβεβαιώθηκε δημόσια με χαρτογραφική τεκμηρίωση, και μένει ανοιχτό ερώτημα. Η ασφαλής λέξη δεν είναι «ερημοποίηση», που θα ήταν υπερβολή, αλλά μόνιμη υποβάθμιση: φτωχότερη βλάστηση, εκτεθειμένο έδαφος, μικρότερο περιθώριο για το επόμενο χτύπημα.

Η ανάλυση δείχνει ότι, στρέμμα το στρέμμα, ο φυσικός χάρτης της Περιφέρειας έχει ήδη ξαναγραφτεί (in.gr). Κάθε νέα σεζόν πλέον δεν παίζεται πάνω στο δάσος που ξέραμε, αλλά πάνω σε ό,τι απέμεινε.