Από 1η Νοεμβρίου εργαζόμενοι μαθαίνουν μέσους μισθούς ανά φύλο

Από την 1η Νοεμβρίου κάθε εργαζόμενος μπορεί να ζητήσει γραπτώς από τον εργοδότη του τον μέσο μισθό των γυναικών και των ανδρών που κάνουν την ίδια ή ισάξια δουλειά. Ο εργοδότης οφείλει να απαντήσει γραπτώς μέσα σε δύο μήνες (Υπουργείο Εργασίας). Την ίδια μέρα αλλάζει και η συνέντευξη πρόσληψης. Οι εκθέσεις για το μισθολογικό χάσμα αρχίζουν όμως μόλις το 2027 και μόνο για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, όπως εξηγεί η εγκύκλιος 26923 που εξέδωσε το υπουργείο στις 7 Οκτωβρίου για τον ν. 5316/2026 (εγκύκλιος).

Πάρτε μια υποψήφια που πηγαίνει για συνέντευξη στα μέσα Νοεμβρίου. Πρέπει να ξέρει την αρχική αμοιβή της θέσης ή το εύρος της σε εύλογο χρόνο πριν καθίσει απέναντι στον εργοδότη. Η αμοιβή αυτή ορίζεται με αντικειμενικά κριτήρια, ουδέτερα ως προς το φύλο, και η υποψήφια πρέπει να ξέρει επίσης ποια συλλογική σύμβαση εφαρμόζεται, αν υπάρχει. Η πληροφορία μπορεί να μπει στην αγγελία, αλλά ο νόμος δεν υποχρεώνει κάθε αγγελία να γράφει ποσό (ν. 5316/2026, άρθρο 9). Το άλλο μισό της αλλαγής αφορά αυτό που δεν θα ακούσει: ο εργοδότης ή ο εκπρόσωπός του δεν μπορεί να τη ρωτήσει πόσα έπαιρνε στις προηγούμενες δουλειές της (Οδηγία, άρθρο 5). Η λογική είναι απλή. Όταν ο νέος μισθός στήνεται πάνω στον παλιό, όποια διαφορά υπήρχε την ακολουθεί από εταιρεία σε εταιρεία.

Τι ζητά όποιος ήδη δουλεύει

Για τον εργαζόμενο, το εργαλείο είναι μια γραπτή αίτηση. Μπορεί να ζητήσει το δικό του επίπεδο αμοιβής και τα μέσα επίπεδα αμοιβής στην κατηγορία όσων κάνουν όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας, χωριστά για γυναίκες και άνδρες. Ο εργοδότης ενημερώνει μάλιστα κάθε χρόνο το προσωπικό ότι το δικαίωμα αυτό υπάρχει (Υπουργείο Εργασίας). Στην «αμοιβή» δεν μετρά μόνο ο βασικός μισθός αλλά και οι πρόσθετες παροχές σε χρήμα ή σε είδος (Οδηγία, άρθρο 3). Η απάντηση περιέχει μέσους όρους. Λίστα με ονόματα και μισθούς συναδέλφων δεν προβλέπεται. Δεν είναι ακόμη σαφές πώς θα προστατεύεται ο ατομικός μισθός όταν μια κατηγορία έχει ελάχιστους ανθρώπους.

«Ίσης αξίας» δεν σημαίνει ίδιος τίτλος θέσης. Η σύγκριση στηρίζεται σε δεξιότητες, προσπάθεια, ευθύνη και συνθήκες εργασίας. Το δικαίωμα δεν εξαρτάται από το μέγεθος της επιχείρησης, αφού τα κατώφλια των 100, 150 και 250 εργαζομένων αφορούν μόνο τις εκθέσεις (νομική σύνοψη).

Αν η απάντηση δεν έρθει ή είναι ελλιπής, ο εργαζόμενος κρατά αντίγραφο του αιτήματος και ζητά διευκρινίσεις. Όταν παρουσιάσει στοιχεία που πιθανολογούν διάκριση, το βάρος να την αντικρούσει μπορεί να περάσει στον εργοδότη (Οδηγία). Ο εργαζόμενος μπορεί να απευθυνθεί στην Επιθεώρηση Εργασίας, στον Συνήγορο του Πολίτη ως φορέα ισότητας και στα δικαστήρια (RSM Greece). Το δικαίωμα στην ίση αμοιβή υπήρχε και πριν. Καινούργια είναι η πρόσβαση σε συγκρίσιμα νούμερα και η προθεσμία για να δοθούν.

Οι ημερομηνίες που μπερδεύονται

Η 7η Ιουνίου 2026 ήταν η προθεσμία που έδινε η οδηγία (ΕΕ) 2023/970 στα κράτη μέλη για να τη μεταφέρουν στο εθνικό τους δίκαιο (Οδηγία). Δεν ήταν η μέρα έναρξης των ελληνικών κανόνων, όπως ανακριβώς είχαμε γράψει τον Μάιο, όταν το υπουργείο παρουσίασε το νομοσχέδιο (To Brief). Ο ν. 5316/2026 ορίζει ότι τα άρθρα 8 έως 20 και 27 ισχύουν από την 1η Νοεμβρίου (ν. 5316/2026). Για εργοδότες με τουλάχιστον 150 άτομα, η πρώτη περίοδος αναφοράς είναι μεταβατικά το δίμηνο Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου 2026 (Legal 500).

Η πρώτη έκθεση λήγει στις 7 Ιουνίου 2027 για όσους έχουν από 250 εργαζόμενους και πάνω, που στη συνέχεια θα υποβάλλουν έκθεση κάθε χρόνο. Την ίδια ημερομηνία λήγει και για όσους έχουν 150 έως 249, που στη συνέχεια θα υποβάλλουν ανά τριετία (Ναυτεμπορική). Οι επιχειρήσεις με 100 έως 149 εργαζόμενους υποβάλλουν για πρώτη φορά το 2031. Κάτω από τους 100 δεν υπάρχει υποχρεωτική έκθεση (Legal 500).

Οι εκθέσεις πηγαίνουν στον Συνήγορο του Πολίτη. Περιλαμβάνουν το συνολικό και το διάμεσο χάσμα (τη διαφορά στον «μεσαίο» εργαζόμενο, που δεν παραμορφώνεται από λίγους πολύ υψηλούς μισθούς), τις μεταβλητές αμοιβές και τις διαφορές ανά κατηγορία προσωπικού (Ναυτεμπορική). Σε ορισμένες περιπτώσεις ακολουθεί κοινή αξιολόγηση με εκπροσώπους των εργαζομένων. Αυτό συμβαίνει όταν σε μια κατηγορία το χάσμα φτάνει το 5%, ο εργοδότης δεν μπορεί να το αιτιολογήσει αντικειμενικά και δεν το διορθώνει μέσα σε έξι μήνες (ν. 5316/2026). Από τα διαθέσιμα κείμενα δεν προκύπτει ότι όλες οι εκθέσεις θα δημοσιεύονται αυτόματα.

Η εμπειρία άλλων χωρών δείχνει τι αποδίδει το καθένα από τα δύο εργαλεία. Στη Βρετανία, η υποχρεωτική αναφορά για εργοδότες με 250 και πάνω μείωσε το χάσμα κατά 19% μέσα σε δύο χρόνια στις επιχειρήσεις κοντά στο όριο. Η μείωση προήλθε κυρίως από την πιο αργή άνοδο των πραγματικών ανδρικών ωρομισθίων (βρετανική αξιολόγηση). Στη Γερμανία οι εργαζόμενοι μπορούσαν να ζητήσουν στοιχεία κατόπιν αιτήματος. Λίγοι το έκαναν, και το χάσμα δεν άλλαξε μετρήσιμα σε τέσσερα χρόνια (γερμανική μελέτη).

Ο ελληνικός νόμος έχει και τα δύο εργαλεία. Η έκθεση θα λειτουργεί από μόνη της στις μεγάλες επιχειρήσεις από το 2027. Η αίτηση, που καλύπτει όλους από την 1η Νοεμβρίου, θα μετρήσει μόνο αν οι εργαζόμενοι τη στείλουν.