Τα 16,4 δισ. που ξηλώνουν την εποχή Όρμπαν

16,4 δισεκατομμύρια ευρώ στο τραπέζι. Τα 10 δισ. από την ανάκαμψη, τα 6,4 δισ. από τη συνοχή (Euronews). Η απόφαση της 28ης Μαΐου δεν είναι ένα απλό τεχνικό ξεπάγωμα. Οι Βρυξέλλες αγοράζουν γεωπολιτική σταθερότητα από τη νέα κυβέρνηση Πέτερ Μάγιαρ με προκαταβολή εμπιστοσύνης. Η κάθε δόση θα φτάσει μόνο αν η Βουδαπέστη αποδείξει, βήμα βήμα, ότι ξηλώνει αυτό που έχτισε ο Όρμπαν.

Τι είναι αυτός ο μηχανισμός

Το εργαλείο που για τρία χρόνια κρατούσε κλειστή τη στρόφιγγα λέγεται Κανονισμός Αιρεσιμότητας Κράτους Δικαίου και ισχύει από το 2020. Η λογική του είναι πεζή: όταν παραβιάσεις του κράτους δικαίου απειλούν τη σωστή διαχείριση κοινοτικών χρημάτων, η Κομισιόν εισηγείται και το Συμβούλιο αποφασίζει το πάγωμα με ειδική πλειοψηφία (EUR-Lex). Τον Δεκέμβριο του 2022, η Ουγγαρία έγινε η πρώτη χώρα στην οποία ενεργοποιήθηκε ο μηχανισμός (Council).

Στην κορύφωση της σύγκρουσης Όρμπαν-Βρυξελλών, οι παγωμένοι πόροι για τη Βουδαπέστη έφτασαν τα 32 δισ. ευρώ μέσω τριών παράλληλων εργαλείων: του Κανονισμού Αιρεσιμότητας, των «enabling conditions» των διαρθρωτικών ταμείων και των «super-milestones» του Ταμείου Ανάκαμψης (CER). Από αυτά, 17 δισ. ευρώ θεωρούνται ήδη οριστικά χαμένα για την Ουγγαρία της εποχής Όρμπαν, καθώς πέρασαν οι προθεσμίες δέσμευσης (Munich Eye).

Τι αγοράζει η ΕΕ με 16,4 δισ.

Η λίστα όρων που έπρεπε να ικανοποιήσει ο Μάγιαρ έχει έξι κεφάλαια. Αφορούν τη δικαστική ανεξαρτησία και το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο, τον περιορισμό της πολιτικής επιρροής στο Ανώτατο Δικαστήριο (Kúria), και την πλήρη συμμόρφωση με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO). Συμπληρώνονται από την ενδυνάμωση της Αρχής Ακεραιότητας, αυστηρότερους κανόνες σε δημόσιες συμβάσεις και δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων, καθώς και την αποπολιτικοποίηση των πανεπιστημιακών «public-interest trusts» που ο Όρμπαν είχε γεμίσει με στελέχη του Fidesz (Verfassungsblog · European Commission AV).

Στην πράξη, ο πρωθυπουργός σταματά να επιλέγει ποιος θα κρίνει τους υπουργούς του, ο δημόσιος διαγωνισμός παύει να είναι κλειστό κύκλωμα γνωστών εργολάβων, και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποκτά δικαιοδοσία να ψάχνει για ευρωπαϊκές απάτες σε ουγγρικό έδαφος. Ο Μάγιαρ ανακοίνωσε ταυτόχρονα ποινές για ψευδείς δηλώσεις «πόθεν έσχες» και phase-out των ιδρυμάτων (Telex). Για τους φοιτητές, το πιο απτό όφελος είναι η επανένταξη στο Erasmus, από το οποίο τα ουγγρικά πανεπιστήμια είχαν αποκλειστεί ακριβώς λόγω αυτών των trusts (Times Higher Education).

Η χρονομηχανή και τα κουμπιά πανικού

Η χρονική στιγμή υπαγορεύεται από ένα σκληρό deadline: τα 27 super-milestones του Ταμείου Ανάκαμψης πρέπει να εκπληρωθούν μέχρι 31 Αυγούστου 2026 (xpatloop). Μετά από αυτή την ημερομηνία, ό,τι δεν έχει αιτηθεί επίσημα ως πληρωμή, χάνεται. Αλλά υπάρχει και δεύτερος λόγος, καθαρά γεωπολιτικός. Μια μη συγκρουσιακή Ουγγαρία στις ψηφοφορίες για Ουκρανία και ρωσικές κυρώσεις αξίζει στην Επιτροπή τόσο, όσο και η συμμόρφωση στο κράτος δικαίου. Το «landing zone» που χρησιμοποιεί ως όρο η Κομισιόν περιγράφει ακριβώς αυτή τη συναλλαγή: ευελιξία στα milestones, με αντάλλαγμα την έξοδο της Βουδαπέστης από τον ρόλο του διαρκούς βέτο (Reuters/Internazionale, Irish Times).

Η Επιτροπή κρατά ωστόσο τρία κουμπιά πανικού. Πρώτο: στο Ταμείο Ανάκαμψης, η μη εκπλήρωση milestone σημαίνει μη έγκριση payment request. Δεύτερο: τα cohesion funds μπορούν να ξαναπαγώσουν αν επανεμφανιστεί κίνδυνος για τον προϋπολογισμό λόγω διαφθοράς ή σύγκρουσης συμφερόντων (Commission). Τρίτο: η υπόθεση C-769/22 του ΔΕΕ για την ουγγρική αντι-ΛΟΑΤΚΙ νομοθεσία παραμένει εκκρεμής και συνδέει την ομαλοποίηση με την κατάργηση του νόμου «προστασίας παιδιών». Γι' αυτό η αδειοδότηση του Budapest Pride από την αστυνομία την περασμένη εβδομάδα διαβάζεται στις Βρυξέλλες ως χειροπιαστή απόδειξη συμμόρφωσης (Brussels Times).

Το αληθινό ρίσκο δεν αφορά την πρώτη δόση. Είναι ότι η αποδόμηση 16 ετών Fidesz μπορεί να μετρηθεί λανθασμένα ως ψήφιση νόμων, πριν φανεί αν οι διορισμένοι έως το 2034 και το 2037, από τον Γενικό Εισαγγελέα μέχρι τον Πρόεδρο του Συνταγματικού Δικαστηρίου, αφήσουν την εφαρμογή να προχωρήσει (Euronews). Η ΕΕ μόλις πλήρωσε προκαταβολή για κάτι που η Ουγγαρία δεν έχει ακόμη παραδώσει.