150 ευρώ επίδομα, 36% του εισοδήματος στη στέγη

1,26 παιδιά ανά γυναίκα. 36% του διαθέσιμου εισοδήματος για στέγη. Οι δύο αριθμοί ζουν σε διαφορετικά υπουργεία και σε διαφορετικές ομιλίες, αλλά μετρούν την ίδια απόφαση: αν ένα νέο νοικοκυριό στην Ελλάδα του 2026 μπορεί να κάνει παιδί. Ο πρώτος είναι ο χαμηλότερος δείκτης γονιμότητας από την εποχή των μεταπολεμικών στατιστικών, πολύ κάτω από το όριο αναπλήρωσης 2,1 (Eurostat, Our World in Data). Ο δεύτερος είναι το υψηλότερο στεγαστικό βάρος σε ολόκληρη την ΕΕ (Eurostat).

Η σχέση τους είναι αριθμητική, όχι ρητορική. Όταν 36 από κάθε 100 ευρώ εισοδήματος καταναλώνονται από ενοίκιο ή δόση πριν το ζευγάρι αγοράσει τρόφιμα και ρεύμα, η απόφαση «κάνουμε δεύτερο παιδί» μετατίθεται. Η Eurostat καταγράφει ότι σχεδόν τρία στα δέκα ελληνικά νοικοκυριά (29% στις πόλεις, 28% στην ύπαιθρο) ζουν σε καθεστώς «housing cost overburden», δηλαδή ξοδεύουν πάνω από 40% του εισοδήματος για στέγη (Eurostat). Στις ηλικίες 25-39, όπου παίρνονται οι αποφάσεις γέννησης, το ποσοστό είναι ακόμη υψηλότερο. Αυτή η αριθμητική, όχι κάποια πολιτισμική στροφή προς την ατεκνία, εξηγεί γιατί στην Ελλάδα του 2024 καταγράφηκαν 6,6 γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους και αρνητική φυσική μεταβολή -2,8 ανά 1.000 (Eurostat).

Το επίδομα που μεταθέτει, δεν αυξάνει

Στο 16ο συνέδριο της ΝΔ ανακοινώθηκε ένα νέο δημογραφικό μέτρο: έκτακτο βοήθημα 150 ευρώ ανά παιδί τον Ιούνιο. Το συνολικό κόστος φτάνει τα 240 εκατ. ευρώ και καλύπτει αυτόματα περίπου ένα εκατομμύριο νοικοκυριά, χωρίς αίτηση (News247, CNN Greece). Η αποτελεσματικότητα των 240 εκατ. ευρώ ακυρώνεται από τον ίδιο της τον μηχανισμό.

Στη δημογραφική βιβλιογραφία, αυτό που κάνει ένα εφάπαξ ποσό λέγεται «tempo effect»: ζευγάρια που σχεδίαζαν ήδη να αποκτήσουν παιδί επισπεύδουν τη γέννηση κατά λίγους μήνες, ανεβάζοντας προσωρινά τις γεννήσεις ενός έτους χωρίς να αλλάζουν τον τελικό αριθμό παιδιών (University of Oxford). Η αυστραλιανή εμπειρία με το baby bonus έδειξε ακριβώς αυτό: η αύξηση γεννήσεων αποδόθηκε σε γυναίκες που είχαν αναβάλει την απόφαση, όχι σε νέες (id.com.au). Πρόσφατη μελέτη στη Σιγκαπούρη βρήκε ότι ούτε σύντομες πατρικές άδειες αλλάζουν την πιθανότητα δεύτερου παιδιού, αν δεν συνοδεύονται από διαθέσιμη παιδική φροντίδα και σταθερή εργασία (Channel News Asia).

Τα 240 εκατ. ευρώ μπορεί να φέρουν στην εφημερίδα μια καλύτερη στατιστική του 2026. Δεν αλλάζουν τη δεκαετία.

Το «Σπίτι μου» και το φίλτρο που λίγοι αναφέρουν

Η δεύτερη πτυχή της κυβερνητικής στρατηγικής, το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ» με προϋπολογισμό 2 δισ. ευρώ και απορρόφηση 89% στα μέσα Μαΐου (Capital), είναι παρέμβαση οκταπλάσια σε προϋπολογισμό από το έκτακτο βοήθημα γέννησης. Στο συνέδριο ο πρωθυπουργός άφησε ανοιχτό και τρίτο κύκλο, χωρίς προϋπολογισμό ή χρονοδιάγραμμα (ProtoThema).

Εδώ ο μηχανισμός κρύβει το πραγματικό όριο. Το κρατικό κριτήριο (ηλικία, οικογενειακό εισόδημα) είναι μόνο η πρώτη πύλη. Η δεύτερη, η αποφασιστική, είναι τραπεζική: σταθερότητα εργασίας, αποδεκτό πιστοληπτικό προφίλ, ίδια συμμετοχή, ικανότητα αποπληρωμής με βάση δηλωμένο εισόδημα. Όποιος δουλεύει με δελτίο παροχής υπηρεσιών, με διαδοχικές ορισμένου χρόνου, με μισθό κάτω από το όριο που η τράπεζα θεωρεί ασφαλές, είναι κρατικά επιλέξιμος και τραπεζικά απορριπτέος. Δεν υπάρχει επίσημη δημοσιοποίηση εγκρίσεων και απορρίψεων ανά εισόδημα και τύπο σύμβασης. Από τις περίπου 90.000 αιτήσεις στο «Σπίτι μου ΙΙ», οι ολοκληρωμένες συμβάσεις παρέμεναν στις 11.500 (To Brief).

Τι θα ήταν, αν ήταν, δημογραφική πολιτική

Η διεθνής εμπειρία είναι ομόφωνη σε ένα σημείο: αυτό που μετράει διαρκώς είναι η ασφαλής και προσιτή στέγη, σε ιδιοκτησία ή σε ενοίκιο. Έρευνα του Korea Research Institute for Human Settlements διαπίστωσε ότι η δημόσια ενοικιαζόμενη κατοικία συνδέθηκε με υψηλότερη πιθανότητα γάμου και τεκνοποίησης από την ιδιοκτησία, επειδή αφαιρούσε το βάρος του δανείου (Khan). Η κοινωνική αντιπαροχή σε δημόσια ακίνητα που επεξεργάζεται η Ελλάδα προβλέπει 350-400 κατοικίες σε πρώτη φάση, με διαθεσιμότητα από το 2029 (LiFO). Σε μια χώρα με 700.000 κενά ακίνητα και 36% στεγαστικό βάρος, αυτό είναι σταγόνα.

Έτσι σχηματίζεται ένα παράδοξο. Η συζήτηση για το δημογραφικό μονοπωλείται από νοικοκυριά ορατά στο φορολογικό σύστημα και κατάλληλα στις τράπεζες. Ο τριαντάρης με συμβάσεις έργου, η μονογονέας με ενοίκιο 600 ευρώ, το ζευγάρι των 1.400 ευρώ μαζί που δεν φτάνει για προκαταβολή, ακούνε τις ανακοινώσεις και αναγνωρίζουν τα ποσά. Δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους.