150.000 στο Βελιγράδι, η κάλπη μετρά έδρες

Περίπου 150.000 άνθρωποι γέμισαν την πλατεία Σλάβια στο Βελιγράδι την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, στην τελευταία συγκέντρωση της Φοιτητικής Λίστας πριν από τις βουλευτικές εκλογές της Κυριακής (Jugpress). Το κίνημα γεννήθηκε από την κατάρρευση ενός στεγάστρου στο Νόβι Σαντ που σκότωσε 16 ανθρώπους (Al Jazeera Balkans) και τώρα διεκδικεί την εξουσία από ένα κόμμα που κυβερνά με τους εταίρους του από το 2012 (BBC Serbian). Το πλήθος όμως δεν απαντά στο μόνο ερώτημα που μετρά: ποιος θα συγκεντρώσει πλειοψηφία στη Βουλή.

Η εικόνα της βραδιάς ήταν οι 250 υποψήφιοι της λίστας στη σκηνή, με το Σύνταγμα στα χέρια (021). Τα 150.000 είναι εκτίμηση του ανεξάρτητου Αρχείου Δημοσίων Συγκεντρώσεων με βάση επιφάνεια και πυκνότητα, ενώ το AP μίλησε για «εκατοντάδες χιλιάδες» χωρίς διαθέσιμη μέθοδο (Autonomija/Beta).

Από ένα στέγαστρο σε ένα ψηφοδέλτιο

Μετά την κατάρρευση της 1ης Νοεμβρίου 2024 στην είσοδο του ανακαινισμένου σιδηροδρομικού σταθμού, οι φοιτητές κατέλαβαν σχολές και ζήτησαν τα έγγραφα της ανακαίνισης και δίωξη των υπευθύνων. Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς δημοσιοποίησε 195 έγγραφα στις 11 Δεκεμβρίου· οι φοιτητές έκριναν ότι η λογοδοσία δεν ήρθε, και το αίτημα έγινε πρόωρες εκλογές (Reuters μέσω N1). Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι ικανοποίησε τα αρχικά αιτήματα.

Ο Βούτσιτς πήρε τις κάλπες που ζητούσαν οι δρόμοι, αλλά τις έστησε με δικούς του όρους. Παραιτήθηκε από την προεδρία (To Brief) και το Γενικό Συμβούλιο του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) αποφάσισε στις 5 Σεπτεμβρίου να τον προτείνει για πρωθυπουργό (RTS). Αλλάζει καρέκλα για να κρατήσει την ισχύ, με σύνθημα «ειρήνη και σταθερότητα» (B92).

Απέναντί του, η Φοιτητική Λίστα έχει επικεφαλής τον καρδιολόγο και καθηγητή Ίλια Σρντάνοβιτς και στα ονόματά της τον πρώην διοικητή της κεντρικής τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς (BBC Serbian). Στη Σλάβια μίλησαν για ανεξάρτητη δικαιοσύνη, υγεία και παιδεία, χωρίς αναλυτικό σχέδιο εφαρμογής (RTVBN).

Η αριθμητική της πλειοψηφίας

Οι δημοσκοπήσεις δεν συμφωνούν. Τον Ιούνιο, η ανεξάρτητη οργάνωση εκλογικής παρατήρησης CRTA έδινε στους φοιτητές 44,9% έναντι 35,7% του SNS μεταξύ των αποφασισμένων (CRTA), και η σερβική NSPM στις αρχές Οκτωβρίου 44,5% έναντι 42,7% (HRT). Η πιο πρόσφατη, της Ipsos, με δείγμα 3.624 και πεδίο 20 έως 22 Οκτωβρίου, έδωσε 47,4% στη λίστα Βούτσιτς και 40% στη Φοιτητική (Politika).

Κανένα από αυτά τα ποσοστά δεν είναι κυβέρνηση. Η Σερβία εκλέγει αναλογικά 250 βουλευτές και η πλειοψηφία θέλει 126· όποιος βγει πρώτος χωρίς να τις φτάσει θα χρειαστεί εταίρους. Μια πλατεία, όσο γεμάτη κι αν είναι, μετρά παρουσία σε μία στιγμή, όχι ψηφοφόρους.

Το έδαφος πάνω στο οποίο κρίνεται ο αγώνας είναι οι οθόνες. Η προκαταρκτική έκθεση της CRTA καταγράφει ότι σχεδόν τα τρία τέταρτα του τηλεοπτικού χρόνου πολιτικών προσώπων πήγαν σε εκπροσώπους της εξουσίας, και ότι πάνω από το 80% του χρόνου για τη Φοιτητική Λίστα είχε αρνητικό τόνο (CRTA). Η κυβερνητική πλευρά, μέσω της ασκούσας χρέη προέδρου Άνας Μπρνάμπιτς, κατηγορεί την οργάνωση για μεροληψία (Politika).

Το άλλο πεδίο είναι η ψήφος στο εξωτερικό. Η Φοιτητική Λίστα προσέφυγε κατά των αποφάσεων για τις τοποθεσίες και το ωράριο των τμημάτων και έχασε στο Διοικητικό Δικαστήριο (021/FoNet). Στις ΗΠΑ, ψηφοφόροι από το Σιάτλ σχεδίαζαν ταξίδι περίπου 4.000 χιλιομέτρων για να ψηφίσουν στην Ουάσιγκτον (BBC Serbian μέσω Danas). Το κόστος πρόσβασης είναι τεκμηριωμένο· πρόθεση αποκλεισμού δεν έχει τεκμηριωθεί.

Η κάλπη της Κυριακής δεν αλλάζει το γεωπολιτικό στρατόπεδο της Σερβίας: η κεντρική φοιτητική πλατφόρμα δηλώνει, όπως και ο Βούτσιτς, αντίθετη σε κυρώσεις κατά της Ρωσίας (BBC Serbian). Αυτό που κρίνεται είναι ποιος ελέγχει τους θεσμούς στο Βελιγράδι.

Ο Βούτσιτς μπαίνει στην τελική ευθεία με την πιο πρόσφατη μέτρηση υπέρ του και τις τηλεοράσεις στο πλευρό του· οι φοιτητές με το μεγαλύτερο πλήθος της προεκλογικής περιόδου. Οι φοιτητές γέμισαν την πλατεία. Την Κυριακή μετράνε μόνο οι έδρες.