145 «επιτυχόντες» σε πρόγραμμα που είχε ήδη διαγραφεί

Ένα κρατικό πρόγραμμα χρηματοδότησης νέων επιστημόνων με 80 εκατ. ευρώ, το «Εμπιστοσύνη στα Αστέρια μας» (Trust Your Stars), ανακοίνωσε ποιοι ερευνητές πέρασαν την αξιολόγηση την ίδια ακριβώς ημέρα που το χρηματοδοτικό του όχημα είχε ήδη διαγραφεί από τα ευρωπαϊκά ταμεία (ΥΠΑΙΘΑ). Αν η αίτησή σας ήταν μία από τις 1.241, ενημερωθήκατε για την προσωρινή σας επιτυχία την ίδια μέρα που το πρόγραμμα είχε ήδη σβηστεί.

Δείτε τη διαδρομή από τη μεριά ενός υποψηφίου. Καταθέτει πρόταση μαζί με άλλες 1.241 αιτήσεις (ΥΠΑΙΘΑ). Περιμένει δεκατρείς μήνες. Στις 22 Ιουλίου 2025 βλέπει επιτέλους τον προσωρινό πίνακα: 145 προτάσεις επελέγησαν (in.gr, SKAI). «Προσωρινή έγκριση» σημαίνει ότι η πρόταση πέρασε την αξιολόγηση, όχι ότι υπογράφηκε σύμβαση. Ακολουθεί περίοδος ενστάσεων, και 203 δυνητικοί δικαιούχοι υποβάλλουν ένσταση έως την 1η Αυγούστου (ΥΠΑΙΘΑ).

Αυτό που ο υποψήφιος δεν ξέρει: την ίδια 22α Ιουλίου, το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκρινε την αναθεώρηση του «Ελλάδα 2.0» που αφαιρούσε το έργο (Greece 2.0). Αιτία: δεν προλάβαινε να ολοκληρωθεί στα χρονικά όρια του Ταμείου Ανάκαμψης, του ευρωπαϊκού εργαλείου που χρηματοδοτεί μεταρρυθμίσεις μετά την πανδημία με σκληρή προθεσμία απορρόφησης. Το «Αστέρια μας» ήταν χρηματοδότηση ερευνητικών έργων νέων επιστημόνων και συνεργασιών ΑΕΙ (To Vima), όχι πρόγραμμα επαναπατρισμού, όπως ακούστηκε. Η ουσία όμως δεν αλλάζει: οι επιτυχόντες πανηγύριζαν για μια χρηματοδότηση που είχε ήδη φύγει από το τραπέζι.

Η σιωπή των δέκα μηνών

Επί μήνες, κανείς δεν τους είπε τίποτα. Στις 18 Δεκεμβρίου 2025, 617 μέλη ΔΕΠ και ερευνητές έστειλαν επιστολή στην υπουργό Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη ζητώντας κάτι στοιχειώδες: χρονοδιάγραμμα, ενημέρωση για τις ενστάσεις, οριστικό πίνακα (Alfavita). Η επίσημη ανάκληση της απόφασης ένταξης, η πράξη 66487 ΕΞ 2026, υπογράφηκε στις 28 Απριλίου 2026 από τον αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας (ESOS). Η δημόσια παραδοχή ήρθε στις 6 Μαΐου 2026, δέκα μήνες μετά τους πίνακες (ΥΠΑΙΘΑ).

Ο Αριστείδης Χατζής, καθηγητής στο ΕΚΠΑ, το έθεσε ωμά: νέοι επιστήμονες παραιτήθηκαν από θέσεις, απέρριψαν προσφορές αλλού ή πήραν ρίσκα βασισμένοι στην κρατική υπόσχεση (Politico). Ο ερευνητής βιοχημείας Αναστάσης Περράκης μίλησε για περίπου 90 ομάδες που έμαθαν ότι «κέρδισαν» ενώ το πρόγραμμα ήταν ήδη διαγραμμένο (LinkedIn).

Αυτό ακριβώς μετράει διεθνώς. Τα προγράμματα προσέλκυσης ταλέντου δεν κρίνονται από το αν ανακοινώνουν προσκλήσεις, αλλά από το αν ο ερευνητής πιστεύει ότι η χρηματοδότηση θα εκταμιευθεί και θα στηρίξει καριέρα (Cambridge European Review). Η αξιοπιστία του ελληνικού brain gain, της επιστροφής επιστημόνων που η κυβέρνηση προβάλλει ως επιτυχία, δεν κρίνεται σε ένα μεταναστευτικό ισοζύγιο. Κρίνεται εδώ, στη μη τήρηση μιας γραπτής δέσμευσης (To Brief).

Δύο αριθμοί που δεν εξηγήθηκαν

Μένουν δύο ερωτήματα με ονόματα και ποσά. Πρώτο: σε υπουργική απόφαση εμφανίζεται εγγραφή 40.417.725,60 ευρώ ως πληρωμές έως το τέλος του 2024 (Aftodioikisi, Foititikanea). Το ίδιο το υπουργείο διαψεύδει ότι μπήκε ένα ευρώ σε λογαριασμό ερευνητή, ΕΛΚΕ ή ΑΕΙ. Και έχει βάση: οριστικοί δικαιούχοι δεν υπήρχαν καν τέλος του 2024, αφού οι προσωρινοί πίνακες βγήκαν τον Ιούλιο 2025. Αν δεν πληρώθηκε κανείς, τι ακριβώς είναι αυτά τα 40,4 εκατ.; Λογιστική εγγραφή προόδου, δέσμευση πίστωσης, εσωτερική μεταφορά; Κανένα δημόσιο έγγραφο δεν το εξηγεί.

Δεύτερο: πού πήγαν συνολικά τα 80,33 εκατ. (Foititikanea); Η κυβέρνηση λέει ότι ανακατευθύνθηκαν σε άλλες δράσεις του Ταμείου και του Υπουργείου Παιδείας, χωρίς απώλεια πόρων (Politico). Όμως κανένα δημόσιο έγγραφο δεν ονοματίζει ποιο μέτρο τα απορρόφησε, ούτε τον νέο δικαιούχο. Αν πόροι μετακινήθηκαν από ανταγωνιστική έρευνα προς πιο «εύκολα εκτελέσιμες» δαπάνες, σε μια χώρα που ήδη διαθέτει μόλις 0,51% του ΑΕΠ σε κρατική έρευνα (eKathimerini), τότε το κράτος δεν έχασε απλώς ένα πρόγραμμα. Απέδειξε σε 145 ομάδες νέων επιστημόνων ότι η ανακοινωμένη επιλογή του δεν αρκεί για να χτίσεις πάνω της μια καριέρα.